I GZ 193/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 135/21 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji uchylającej decyzję w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z 30 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 135/21 w pkt 1 umorzył postępowanie w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) w Kielcach z [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W pkt 2 zasądził od organu na rzecz strony 237 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. R.P. – dalej: skarżący lub strona - złożył skargę na postanowienie Dyrektora Świętokrzyskiego OR ARMiR w Kielcach z [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz wpisu stałego w wysokości 100 zł. Uzasadniając umorzenie postępowania w sprawie WSA w Kielcach podkreślił, że organ, po otrzymaniu 3 lutego 2021 r. (data wpływu) skargi na postanowienie dyrektora z [...] stycznia 2021 r., wydał 2 marca 2021 r. postanowienie uchylające ww. postanowienie z [...] stycznia 2021 r. W konsekwencji z obrotu prawnego zostało wyeliminowane zaskarżone do Sądu rozstrzygnięcie. Tym samym odpadła przyczyna będąca podstawą wniesienia skargi. Okoliczność ta sprawia, że postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane wniesieniem skargi stało się bezprzedmiotowe. Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z treścią art. 201 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej: p.p.s.a.) w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 tej ustawy, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów. Na zasądzone w sprawie koszty w wysokości 237 zł złożyły się: wpis od skargi – 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym – 120 zł. Na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018 r. poz. 265) stawka minimalna opłaty za czynności radcy prawnego w niniejszej sprawie wynosi 480 zł. WSA na podstawie art. 206 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania w całości, obniżając opłatę dla pełnomocnika do kwoty 120 zł. Ww. przepis ten znajduje wprost zastosowanie w sprawie zasądzania kosztów postępowania na podstawie art. 201 § 1 p.p.s.a. O odpowiednim stosowaniu art. 206 p.p.s.a. mowa jest tylko w art. 201 § 2 p.p.s.a., który nie dotyczy przedmiotowej sprawy. Zgodnie z treścią art. 206 p.p.s.a., sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zastosowanie omawianej normy ustawowej pozostawione zostało uznaniu sądu orzekającego i swobodnej ocenie w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Sąd podniósł, że wywiedzenie skarg i reprezentowanie strony w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną uzasadnia miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy. Niniejsza skarga jest jedną z piętnastu tożsamych treściowo, które wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, sporządzonych według podobnego szablonu, a dotyczących w istocie tego samego problemu, tj. stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Ponadto, w wyniku uwzględnienia skargi przez organ, w prawie sąd umorzył postępowanie sądowe bez przeprowadzania rozprawy. W związku z tym nakład pracy pełnomocnika, na podstawie złożonej skargi i związany z prowadzeniem niniejszej sprawy należy ocenić, jako mniejszy niż przeciętnie wymagany w sprawach tego rodzaju, co uzasadnia zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w adekwatnej wysokości, tj. 1/4 stawki minimalnej - 120 zł. Pełnomocnik skarżącego zaskarżył powyższe postanowienie w części tj. w zakresie jego pkt 2 w zakresie, w jakim nie zasądzono od organu na rzecz strony kosztów zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. Autor zażalenia domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej pkt 2 poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego w pełnej wysokości tj. 480 zł. Względnie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części. Autor zażalenia wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania a to: 1. art. 206 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i błędne uznanie, że: a) zasądzona kwota 120 zł (97,56 zł netto po odliczeniu stawki VAT) tytułem kosztów zastępstwa procesowego stanowi odzwierciedlenie stawki rynkowej za prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym i tym samym odpowiednio wynagradza pełnomocnika za podjęte przez niego czynności procesowe; b) nakład pracy pełnomocnika procesowego związany z prowadzeniem przez niego sprawy jest mniejszy niż przeciętnie wymagany w sprawach tego rodzaju, co stanowi przesłankę uzasadniającą obniżenie stawki zastępstwa procesowego do wysokości ¼ stawki minimalnej określonej przepisami szczegółowymi; c) nakład pracy pełnomocnika sprowadza się jedynie do sporządzenia skargi, a w zasadzie jej szablonu, na podstawie, którego wniesionych zostało 15 pism, a postępowanie zakończone zostało bez przeprowadzenia rozprawy, w sytuacji, gdy pełnomocnik: - zobowiązany jest na bieżąco informować swojego mandanta – w tym przypadku skarżącego o przebiegu postępowania, podejmowanych działaniach, możliwych ryzykach związanych z obraniem danego scenariusza prowadzenia sprawy oraz o wynikach prowadzonego postępowania - ponosi odpowiedzialność majątkową, a także dyscyplinarną za prawidłowy przebieg prowadzonego przez siebie postępowania - ponosi koszty stałe związane z prowadzoną przez siebie działalnością także w zakresie dotyczącym prowadzonej sprawy takie jak chociażby koszty sprzętu biurowego, wynagrodzenia pracowników, koszty najmu pomieszczenia biurowego opłaty za media, ubezpieczenie, składki ZUS co w efekcie doprowadziło do przerzucenia ciężaru finansowego prowadzonego postępowania na stronę wygrywającą postępowanie, a ponadto ogranicza prawo skarżącego do Sadu 2. art. 201 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez niczym nieuzasadnione pozbawienie skarżącego należnych mu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy tj. pełnej wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Niezasadny jest zarzut naruszenia przez WSA art. 206 p.p.s.a. W tej sprawie skarżący był zastępowany przez radcę prawnego w postępowaniu przed WSA. Zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie, z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności, jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Jak wskazuje się w literaturze, w aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku (M. Niezgódka -Medek [w:] B. Dauter., A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Warszawa 2019, uwaga 4 do art. 206, LEX/el). W literaturze wskazuje się również, że zastosowanie art. 206 p.p.s.a. jest pozostawione uznaniu sądu, zaś katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2017, s. 797-800, komentarz do art. 206). W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły między innymi następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16; z 15 września 2020 r., sygn. akt I GZ 198/20; z 25 września 2020 r., sygn. akt I GZ 240/20, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16; z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 9/21). Ponieważ art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, op. cit.). Przy określaniu wysokości wynagrodzenia takiego pełnomocnika należy każdorazowo uwzględniać stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy, a także wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, a także tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2019 r. o sygn. akt II OZ 519/19 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2020 r. o sygn. akt I OSK 208/20). Warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd I instancji art. 206 p.p.s.a. jest, zatem wskazanie, dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). W zaskarżonym wyroku WSA uznał, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., przemawiającym za miarkowaniem kosztów postępowania, jest nakład pracy pełnomocnika, do którego należało dostosować przyznawane wynagrodzenie, niski stopień skomplikowania sprawy, jak i okoliczność, że tego rodzaju sprawy mają charakter powtarzalny (15 spraw). Ponadto, w wyniku uwzględnienia skargi przez organ, w prawie sąd umorzył postępowanie sądowe bez przeprowadzania rozprawy. W związku z tym nakład pracy pełnomocnika, na podstawie złożonej skargi i związany z prowadzeniem niniejszej sprawy należy ocenić, jako mniejszy niż przeciętnie wymagany w sprawach tego rodzaju. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takie uzasadnienie zastosowania art. 206 p.p.s.a. - w świetle treści skargi sporządzonej przez pełnomocnika, jak i okoliczności sprawy, które uzasadniały umorzenie postępowania sądowego – jest przekonujące, zaś zastosowanie tego przepisu przez WSA mieściło się w granicach uznania sędziowskiego. Jednakże w art. 206 p.p.s.a. ustawodawca przyznał sądowi administracyjnemu kompetencję do miarkowania zasądzanych kosztów postępowania - także poniżej stawki minimalnej określonej w przywołanym rozporządzeniu. Skoro z art. 206 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż przewidziane w rozporządzeniu stawki minimalne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1255/16). Przyjmując tok rozumowania autora zażalenia przepis art. 206 p.p.s.a. stanowiłby normę martwą wobec braku możliwości jego zastosowania. Koszty oraz czynności, o których wskazuje pełnomocnik skarżącego związane z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej są typowymi kosztami tak prowadzonej działalności. Winny one zostać uwzględnione w wynagrodzeniu, które pobrał pełnomocnik od skarżącego, a nie, jako uzasadniające brak konieczności miarkowania kosztów postępowania w sprawie. Nie można też przyjąć, że zaskarżonym postanowieniem WSA pozbawił skarżącego należnych mu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy tj. pełnej wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Wszak z uzasadnionych powodów – precyzyjnie wskazanych w uzasadnieniu - Sąd I instancji ww. koszty miarkował. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.