I GZ 346/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 7 marca 2016 r.; sygn. akt I SA/Wr 1157/13 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1157/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odrzucił skargę "E." Spółki z o.o. w M., w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia [...] czerwca 2015 r. skarżąca spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi pod rygorem jej odrzucenia, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia. Zarządzenie zostało [...] stycznia 2016 r. doręczone pełnomocnikowi spółki. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. pełnomocnik spółki ponownie złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nie uiszczając żądanej opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odrzucając skargę w podstawie prawnej powołał art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism (skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania) wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji pobiera się wpis, zaś zgodnie z art. 220 § 3 skarga, od której pomimo wezwania nie został w wyznaczonym terminie uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy, bieg terminu do opłacenia skargi, w wyznaczonym kierowanym do skarżącej ponownym wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi nie zostaje przerwany, nawet jeżeli strona po doręczeniu jej takiego ponownego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji stwierdził, że odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi został ponownie doręczony pełnomocnikowi spółki w dniu [...] stycznia 2016 r. W konsekwencji, wyznaczony termin upłynął w dniu [...] stycznia 2016 r. (środa). Pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, skarga nie została przez spółkę opłacona. W zażaleniu skarżąca, działając przez adwokata, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieziszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy skarżący nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik konkludując zażalenie podał, że skarżąca poprzez złożenie wniosku dotrzymała ciążących na niej obowiązków. Odrzucenie zaś przez Sąd skargi skarżącej bez wcześniejszego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi ograniczenie jej praw, gdyż nie została wyczerpana przez nią droga do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Działania zaś Sądu uniemożliwiające skarżącej ze względu na brak środków finansowych dochodzenia swych praw na drodze postępowania sądowego stanowią naruszenie podstawowej zasady postępowania jaką jest prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, a który wyrażany był wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1999r., sygn. I CKN 1461/98, publ. OSNC 1999, nr 11, poz. 196; postanowienie SN z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97, publ. OSNC 1999, nr 9, poz. 153), jak również w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349) zgodnie z nim ponowne złożenie wniosku, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie. Trafnie zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. stwierdził, że wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych został merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty. Tym samym, rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej uzyskało już moc wiążącą, zatem obowiązkiem skarżącej było uiszczenie wymaganego wpisu. Złożenie zaś kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a. Jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści postanowienia prawomocnego. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., I OSK 536/13). Ponadto, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Należy także mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a., stosownie do której Sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi jest odrzucenie tego środka zaskarżenia. Zatem, prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę uwagi na niewykonanie zarządzenia tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie, pomimo prawidłowego pouczenia, wpisu od tego środka zaskarżenia. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a okazał się nieusprawiedliwiony. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.