I OZ 1868/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 761/15 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 761/15 w sprawie ze skargi Z. Z. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o wskazanej treści postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 761/15 (dalej postanowienie z 7 czerwca 2017 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 761/15 w sprawie ze skargi Z. Z. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o wskazanej treści. Wyrokiem z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 761/15 (dalej wyrok z 31 maja 2016 r.), wydanym w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu sprawie ze skargi Z. Z. (dalej skarżący) na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści, oddalił skargę w całości. Odpis sentencji wyroku z 31 maja 2016 r. wraz z pouczeniem o trybie wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku doręczono skarżącemu dnia 15 czerwca 2016 r. (k. 20 akt sądowych). Pismem z 14 grudnia 2016 r. skarżący wniósł o przesłanie uzasadnienia i udzielenie pomocy prawnej. Zarządzeniem z 5 stycznia 2017 r. IV SA/Wr 761/15 wezwano skarżącego o doprecyzowanie wniosku, przez podanie o przesłanie jakiego uzasadnienia wnosi oraz czego dotyczy żądanie "udzielenia pomocy prawnej". Pismami z 3 lutego 2017 r. i 22 lutego 2017 r. skarżący poinformował, że chodzi mu o wszystkie uzasadnienia do postanowień, które Sąd wydał w czasie jego choroby i później, a pomoc prawna jest wymagana do napisania kasacji od tych postanowień. Na podstawie zarządzenia z 3 marca 2017 r. IV SA/Wr 761/15 zwrócono się do skarżącego z pismem informującym, że jedynym wydanym orzeczeniem był wyrok z 31 maja 2016 r. IV SA/Wr 761/15, którym oddalono skargę. Nadto poinformowano skarżącego, że zgodnie z art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej ppsa) w sprawach, w których oddalono skargę w całości, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - doręczenia odpisu sentencji wyroku. Wobec tego, że skarżący nie złożył we wskazanym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, nie zostało ono sporządzone. Z tej też przyczyny nie jest możliwe jego przesłanie. Skarżący pismem z dnia 14 marca 2017 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 31 maja 2016 r. wskazując, że nie wiedział o wyroku, który zapadł w tym dniu, ponieważ żadnej korespondencji zawiadamiającej o tym fakcie nie otrzymał. Wywodził, że nie miał żadnego interesu by takiej korespondencji nie odbierać, a napisanie takiego wniosku nie było możliwe z powodów medycznych, o czym Sąd został poinformowany pismem datowanym na 6 czerwca 2016 r. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 85 ppsa czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Oznacza to, że nie wywołuje ona skutków prawnych, które z jej dokonaniem wiąże ustawa regulująca postępowanie przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 86 w zw. z art. 87 ppsa do przywrócenia terminu przez sąd administracyjny konieczne jest kumulatywne zaistnienie następujących przesłanek: 1. uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu procesowego; 2. uchybienie terminu ma powodować dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego; 3. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu ma zostać wniesione do sądu, w którym dana czynność procesowa miała być dokonana w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu; 4. równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy dokonać czynności, dla której wykonania termin był określony. W ocenie Sądu formalne przesłanki dopuszczalności wniosku skarżącego zostały spełnione, co umożliwiło przeanalizowanie okoliczności towarzyszących uchybieniu terminu pod kątem zawinienia. Zdaniem Sądu skarżący nie uprawdopodobnił, że niezachowanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia nastąpiło bez jego winy. Wskazane okoliczności niewiedzy o wydanym wyroku pozostają w sprzeczności z potwierdzeniem odbioru przesyłki, zawierającej odpis sentencji wyroku z 31 maja 2016 r. wraz z pouczeniem (k. 20), pokwitowanej osobiście przez skarżącego dnia 15 czerwca 2017 r. Ogólne względy medyczne, na które powołuje się skarżący, nie świadczą o tym, że z powodów od niego niezależnych, nawet przy zachowaniu minimalnej staranności, nie mógł zadbać o swoje interesy w postępowaniu sądowym i zrealizować przysługujących mu uprawnień procesowych, o których został prawidłowo przez Sąd pouczony. Podkreślić należy przy tym, że uchybiona czynność procesowa nie była szczególnie skomplikowana i sformalizowana. Przepisy ppsa nie przewidują bowiem żadnych szczególnych wymogów formalnych dla wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jego wniesienie w terminie jest natomiast o tyle ważne, że otwiera drogę do zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ze wskazanych przez skarżącego okoliczności nie wynika, by stan jego zdrowia, w dacie otrzymania odpisu wyroku z 31 maja 2016 r., eliminował skarżącego z jakiejkolwiek aktywności. Potwierdza to chociażby sam fakt odebrania i podpisania osobiście sentencji wyroku w dniu 16 czerwca 2016 r. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Brak winy w uchybieniu terminowi winien być oceniany na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Brak winy występuje tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza się np.: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, itp. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, skarżący przy zachowaniu minimalnej staranności powinien dokonać przedmiotowej czynności procesowej w terminie, zważywszy na jej nieskomplikowany charakter i odformalizowanie. W dobie łatwego dostępu do przekazywania informacji osoba dbająca należycie o swoje interesy, świadoma toczącego się postępowania, winna zorganizować swoją sytuację życiową w ten sposób, by dokonywać czynności procesowych w terminie, posługując się w tym celu chociażby osobą trzecią. W przedmiotowej sprawie dokonanie uchybionej czynności wymagało tylko sporządzenia jednozdaniowego wniosku, opatrzenia go podpisem i nadania w placówce pocztowej. W orzecznictwie sądowym podnosi się, że w razie, gdy ustalone przez sąd okoliczności uchybienia terminu świadczą o zachowaniu się strony, noszącym znamiona winy - w jakiejkolwiek jej postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie, sąd nie może dokonać przywrócenia uchybionego terminu. Od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu przez skarżącego. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, by w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych, czemu skarżący uchybił. W świetle tych okoliczności zachowanie skarżącego nosi znamiona winy wyłączającej przywrócenie terminu. W odniesieniu do niego nie wystąpiły bowiem jakiekolwiek okoliczności, które stanowiłyby przeszkodę nie do przezwyciężenia w terminowym złożeniu wniosku o uzasadnienie (k. 11, 15, 20, 27, 29-32, 34-38, 45 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 7 czerwca 2017 r. wniósł Z. Z. prosząc o jego "wyeliminowanie z obrotu prawnego, jako niemającego wiele wspólnego z prawem, a już ze zdrowym rozsądkiem nic wspólnego" oraz "nakazanie przesłania uładnienia [zapewne "uzasadnienia"] i udzielenia pomocy prawnej". W uzupełnieniu zażalenia, pismem z dnia 22 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącego wskazał na naruszenie: 1. art. 86 "ust." [winno być "§"] 1 ppsa przez błędne ustalenie przez Sąd, że złożenie przez skarżącego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę na postanowienie Wojewody [...] z uchybieniem terminu zostało przez skarżącego zawinione; 2. art. 86 "ust." [winno być "§"] 2 w zw. z art. 177 "ust." [winno być "§"] 1 ppsa przez pominięcie przez Sąd przy ocenienie zasadności wniosku skarżącego przywrócenia mu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę na postanowienie Wojewody [...] ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego przez uniemożliwienie mu wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA we Wrocławiu; 3. art. 106 § 3 ppsa przez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów uzupełniających w postaci opinii lekarskiej niezbędnej do wyjaśnienia, czy wskutek operacyjnych zabiegów okulistycznych, które przeszedł skarżący i udokumentowanych przez niego kartami leczenia szpitalnego, w istocie nie miał on możliwości dotrzymania terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie ze względów medycznych; 4. art. 141 "ust." [winno być "§"] 4 ppsa przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zarzutów skarżącego dotyczących niemożności złożenia przez niego w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia ze względów medycznych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku przez przywrócenie tego terminu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały zapłacone w całości, ani w części (k. 80, 135-138 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 86 § 1 ppsa). Zarzuty naruszenia art. 86 § 1 i art. 86 § 2 w zw. z art. 177 § 1 ppsa okazały się nieusprawiedliwione. Stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2017, s. 515-516, nb 4; postanowienie NSA z 12.6.2008 r., II OZ 580/08, cbosa). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10.9.2010 r., II OZ 849/10, cbosa). Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (postanowienie NSA z 18.12.2013 r., I OZ 1199/13). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Odpis sentencji wyroku z 31 maja 2016 r. IV SA/Wr 761/15 wraz z pouczeniem doręczony został stronie w dniu 15 czerwca 2016 r., co skarżący pokwitował osobistym podpisem (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 20 akt sądowych). Zatem termin do wniesienia wniosku o uzasadnienie wyroku upłynął z dniem 22 czerwca 2016 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący złożył dopiero w dniu 20 marca 2017 r. – po upływie ponad 9 miesięcy od dnia doręczenia odpisu wyroku wraz z prawidłowym pouczeniem (k. 11, 13, 20, 45 akt sądowych). Zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. Zły stan zdrowia, w tym operacje zaćmy obu oczu (oka lewego w dniu 13 kwietnia 2016 r.; oka prawego w dniu 2 czerwca 2016 r., k. 16 i 17 akt sądowych) nie stanowiły przeszkody dla złożenia w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 31 maja 2016 r. Również pismo skarżącego z 6 czerwca 2016 r. informujące Sąd o niemożności odbierania korespondencji co najmniej do dnia 2 sierpnia 2016 r., wraz z załączonymi kserokopiami kart informacyjnych leczenia szpitalnego z 14 kwietnia 2016 r. i 3 czerwca 2016 r. (k. 15 akt sądowych) nie spowodowało zawieszenia postępowania i nie było dla Sądu w żaden sposób wiążące. Do operacji zaćmy oka prawego doszło w dniu 2 czerwca 2016 r., odpis sentencji wyroku z dnia 31 maja 2016 r. wraz z pouczeniem doręczono skarżącemu w dniu 15 czerwca 2016 r., co osobiście pokwitował. Dnia 9 czerwca 2016 r. skarżący miał wyznaczoną kontrolę w Poradni Okulistycznej. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący w okresie po operacji oraz w czasie kiedy mógł w terminie wnieść środek odwoławczy, przebywał w szpitalu, bądź leczył powikłania pooperacyjne. Zatem nie zaistniały przesłanki uniemożliwiające skarżącemu złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie. Dojrzały wiek i ogólny zły stan zdrowia nie przemawia za przyjęciem braku winy strony (wyrok NSA z 29.6.2007 r., II OSK 479/07; postanowienie NSA z 23.4.2008 r., II OZ 346/08, aprobowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę – op. cit., s. 522, nb 6 pkt 30). Skarżący mógł posłużyć się osobą trzecią dla nadania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 31 maja 2016 r. w terminie. Powoływane przez skarżącego względy medyczne nie prowadziły do odmiennej oceny, niż zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sąd I instancji prawidłowo orzekł na podstawie art. 86 § 1 ppsa. Nie doszło do naruszenia art. 106 § 3 ppsa, bowiem sąd administracyjny nie może prowadzić dowodu z opinii biegłego. Ustawodawca dopuścił prowadzenie dowodów uzupełniających wyłącznie z dokumentów i to wyłącznie w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa postanowił jak w sentencji. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (art. 250 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).