I OZ 236/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.K. na postanowienie zawarte w punkcie III wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 listopada 2014 r. o sygn. akt II SAB/Po 80/14 w przedmiocie kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi P.K. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy Ł. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2014 r. o sygn. akt II SAB/Po 80/14, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. sprawy ze skargi P.K. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy Ł. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej Sąd umorzył postępowanie i stwierdził, że bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy Ł. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto w punkcie III wyroku Sąd zasądził od Burmistrza Miasta i Gminy Ł. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że orzekając o kosztach postępowania miał na względzie, iż obciążenie organu kosztami postępowania sądowego jest następstwem uwzględnienia słuszności skargi przez sam organ w dacie jej wniesienia przez stronę, co zrównuje wnioskodawcę z pozycją skarżącego opisaną art. 201 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi o obowiązku zwrotu kosztów postępowania skarżącemu także w razie umorzenia postępowania sądowego z przyczyny określonej art. 54 § 3 powołanej powyżej ustawy. W ocenie Sądu jedynymi niezbędnymi kosztami postępowania, które poniósł skarżący był uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł. Przepis art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W niniejszej sprawie skarżący reprezentowany jest przez pełnomocnika radcę prawnego T.K., który to sporządzając skargę wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący reprezentowany przez radcę prawnego T.K. wniósł masowo nie tylko do tutejszego Sądu, ale i do innych wojewódzkich sądów administracyjnych na terenie całego kraju, w niewielkim odstępie czasu masowo jednakowe skargi na bezczynność wójta, burmistrza albo prezydenta miasta w zakresie udzielenia informacji, czy zawierano umowy dotyczące obsługi prawnej z kancelariami, a jeśli tak o udostępnienie treści tych umów (przykładowo: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt II SAB/Bl 61/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 6 listopada 2014 r., sygn. akt II SAB/Ke 62/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 6 listopada 2014 r., sygn. akt II SAB/Bk 65/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 listopada 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 99/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z 5 listopada 2014 r., sygn. akt II SAB/Go 100/14, wyrok WSA w Lublinie z 4 listopada 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 378/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 31 października 2014 r., sygn. akt II SA/B/Po 81/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 30 października 2014 r., sygn. akt II SAB/Op 61/14, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wydanych w tych sprawach orzeczeń wynika zdaniem Sądu, że pełnomocnik skarżącego w sposób jednakowy sformułował ich treść (zarzuty, żądania, wnioski, uzasadnienie), ograniczając swój wysiłek intelektualny – przy sporządzaniu kolejnych skarg - do wprowadzenia zmian w zakresie oznaczenia organu oraz okresu wykazywanej bezczynności. W związku z powyższym w ocenie Sądu nie sposób uznać, by skala aktywności pełnomocnika skarżącego w każdej kolejnej sprawie była adekwatna do ich treści. Zważywszy więc, że we wszystkich powyżej wymienionych sprawach pełnomocnikowi skarżącemu przyznano wynagrodzenie, WSA przyjął, że do niezbędnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie nie można było zaliczyć wynagrodzenia pełnomocnika, którego rola sprowadziła się do odpowiedniego zredagowania skargi i jej podpisania. Nie można było bowiem uznać, w kontekście pozostałych skarg P.K. w tym samym przedmiocie, że działanie jego pełnomocnika było niezbędne do celowego dochodzenia praw strony. Zażalenie na orzeczenie o kosztach (postanowienie z punktu III wyroku) wniósł P.K., reprezentowany przez pełnomocnika. W zażaleniu wskazał, że skarżący działał w sprawie przed sądem pierwszej instancji przez pełnomocnika, który sporządził skargę. Związane z tym koszty powinny zostać zatem uwzględnione. W odpowiedzi na zażalenie Burmistrz Ł. wniósł o oddalenie zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wniosek o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 (art. 209 p.p.s.a.) W świetle art. 205 § 2 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie regulują szczegółowych zasad ustalania wysokości przysługujących stronie należności, odsyłając w tym zakresie do przepisów odrębnych. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490), podstawę zasądzenia opłaty za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3 – 4 rozporządzenia. Skoro zatem prawodawca określa te stawki jako "podstawę", to znaczy, że Sąd może zasądzić koszty w wysokości niestandardowej (niepodstawowej), a nawet odstąpić od ich zasądzenia w sytuacji nadzwyczajnej, gdy ich zasądzenie miałoby charakter nadużycia prawa do zwrotu ww. kosztów. Nadużycie takie wyklucza przyznanie stosowanego wynagrodzenia, gdyż jest niedopuszczalne w państwie prawnym, chcącym urzeczywistniać zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 ustawy zasadniczej), zwłaszcza biorąc pod uwagę zasadę konstytucyjną ochrony równowagi finansów publicznych (wywodzonej przez Trybunał Konstytucyjny z całokształtu regulacji konstytucyjnych zawartych w rozdziale X Konstytucji, zwłaszcza zaś z art. 216 oraz art. 220 Konstytucji, ale także z art. 1 Konstytucji – zob. np. wyrok TK z dnia 27 lutego 2002 r. o sygn. akt K 47/01; wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r. o sygn. akt K 1/12, publ. http://trybunal.gov.pl). Pogląd ten, wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 12 marca 2014 r. o sygn. akt I OZ 165/14, odnieść można także do analizowanej materii. Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że główną funkcją postępowania przed sądem administracyjnym jest załatwienie określonej sprawy, nie zapewnienie pełnomocnikowi czy jego mocodawcy zysków w związku z zasądzanymi kosztami postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego w postanowieniu NSA z NSA z dnia 5 marca 2015 r., I OZ 183/15, iż obowiązujące przepisy nie pozwalają na zasądzenie, w razie uwzględnienia skargi w całości, zwrotu kosztów postępowania poniżej stawek minimalnych, a nawet odstąpienia od nich. Sąd, zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, zgodnie z art. § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia, bierze bowiem pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. A zatem zasądzenie kosztów nie ma charakteru automatycznego. O tym, jakie koszty należy uznać za niezbędne i celowe do dochodzenia praw w sprawie decyduje Sąd. Naruszeniem ww. § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia byłaby zatem sytuacja, gdyby Sąd zasądzał minimalną stawkę określoną w rozporządzeniu w sytuacji znikomego wkładu pracy pełnomocnika, a także gdy charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w sposób oczywisty wskazuje, że nie przyczynił się on do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Jak była mowa, stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a., o niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Warto zaznaczyć, że jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie, jeżeli czynności procesowe pełnomocnika tego samego mocodawcy są podobne w wielu sprawach, wówczas wystarczy zasądzić stosowne wynagrodzenie jednokrotnie (postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., I OZ 1035/14; wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., II OSK 1139/13). Wówczas bowiem charakter sprawy, stosownie do § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia, przemawia za odmową przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi. Jeżeli zatem charakter sprawy jest analogiczny, to można zasądzić koszty tylko jednokrotnie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący i przekonujący wykazał, że charakter sprawy i związany z nim wkład pracy pełnomocnika przemawiał za niezaliczeniem do niezbędnych kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Zasądzenie tych kosztów świadczyć mogłoby o naruszeniu § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia przez jego niezastosowanie, jak również art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji przez dopuszczenie do nadużycia prawa. Warto zaznaczyć, że w sprawach o podobnym charakterze, w których pełnomocnik reprezentował tego samego mocodawcę, zasądzono już na jego rzecz stosownego wynagrodzenie, zaś niniejsza sprawa nie wydaje się rodzajowo odmienna (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2014 r., II SAB/Po 99/14). Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasądzenie od Burmistrza Miasta i Gminy Ł. na rzecz skarżącego kwoty 100 złotych zwrotu kosztów postępowania w związku z uiszczonym wpisem od skargi było działaniem w realiach analizowanego stanu faktycznego prawidłowym, stanowiącym przykład uwzględnienia systemowej analizy przepisów oraz zasady proporcjonalności przy ważeniu znaczenia poszczególnych dyrektyw działania sądu administracyjnego. Mając na uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zastosował art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i oddalił zażalenie.