I OZ 338/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 850/17 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi A. P. na zawiadomienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 850/17 (dalej postanowienie z 18 maja 2017 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek A. P. o wyłączenie sędziego WSA w Warszawie Piotra Korzeniowskiego w sprawie z jej skargi na zawiadomienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że postanowieniem z 3 kwietnia 2017 r. IV SA/Wa 850/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. (dalej skarżąca) na zawiadomienie Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. wydane w trybie art. 238 § 1 kpa w przedmiocie rozpatrzenia skargi. Pismem z 10 maja 2017 r. skarżąca wniosła o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Piotra Korzeniowskiego. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że 4 maja 2017 r. otrzymała "dwa doręczenia z 14 kwietnia 2017 r." i postanowienie z 3 kwietnia 2017 r. W ocenie skarżącej Sąd pominął fakt, że organ pouczył skarżącą o przysługującej jej skardze do sądu administracyjnego oraz doręczając odpis odpowiedzi na skargę z 24 lutego 2017 r. pozbawił skarżącą możliwości ustosunkowania się do niej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej ppsa), niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w danej sprawie. Instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję procesową, która ma na celu zapewnienie bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu sprawy przez sąd w składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 ppsa). Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana (art. 20 § 2 ppsa). Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego wniosku Sąd I instancji stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanym wniosku o wyłączenie sędziego argumentacja skarżącej oparta została na uchybieniach sędziego, jakie zdaniem skarżącej, miały miejsce przy wydaniu postanowienia z 3 kwietnia 2017 r., tj. pominięcie pouczenia organu o dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego oraz niezapewnienie skarżącej możliwości ustosunkowania się do twierdzeń i wniosków organu zawartych w odpowiedzi na skargę. Sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Piotr Korzeniowski w oświadczeniu złożonym 15 maja 2017 r. wyjaśnił, że między nim a żadną ze stron niniejszego postępowania nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 ppsa wyłączające go od rozpoznania sprawy. Nie istnieje także inna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (art. 19 ppsa). Mając na uwadze powyższe Sąd w składzie rozpoznającym wniosek uznał, że wskazane we wniosku okoliczności nie uprawdopodobniają przyczyn wyłączenia ww. sędziego. Stanowią natomiast wyraz niezadowolenia skarżącej z podejmowanych przez ww. sędziego rozstrzygnięć. Tymczasem, ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa procesowego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej i nie stanowi przesłanki określonej w art. 19 ppsa (postanowienie Sądu Najwyższego z 28.8.1996 r., I PO 8/96, OSNAP 1997/4/59 [, aprobowane przez J. Gudowskiego, Przegląd orzecznictwa z zakresu prawa cywilnego procesowego, PS 2001/4/81]). W konsekwencji stwierdzono, że skarżąca nie wykazała we wniosku żadnych konkretnych okoliczności, które poddawałyby w wątpliwość bezstronność sędziego WSA Piotra Korzeniowskiego czy podważałyby wiarygodność oświadczenia złożonego przez tego sędziego (k. 11-17, 27, 33-35 akt sądowych). Postanowienie z 18 maja 2017 r. stało się przedmiotem zażalenia A. P., w którym wniosła o jego zmianę przez wyłączenie sędziego WSA Piotra Korzeniowskiego z powodu braku bezstronności. Skarżąca postawiła zarzut naruszenia art. 2 i 45 Konstytucji RP oraz "orzecznictwa prawa unijnego dotyczącego bezstronności". W uzasadnieniu skarżąca opisała instytucję wyłączenia sędziego, skupiając się na podziale bezstronności na subiektywną i obiektywną, powołując przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20.7.2004 r. SK 19/02 (k. 47 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Stosownie do treści art. 20 ppsa, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z art. 22 § 2 ppsa, poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. W obu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów w oparciu o art. 19 ppsa. Nie zachodzi żadna z przesłanek ustawowych wskazana w art. 18 ppsa. Z oświadczenia złożonego przez sędziego wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać jego wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie ww. przepisów. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9. 2014 r. I OZ 754/14, cbosa). We wniosku skarżącej o wyłączenie sędziego i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego oświadczenia. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 139, uw. 4). Skarżąca zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu nie wykazała w żaden sposób, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem. Skarżąca upatruje przesłanki wyłączenia w tym, że wskazany sędzia dopuścił się naruszeń prawa procesowego przez niezawiadomienie o terminie posiedzenia oraz uniemożliwienie skarżącej odniesienia się do odpowiedzi z 21 marca 1017 r. na skargę, natomiast skarżąca nie powołuje żadnej argumentacji, która pozwalałaby stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego, dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26.3.1997 r., III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8.3.1972 r., I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13.2.2014 r., II OZ 149/14, Lex 1450957; 16.1.2013 r., II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1.12.2016 r., II FSK 2912/14, Lex 2170165). Niewłaściwe, w subiektywnej ocenie skarżącej, stosowanie przepisów i orzekanie ww sędziego w żaden sposób nie dowodzi istnienia jakiegokolwiek negatywnego stosunku do skarżącej, dającego podstawę do zastosowania instytucji z art. 19 ppsa. Zaskarżone postanowienie nie narusza również art. 183 § 2 pkt 5 ppsa. Postanowienie z 3 kwietnia 2017 r. zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, które - co do zasady - prowadzone jest bez udziału stron postępowania, i o terminie którego nie zawiadamia się stron. Zapadłe na takim posiedzeniu orzeczenie doręczane jest z urzędu stronom postępowania. Wprawdzie art. 95 zd. 2 ppsa stwarza Sądowi możliwość wezwania osób na posiedzenie niejawne, jednakże z reguły podyktowane to jest potrzebą odebrania od danej osoby dodatkowych oświadczeń. Skoro takiej potrzeby nie było, to Sąd prawidłowo nie zawiadamiał skarżącej o terminie posiedzenia niejawnego, a jej prawo do sądu zostało zrealizowane poprzez doręczenie zapadłego na tym posiedzeniu postanowienia wraz ze stosowanym pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (k. 11-17,19, 20-21, 26 akt sądowych). Do odpowiedzi na skargę skarżąca nie musiała się ustosunkowywać, bowiem przesłanką odrzucenia skargi było to, że działalność organów państwa i organów administracji publicznej regulowana przepisami działu VIII kpa, dotycząca skarg i wniosków obywateli, nie jest objęta kognicją sądów administracyjnych (postanowienie WSA w Warszawie z 3.2.2004 r. I SA 2226/03, aprobowane przez J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis 2012, s. 210, uw. 3.1). Mając na uwadze rozważania ogólne skarżącej co do potrzeby "usuwania choćby pozorów bezstronności" nie sposób przyjąć, że "Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie". W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie uznał, że złożony w sprawie wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługiwał na uwzględnienie. Zarzut naruszenia art. 2 i art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319, zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471, z 2009 r. nr 114, poz. 946) okazał się nieusprawiedliwiony. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji.