I OZ 710/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 sierpnia 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 2278/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA A.B. i sędziego WSA A.C. w sprawie ze skargi M.Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 października 2024 r. nr SKO.GN/4160/92/2024 w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy w drodze przesłania na adres mailowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 2278/24, oddalił wniosek M.Z. o wyłączenie sędziego WSA A.B. i sędziego WSA A.C. od rozpoznania sprawy ze skargi M.Z., zwanej dalej "skarżącą", na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 października 2024 r., nr SKO.GN/4160/92/2024, w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy w drodze przesłania na adres mailowy. W złożonym wniosku skarżąca wskazała, że argumentem przemawiającym za wyłączeniem wskazanych powyżej sędziów jest fakt, że orzekali oni w sprawie o sygn. akt III SA/Kr [...], toczącej się ze skargi wyżej wymienionej, która dotyczyła rozgraniczenia nieruchomości. Rozpatrując przedmiotowy wniosek Sąd I instancji odwołał się do treści art. 18 § 1 pkt 1-7 oraz art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wskazując na przesłanki wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony. W ocenie Sądu I instancji na gruncie rozpoznawanej sprawy nie zachodzą okoliczności uzasadniające powzięcie wątpliwości co do bezstronności wskazanych powyżej sędziów, co wynika ze złożonych przez nich oświadczeń. Podkreślono, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek tak, aby wątpliwości co do bezstronności sędziego mogły zostać uznane za mające realne podstawy. O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie decyduje wyłącznie subiektywne przekonanie strony o stronniczości sędziego, a tak należy rozumieć przekonanie skarżącej co do braku bezstronności sędziów, o wyłączenie których wniosła w niniejszej sprawie. Odnosząc się do orzecznictwa sądowego Sąd I instancji wskazał, że przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Przyjęcie przeciwnego konceptu stanowiłoby naruszenie zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa. Podkreślono, że istota sądowego rozstrzygania spraw powoduje, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co w razie przyjęcia możliwości wyłączenia sędziego na tej podstawie uprawniałoby stronę niezadowoloną z rozstrzygnięcia do żądania wyłączenia sędziego od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny. Sąd I instancji uznał, że skarżąca, powołując się na udział ww. sędziów w składzie orzekającym w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1573/24, nie wykazała okoliczności podważających prawdziwość złożonego przez nich oświadczenia i tym samym nie uprawdopodobniła przyczyn uzasadniających wyłączenie sędziów. Zdaniem Sądu I instancji skarżąca nie wskazała na powiązania podmiotowe i przedmiotowe sędziów ze stronami postępowania, a autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonych w sprawie wyjaśnień. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy na nowo przez Sąd I instancji. Skarżąca podniosła, że przesłankami wyłączenia ww. sędziów jest art. 18 § 1 ust. 6 lub 7 oraz art. 19 P.p.s.a. Odnosząc się do okoliczności sprawy o sygn. akt III SA/Kr [...], wskazała, że orzekający w niej sędziowie popełnili liczne błędy i niedopatrzenia, przez co nie zachowali bezstronności. W sprawie tej ww. sędziowie wyrazili poglądy prawne sprzeczne z ugruntowanym orzecznictwem, zasadami współżycia społecznego i przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zaznaczono, że sprawa o sygn. akt III SA/Kr 2278/24 jest powiązana ze sprawą toczącą się pod sygnaturą III SA/Kr [...]. W tej sytuacji udział w składzie orzekającym w sprawie III SA/Kr 2278/24 sędziów, którzy uczestniczyli w wydaniu orzeczenia w sprawie III SA/Kr [...] spowoduje, że skarżąca zostanie skazana na z góry niekorzystne rozstrzygnięcie. Nawet wola wydania przez skład sędziowski orzeczenia przychylnego dla skarżącej spowoduje, że ww. sędziowie niejako przyznają się do uchybień i błędów popełnionych przy rozpoznawaniu sprawy III SA/Kr [...]. Powyższe okoliczności, w ocenie skarżącej, świadczą o braku bezstronności ww. sędziów w rozpoznawanej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I P.p.s.a. Art. 18 § 1 P.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego powinno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest w art. 19 P.p.s.a. Przy tym, stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wykazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Podkreślić należy, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 i 19 P.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania sprawy, ale o okoliczność przewidzianą w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie prawniczej jednoznacznie wskazuje się, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w toku postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez: A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, OTK-A z 2011/1/5). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczeń podjętych z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się strona, był sprawozdawcą w innej sprawie z jej udziałem (postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt I OZ 72/24; wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08; postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską - op. cit., s. 234, nb 5). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego WSA A.B. i sędziego WSA A.C. od rozpoznania sprawy. Sędziowie, których wyłączenia dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, z których wynika, że nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 i art. 19 P.p.s.a., które uzasadniałyby ich wyłączenie od orzekania w sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13; 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14 – orzeczenia powoływane w uzasadnieniu dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawdziwość złożonych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości – co trafnie ocenił Sąd I instancji. Skarżąca nie wskazała w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość lub rzetelność oświadczeń sędziów. Wskazane przez skarżącą okoliczności mają subiektywny charakter i wynikają z niezadowolenia strony z wyniku postępowania toczącego się pod sygn. akt III SA/Kr [...]. W tym miejscu należy wskazać, że przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w którego składzie zasiadali sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie, w sprawie o sygn. akt III SA/Kr [...], była decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia 5 grudnia 2023 r., znak: [...], zatwierdzającej granicę pomiędzy działką nr [...], a działką nr [...], położonymi w miejscowości [...]. Natomiast przedmiot sprawy o sygn. akt III SA/Kr 2278/24 stanowi kwestia odmowy udostępnienia akt sprawy w drodze przesłania na adres e-mail kopii wybranych dokumentów ze sprawy dotyczącej wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia 5 grudnia 2023 r. Powyższa okoliczność nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej o wyłączenie ww. sędziów w niniejszej sprawie, gdzie Sąd I instancji będzie merytorycznie orzekał o innej kwestii. Przedmiot rozpoznania w obydwu sprawach jest odmienny i pomimo, że sprawa o sygn. akt III SA/Kr 2278/24 odnosi się pośrednio do kwestii związanej z aktami sprawy III SA/Kr [...], to jej przedmiot nie dotyka merytorycznych rozstrzygnięć zapadłych w tej sprawie. W konsekwencji podnoszenie przez stronę skarżącą, że w sprawie zastosowanie znajdzie art. 18 § 1 ust. 6 lub 7 P.p.s.a. nie było zasadne. Fakt, że sędziowie objęci wnioskiem skarżącej o wyłączenie od orzekania w tej sprawie, zasiadali w składzie orzekającym Sądu I instancji, który orzekał w innej sprawie z udziałem skarżącej nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku o wyłączenie tych sędziów w niniejszej sprawie. Brak jest podstawy do stwierdzenia, że sędziowie są negatywnie nastawieni do skarżącej i będą rozpoznawać jej sprawę przez pryzmat takiego nastawienia. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w innej sprawie nie oznacza, że w kolejnej sprawie z udziałem tej strony rozstrzygnięcie dla niej również będzie niekorzystne. Rozstrzygnięcie zapada bowiem w oparciu o zebrany w każdej sprawie materiał dowodowy, stan faktyczny oraz treść przepisów materialnych i proceduralnych. Niezawisłość sędziowska polega – między innymi – na tym, że sędzia jest niezależny chociażby od treści orzeczeń wydanych w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeżeli zasiadał w składzie orzekającym w tych sprawach. Instytucja wyłączenia sędziego w tej sprawie nie może służyć ocenie rozstrzygnięć dokonanych przez Sąd w innych sprawach z udziałem tej samej strony. Wyłączenie sędziego nie stanowi instrumentu do badania i oceny rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach (m.in. postanowienie NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OZ 342/23; postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt I OZ 72/24). Skarżąca niezadowolona ze sposobu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia 5 grudnia 2023 r., toczącej się pod sygn. akt III SA/Kr [...], dysponuje instytucjami prawnymi pozwalającymi na wniesienie stosownego środka zaskarżenia od zapadłego w powyższej sprawie orzeczenia Sądu I instancji. Daje to skarżącej możliwość przedstawienia zarzutów dotyczących orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji w sprawie III SA/Kr [...] i umożliwia jego merytoryczną kontrolę przez sąd wyższej instancji. W konsekwencji powyższych wywodów należało uznać, że zaskarżone postanowienie nie narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946). Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy prowadzonej w postępowaniu III SA/Kr 2278/24 przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało naruszone. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.