I OZ 342/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. A. i T. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 437/22 w sprawie ze skargi D. A. i T. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 marca 2022 r. nr: SKO.4160.321.2021 i SKO.4160.322.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 437/22 (dalej postanowienie z 21 grudnia 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi: 1. oddalił wniosek D. A. (dalej skarżąca) o wyłączenie sędziego NSA P. J. i sędziów WSA: M. S., A. G., A. S., S. W., R. A., M. Z., B. K., A. K., J. G., E. C., P. K., C. K. oraz Asesorów WSA: T. P., M. O., T. F., A. G.2, G. P., A. D.; 2. umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie Sędziego NSA W. J. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że analiza akt sprawy nie dawała podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej ppsa). Zdaniem Sądu, nie zachodziły również okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów, o których stanowi art. 19 ppsa. Za taką okoliczność w żadnym razie nie mogło być uznane twierdzenie, że sędziowie powinni zostać wyłączeni, ponieważ orzekali już w sprawach, w których skarżąca była stroną. Sąd powołał się w tym zakresie na wyrok Sądu Najwyższego z 29 lutego 2002 r. II UKN 307/01, w którym stwierdzono, że sędzia nie podlega wyłączeniu z tej przyczyny, że poprzednio orzekał w innej sprawie, nawet w sporze między tymi samymi stronami, w pełni ów pogląd podzielając. Orzekając, Sąd każdorazowo ocenia przedstawione okoliczności w sprawie i stosuje do nich odpowiednią normę wywiedzioną z przepisów prawa. Niezadowolenie skarżącej dotyczące sposobu prowadzenia postępowania sądowego czy też osobiste przeświadczenie o braku kompetencji sędziów również nie stanowiły automatycznej podstawy do wyłączenia sędziów od orzekania w sprawie. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa procesowego albo błędów w zakresie stosowania przepisów prawa materialnego dokonywana jest w ramach kontroli instancyjnej przez Sąd wyższej instancji i nie stanowi przesłanki wyłączenia z art. 19 ppsa. Sąd podkreślił, że wskazani we wniosku o wyłączenie sędziowie złożyli oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia ich od rozpoznania niniejszej sprawy. Prawdziwość tych oświadczeń nie wzbudziła żadnych wątpliwości Sądu. Wniosek o wyłączenie sędziów nie zawierał argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonych oświadczeń. Jest wyrazem subiektywnego odczucia strony o stronniczości sędziów. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa, oddalił wniosek o włączenie wymienionych w punkcie 1 postanowienia sędziów. Z uwagi na długotrwałe zwolnienie lekarskie Sędziego NSA W. J. Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 ppsa, umorzył postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie tego Sędziego jako bezprzedmiotowe (k. 72-86, 87, 88-106, 109, 111-115 akt sądowych). Zażalenie na powyższe postanowienie złożyły skarżące, zaskarżając je w całości. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wystąpienie do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o przekazanie rozpoznawania przedmiotowych spraw do równorzędnych sądów jak najdalej oddalonych od siedziby Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi bądź też zmianę zaskarżonego postanowienia przez wyłącznie wszystkich wymienionych Sędziów od rozpoznawania przedmiotowej sprawy. Wniosły o dopuszczenie dowodu z dokumentu – nieuwierzytelnionej kserokopii pisma z 20 stycznia 2023 r. na okoliczności w nim podniesione, potwierdzające zarzuty skarżących co do wydawania wyroków w oparciu o dokumenty poświadczające nieprawdę, jak i na okoliczność nieliczenia się Sędziów ze stwierdzeniami skarżących, co jest ewidentnym dowodem ich stronniczości. Sądowi I instancji skarżące zarzuciły naruszenie art. 19 ppsa przez jego niezastosowanie i nieuzasadnioną odmowę wyłączenia wskazanych z imienia i nazwiska Sędziów, mimo że przedstawione okoliczności wypełniają przesłanki zawarte w tym przepisie (k. 127-130v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy bądź na żądanie sędziego lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 18 ppsa. Niezależnie od przyczyn wymienionych w powołanym przepisie, stosownie do art. 19 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W świetle art. 19 ppsa, uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych w konkretnej sprawie, takich okoliczności, które w sposób obiektywny uzasadniają wątpliwość co do bezstronności sędziego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że chodzi o takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem sądu (oceny), że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może stać się nieobiektywny. Nie wystarczy subiektywne przekonanie wnoszącego wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. faktem, że orzekał on już kiedyś w jego sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla niego orzeczenie (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2). We wniosku o wyłączenie sędziego strona winna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 ppsa), natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek, obowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 ppsa). Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami i nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Wątpliwość ta winna być skonkretyzowana i uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji odnoszącej się do okoliczności wskazującej na zagrożenie brakiem bezstronności w konkretnej sprawie. Nieskuteczne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie może decydować wyłącznie subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w toku postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez: A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2 i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2011 r. K 3/09, "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczeń podjętych z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się strona, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r. II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.6.2012 r. II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską - op. cit., s. 234, nb 5). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi trafnie ocenił, że w niniejszej sprawie nie istnieją przesłanki wyłączenia sędziów i asesorów sądowych objętych wnioskiem z art. 18 § 1 ppsa, jak również nie uprawdopodobniono okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów sądowych na podstawie art. 19 ppsa. Z akt sprawy wynika, że sędziowie i asesorowie, których wyłączenia dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, że nie łączą ich ze skarżącymi, jak również pozostałymi stronami postępowania stosunki, o których mowa w art. 18 i 19 ppsa (k. 89-106, 109). W konsekwencji, należy przyjąć, że nie istnieją okoliczności mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienia NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9.2014 r. I OZ 754/14; cbosa). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. Skarżące nie wskazały w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby ich prawdziwość lub rzetelność. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ppsa, dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienia NSA: z 19.6.2008 r. I OZ 441/08 i z 12.5.2010 r. I OZ 332/10). To, że sędziowie i asesorzy objęci wnioskiem skarżących o wyłączenie od orzekania w tej sprawie, zasiadali w składach orzekających Sądów, które orzekały w innych sprawach z udziałem skarżących nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku wyłączenie tych sędziów i asesorów w niniejszej sprawie. Brak jest podstawy do stwierdzenia, że sędziowie lub asesorzy są negatywnie nastawieni do skarżących w tej sprawie i będą rozpoznawać ich sprawę przez pryzmat takiego nastawienia. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w innej sprawie nie oznacza, że w kolejnej sprawie z udziałem tej strony rozstrzygnięcie dla niej również będzie niekorzystne. Rozstrzygnięcie zapada bowiem w oparciu o zebrany w każdej sprawie materiał dowodowy, stan faktyczny oraz treść przepisów materialnych i proceduralnych. Niezawisłość sędziowska polega – między innymi – na tym, że sędzia jest niezależny chociażby od treści orzeczeń wydanych w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeżeli zasiadał w składzie orzekającym w tych sprawach. Instytucja wyłączenia sędziego w tej sprawie nie może służyć ocenie rozstrzygnięć dokonanych przez Sąd w innych sprawach z udziałem tej samej strony. Wyłączenie sędziego nie stanowi instrumentu do badania i oceny rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach. Argumentacja zażalenia sprowadza się jedynie do polemiki z niezadowalającym skarżące rozstrzygnięciem. Orzekanie sędziów i asesora objętych wnioskiem, jak i zachowanie organów administracyjnych w innych sprawach z udziałem skarżącej nie stanowi podstawy do uwzględnienia złożonego w tej sprawie wniosku. Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946). Prawo skarżących do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia ich sprawy prowadzonej w postępowaniu II SA/Łd 437/22 przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało naruszone. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że przedmiotowy wniosek (oddalony zaskarżonym postanowieniem WSA) jest jednym z wielu, które skarżąca D. A. (w niniejszej sprawie działająca także jako pełnomocnik T. A.) złożyła w toku różnych postępowań. Z lektury uzasadnień prawomocnych orzeczeń wydawanych w tych sprawach wnioskować można, że wnioski te cechuje podobny stopień ogólności, zaś skarżąca - podobnie jak w niniejszej sprawie - w trybie zażaleniowym nie odnosi się do twierdzeń powoływanych przez Sądy, utrzymując podobny schemat argumentacji, który konsekwentnie pozostaje oderwany od kwestii mających relewantne znaczenie dla oceny przesłanek wyłączenia sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.