II FZ 119/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 356/24 w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 8 lutego 2024 r. nr 2201-IOD-1.4102.39.2023 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 19 września 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 356/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę R. Z. (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 8 lutego 2024 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 30 kwietnia 2024 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 17 767 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 11 lipca 2024 r. o sygn. I SPP/Gd 145/24 Referendarz Sądowy tego Sądu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Po rozpoznaniu sprzeciwu strony, postanowieniem z 14 sierpnia 2024 r. WSA w Gdańsku utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Następnie Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 19 sierpnia 2024 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 30 kwietnia 2024 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 17.767 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 6 września 2024 r. Termin wyznaczony do uiszczenia wpisu sądowego upływał w dniu 13 września 2024 r. a w dniu 9 września 2024 r. do sprawy niniejszej wpłynął na konto WSA w Gdańsku wpis sądowy w kwocie 17.767, zł, uiszczony przez R. spółka z o.o. z siedzibą w S. z jej konta bankowego z adnotacją, że został zapłacony w imieniu R. Z.. Sam Skarżący wpisu sądowego w sprawie niniejszej nie uiścił. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę, wskazując, że tylko strona osobiście może skutecznie uiścić wpis sądowy. Zdaniem Sądu, w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu brak jest przepisów szczególnych stanowiących inaczej niż zasada określona w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który należy wykładać ściśle. Skoro ustawodawca w przywołanej ustawie nie przewidział wyjątku i nie wskazał wprost, że wpis sądowy może za stronę uiścić inny podmiot, uznać należy, iż tylko strona uprawniona jest do jego wniesienia. W uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wskazano, że gdyby ustawodawca chciał dopuścić takie działanie dla innego podmiotu aniżeli strona zobowiązana do uiszczenia wpisu, wprowadziłby taki wyjątek do ustawy, analogicznie jak w przypadku art. 62b § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.). Pismem z 16 października 2024 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie wywiedzionej skargi do merytorycznego rozpoznania. W uzasadnieniu środka odwoławczego pełnomocnik strony podkreślił, że nie jest uprawnione stwierdzenie, jakoby skarżący nie uiścił wpisu, skoro został on dokonany przez inny podmiot w jego imieniu. Wskazano, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na przebieg postępowania. Ponadto, pełnomocnik strony zwrócił uwagę na szczególne okoliczności w postaci m.in. aresztu tymczasowego orzeczonego wobec skarżącego w okresie od 15 lipca 2024r. do 12 listopada 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Treść przywołanego przepisu wprowadza ogólną zasadę, po myśli której koszty postępowania obciążają stronę (oraz stosownie do art. 12 p.p.s.a. uczestników postępowania), w zakresie, w jakim są związane z ich udziałem w postępowaniu tak pierwszoinstancyjnym, jak i kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wykładnia gramatyczna art. 199 p.p.s.a., jak również innych przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie pozwala przy tym na wyprowadzenie twierdzenia, jakoby z dyspozycji normy zawartej w przywołanym przepisie wynikała konieczność uiszczenia należnej opłaty przez stronę osobiście. Wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji wniosek taki nie wynika w szczególności z art. 214 § 1 p.p.s.a. Również przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535 ze zm.) nie ograniczają kręgu podmiotów, które mogłyby skutecznie dokonać wpisu. W świetle poczynionych spostrzeżeń należy uznać za irrelewantną okoliczność, czy opłata zostaje wnoszona przez stronę osobiście, czy też przez działającą w jej imieniu osobę trzecią. Konieczne w tym zakresie pozostaje jedynie, aby przy dokonywaniu przelewu bankowego wskazać dane pozwalające na identyfikację sprawy, do której wpis jest uiszczany, oraz stronę, w imieniu której wpłata następuje. Sama okoliczność, że opłata nie została uiszczona bezpośrednio z osobistego rachunku bankowego strony, nie może prowadzić do odrzucenia środka zaskarżenia i stanowiącego tego konsekwencję zamknięcia drogi sądowej. Poza zakresem oceny Sądu pozostaje również rodzaj relacji łączącej stronę z wpłacającym podmiotem trzecim, w szczególności wewnętrzne rozliczenia powstałe z tego tytułu. Powyższe doznaje potwierdzenia w art. 220 § 3 p.p.s.a. przewidującym sankcję odrzucenia środka zaskarżenia, od którego "pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis" (forma bezosobowa, niewskazująca podmiotu regulującego opłatę). Przyjęcie odmiennego praktyki stanowiłoby niedopuszczalne wprowadzenie warunku niewynikającego z ustawowej regulacji, co nabiera szczególnego wymiaru zważywszy na skutek w postaci zamknięcia zainteresowanej stronie drogi do merytorycznego rozpoznania jej sprawy. Prezentowane stanowisko wpisuje się w nurt prezentowany m.in. w postanowieniach tutejszego Sądu z 17 czerwca 2008 r. o sygn. II OSK 765/08, z 25 czerwca 2009 r. o sygn. I FZ 235/09 czy z 12 stycznia 2012 r. o sygn. I GZ 234/11, w tym z 1 października 2015 r. o sygn. akt II OZ 894/15 na gruncie rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, jak również pozostaje zbieżne z ocenami prawnymi wyrażonymi przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 2 grudnia 1999 r. o sygn. III RN 106/99, OSNAPiUS 2000, nr 22, poz. 805 i w uchwale z 12 kwietnia 1995 r. o sygn. III CZP 40/95, OSNC 1995, nr 7-8, poz. 113, które jakkolwiek zapadły na kanwie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 1967 r. Nr 24, poz. 110 ze zm.), pozostają aktualne na kanwie analogicznej regulacji art. 199 i art. 214 § 1 p.p.s.a. (podobnie także P. Feliga [w:] M. Uliasz, P. Feliga, Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, LEX 2024, art. 2, pkt 14, T. Demendecki, Rozstrzyganie o kosztach w sądowym postępowaniu cywilnym. Studium teoretycznoprawne, Łódź 2019, str. 45; K. Gonera [w:] Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, wyd. IV, LEX 2011, art. 2, pkt 8). W tej sytuacji odrzucenie skargi byłoby zatem przejawem nadmiernego formalizmu. Jak bowiem słusznie zauważył tutejszy Sąd w postanowieniu z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 448/19 (zob. również postanowienia z dnia z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OZ 339/19 i z 10 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 400/19), nie można tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r. II OSK 1656/11). Odnosząc się do drugiego z podniesionych w zażaleniu zarzutów, należy wskazać, iż w zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej." Natomiast zgodnie z § 2 tego przepisu "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej." Nie ulega wątpliwości, że przepisy te mają charakter kompetencyjno - ustrojowy. Sąd administracyjny mógłby je naruszyć wówczas, gdyby odmówił przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej pomimo skutecznie wniesionej skargi na tę działalność, rozpoznał sprawę nienależącą do jego kognicji, względnie zastosował środek nieznany ustawie (p.p.s.a). bądź zastosował kryterium kontroli inne, niż zgodność z prawem. W sprawie tej żadna taka okoliczność nie miała miejsca, więc zarzut naruszenia tych przepisów nie ma usprawiedliwionej podstawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.