II FZ 764/17

Dnia 29 stycznia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2641/17 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2641/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku A.B. (dalej jako "Skarżący"), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2017 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w skierowanej do tut. Sądu skardze, Skarżący zawarł złożony w trybie art. 61 § 2 pkt 1 oraz art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Skarżącego, wysokość kwoty objętej zaskarżoną decyzją powoduje, że istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w wyniku jej wykonania. Skarżący zakwestionował zasadność wydania decyzji, podnosząc, że przedstawiona przez niego argumentacja pozwala na przyjęcie, że skarga zostanie uwzględniona. Wobec tego wszczęcie postępowania egzekucyjnego okaże się niecelowe, narażając Skarb Państwa na znaczne koszty. Skarżący zaznaczył, że nie posiada żadnego majątku trwałego bądź ruchomego, tj. samochodów, papierów wartościowych, wierzytelności, co do którego można skierować ewentualne postępowanie egzekucyjne. Na poparcie swojego stanowiska powołał się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1242/14. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że do dnia przekazania skargi nie wstrzymał wykonania zaskarżonej decyzji. Analiza wniosku doprowadziła Sąd pierwszej instancji do przekonania, że nie wykazano w nim okoliczności uprawdopodobniających możliwość wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania zaskarżonego aktu. Sąd uznał, że podejmując rozstrzygnięcie powinien mieć możliwość odniesienia się do pełnego materiału, pozwalającego mu zająć stanowisko w sprawie odnośnie do wystąpienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Tymczasem Skarżący nie złożył jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałaby jego aktualna sytuacja finansowa czy zdolność do pokrywania obciążeń, tj. deklaracji podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych. W konsekwencji Sąd stwierdził, że ocena sytuacji finansowej Skarżącego, wobec nieprzedstawienia przez niego wymaganych dokumentów, musiałaby nastąpić tylko na podstawie jego oświadczeń. Końcowo Sąd odniósł się do powołanego przez Skarżącego postanowienia tut. Sądu z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1242/14. Podkreślił, że wydając ww. postanowienie Sąd brał pod uwagę wysokość kwoty objętej zaskarżoną decyzją w odniesieniu do sytuacji majątkowej strony skarżącej, która została wykazana dokumentami złożonymi w związku z toczącym się postępowaniem w przedmiocie prawa pomocy. W zażaleniu Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył ww. postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a., poprzez: a) wadliwe sporządzenie postanowienia na skutek zaniechania przedstawienia stanu sprawy, a w szczególności nieuwzględnienia i nierozpoznania wszystkich istotnych okoliczności sprawy wykazanych we wniosku, jako przesądzające o zaistnieniu przesłanek wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków; b) brak rzetelnego przedstawienia stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, na skutek odwołania się do twierdzenia, że Skarżący nie wskazał szczegółowych informacji na temat jego aktualnej sytuacji finansowej, w sytuacji gdy wskazał on okoliczności faktyczne, które zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 61 § 3 P.p.s.a. uprawdopodobniają twierdzenie, że w obecnej sytuacji egzekucja od Skarżącego środków pieniężnych w łącznej wysokości ok. 2 mln zł spowoduje wystąpienie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a także powstanie dodatkowych kosztów, które dodatkowo obciążą jego majątek; 2) art. 133 § 1 zd. 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a., poprzez brak wnikliwego i kompleksowego przeanalizowania stanu faktycznego sprawy pod kątem uprawdopodobnienia przez Skarżącego skutków wykonania zaskarżonej decyzji w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia mu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków; 3) art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, mimo że stosownie do wymagań wynikających z tego przepisu Skarżący uprawdopodobnił, że obecnie egzekucja od niego środków pieniężnych w wysokości ok. 2 mln zł uniemożliwi mu normalne funkcjonowanie w społeczeństwie przed wydaniem prawomocnej decyzji, tj. że na skutek wykonania zaskarżonej decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Na tej podstawie Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszej kontroli jest ocena postanowienia Sądu pierwszej instancji odmawiającego Skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Za niezasadny należy uznać podnoszony w rozpoznawanym zażaleniu zarzut dotyczący wadliwego sporządzenia uzasadnienia postanowienia, tj. naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. Art. 166 P.p.s.a. mówi o odpowiednim stosowaniu przepisów o wyrokach do postanowień. Należy wyjaśnić, że stosowanie przepisu prawa "odpowiednio" oznacza niezbędną adaptację (i ewentualnie zmianę niektórych elementów) normy do zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie charakteru i celu danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku do uregulowań, które mają być zastosowane (por. uchwała SN z dnia 15 września 1995 r. sygn. akt III CZP 110/95, postanowienie SN z dnia 12 listopada 1997 r. sygn. akt III CZP 55/97). Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a., uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten tworzy po stronie sądu obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania tego zażąda, i nie pozostawi wątpliwości, że wyrok (a w zw. z art. 166 P.p.s.a. - postanowienie) został wydany po gruntownej analizie całości akt sprawy i wyjaśnieniu wszystkich wątpliwości powstałych na etapie postępowania administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10). Postulat "odpowiedniego" stosowania ww. przepisu pozwala na pewną modyfikację wymogu przedstawienia zarzutów podniesionych w skardze. Mając na uwadze, że przedmiotem niniejszego postępowania wpadkowego jest kwestia wstrzymania wykonania decyzji, adaptacja wymogu art. 141 § 4 P.p.s.a. do jego celów i formy prowadzi do uznania, że przedstawienie zarzutów podniesionych w skardze powinno być zastąpione przedstawieniem okoliczności podniesionych we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Mając zatem na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji zawarł wszystkie wymagane prawem elementy, uzasadnienie poddaje się skutecznej kontroli i umożliwia podjęcie z nim polemiki. Autor zażalenia nie wskazuje przy tym na żadne okoliczności zdolne skutecznie podważyć te ustalenia. Przytacza on jedynie ogólne sformułowania, takie jak "WSA zaniechał szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, w zakresie w jakim miałby się on odnosić do okoliczności faktycznych wskazanych przez Skarżącego w celu uprawdopodobnienia twierdzenia, że na skutek wykonania zaskarżonej decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia mu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków". Podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienia NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 110/10; z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt II FZ 718/13). W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 P.p.s.a. nieostre pojęcia - "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. akt II FZ 456/12; z dnia 26 lutego 2015 r. sygn. akt II FZ 2137/14; z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 207/15). Samo powołanie się przez stronę skarżącą na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa - jak trafnie przyjął w myśl art. 61 § 3 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji - ciężar wykazania istnienia przesłanek zastosowania powołanego przepisu. Sąd musi mieć wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania decyzji, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich dokumentów w tej mierze obciąża stronę. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Należy także mieć na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest uzależnione od zasadności samej skargi, a rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania podejmowane jest na wstępnym etapie postępowania, gdy brak jest podstaw do wyrokowania o zasadności skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza uzasadnienia wniosku Skarżącego doprowadziła Sąd pierwszej instancji do słusznej konstatacji, że nie zawiera on argumentacji wystarczającej do udzielenia mu ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. Skarżący nie dołączył do wniosku dokumentów, które potwierdzałyby zaistnienie przewidywanych skutków wykonania zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta uniemożliwiła zatem Sądowi pierwszej instancji zapoznanie się oraz ocenę stanu majątkowego Skarżącego, co jest niezbędne do oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Tym samym trudno mówić o naruszeniu wskazanych w zażaleniu przepisów, tj. art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a., a także art. 61 § 3 P.p.s.a. Nadto w zakresie stanowiska Skarżącego odnoszącego się do skutków postępowania egzekucyjnego z tytułu zobowiązań oraz związanego z tym zagrożenia dotyczącego braku środków na bieżące potrzeby i wydatki życia codziennego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że po pierwsze ustawodawca dopuścił prowadzenie egzekucji, lecz tylko do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu (por. art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2017 r. poz. 1201, z późn. zm.). Po drugie, wykonanie świadczenia pieniężnego z natury rzeczy nie wywołuje nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu należności. W świetle tych okoliczności motywy Skarżącego należało ocenić jako obawy niemogące same w sobie decydować o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.