II GZ 1328/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt I SA/Po 667/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. G. G. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że istnieje wysokie ryzyko utraty przez nią płynności finansowej oraz wyrządzenia znaczniej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania zaskarżonej decyzji, co może doprowadzić do dalej idących negatywnych skutków dla jej rodziny. Skarżąca wskazała, że dochód z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w 2014 r. wyniósł 15.300,02 zł, a w okresie od stycznia do listopada 2015 r. - 14.008,82 zł. Kara jaka została na nią nałożona stanowi prawie 100% dochodu uzyskanego za lata 2014 i 2015. Ponadto skarżąca powołała się na posiadane zadłużenie w banku PKO BP S.A w W. z tytułu zawartych dwóch umów pożyczki: na kwotę 20.871,26 zł (miesięczna rata 568,58 zł) oraz na kwotę 16.846 zł (miesięczna rata 427,27 zł). Zdaniem skarżącej brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i prowadzenie ewentualnego postępowania egzekucyjnego sprawi, że może ona zostać pozbawiona środków do życia. Nadto może to również spowodować, że popadnie w spiralę zadłużenia, co w sposób oczywisty będzie samo w sobie trudne do odwrócenia. Skarżąca przedłożyła zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz tytuły wykonawcze, stanowiące podstawę tych zajęć egzekucyjnych dokonanych na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaznaczyła, że prowadzenie dodatkowej egzekucji może zmusić ją do zamknięcia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, co już samo w sobie może być trudne do odwrócenia, tym bardziej, że z pewnością pociągnie za sobą dodatkowe koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Po 667/16 oddalił wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 20 lipca 2016 r. sygn. akt II GZ 726/16 uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, wskazując że obowiązkiem Sądu pierwszej instancji jest odniesienie się do całokształtu zgromadzonej w aktach dokumentacji i na tej podstawie dokonanie oceny sytuacji strony w kontekście przesłanek wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z 27 września 2016 r. odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z [...] grudnia 2016 r. Sąd, oceniając sytuację majątkową skarżącej na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów, podkreślił, że myli się skarżąca twierdząc we wniosku, że nałożona na nią kara stanowi prawie 100% dochodu uzyskanego za lata 2014 – 2015. Dochód ten w 2014 r. wyniósł 15.300,02 zł, a za jedenaście miesięcy 2015 r. 14.008,82 zł, zatem kara nie przekracza ani dochodu uzyskanego w 2014 r. ani w 2015 r. Nie oznacza to również, że z uwagi na stosunek wysokości należności do uzyskiwanych przez skarżącą dochodów możliwość wyegzekwowania tej należności należy traktować jako wyrządzenie skarżącej "znacznej i nieodwracalnej szkody". Roczna wysokość spłat dwóch kredytów bankowych, które posiada skarżąca prawie w pełni wyczerpuje jej roczny dochód i to zarówno w 2014, jak i w 2015 r., zaś posiadanie przez nią innych zobowiązań nie może prowadzić do wniosku, że mogą one być zaspokojone kosztem należności wobec Skarbu Państwa, które powinny być zaspokojone w pierwszej kolejności. Z analizy załączonego do wniosku podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] stycznia do [...] listopada 2015 r. wynika, że suma wartości sprzedaży towarów i usług wyniosła 269.350,85 zł. Z tej kwoty skarżąca poniosła wydatki związane z zakupem towarów handlowych i materiałów na łączną kwotę 141.512,41 zł oraz poniosła pozostałe wydatki (w tym wynagrodzenia) w kwocie 113.829,62 zł, zatem sumami takimi dysponowała. Natomiast z załączonych do wniosku zajęć egzekucyjnych i tytułów wykonawczych wynika, że już w grudniu 2015 r. prowadzono wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na łączną kwotę ponad 18.000 zł wraz z dalszymi odsetkami. Kwota należności wobec ZUS przekraczająca dochód skarżącej za wskazane lata, natomiast w tej sytuacji trudno zgodzić się ze skarżącą, że wykonanie zaskarżonej decyzji wyrządzi jej znaczną szkodę w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Przedstawione przez skarżącą argumenty w postaci utraty płynności finansowej czy uszczuplenie stanu finansowego nie są wystarczającą przesłanką wstrzymania wykonania ostatecznej decyzji administracyjnej, albowiem sama egzekucja obowiązku pieniężnego wynikającego z zaskarżonej decyzji, nawet przy uwzględnieniu sytuacji materialnej strony, nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ponadto skarżąca nie wykazała w jakiej wysokości wydatki ponosi na utrzymanie siebie i rodziny oraz jakie są ewentualne inne, poza dochodami z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, dochody jej rodziny. Skarżąca nie wyjaśniła również dlaczego to wszczęcie egzekucji kary pieniężnej kwestionowanej w sprawie mogłoby zmusić ją do zamknięcia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, skoro egzekwowana już należność na rzecz ZUS, jak i wysokość spłat rat w dwóch kredytach bankowych znacznie przekraczają uzyskiwany przez nią dochód z działalności gospodarczej. Sąd nie mógł zatem uznać, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia jej przez wykonanie zaskarżonej decyzji znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. G. G. na powyższe postanowienie złożyła zażalenie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W rozpoznawanej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie z 2.02.2017 r. sygn. akt II GZ 66/17, postanowienie z 2.02.2017 r. sygn. akt II GZ 45/17, postanowienie z 25.01.2017 r. sygn. akt II GZ 17/17, postanowienie z 24.01.2017 r. sygn. akt II GZ 1/17). Zapłata oznaczonej w decyzji należności ma charakter odwracalny. W przypadku zaś uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują w jej sytuacji szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Oznacza to, że strona skarżąca zgłaszająca wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności winna wykazać istnienie prawdopodobieństwa doznania znacznej szkody lub wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków jego wykonania. Naczelny Sąd Administracyjny również wielokrotnie podkreślał, że ogólnikowe twierdzenia o możliwości wyrządzenia znacznej szkody bądź wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków nie są wystarczające dla wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (por. postanowienie z 20.09.2016 r. sygn. akt II GZ 871/16, postanowienie z 4.03.2016 r. sygn. akt II GZ 176/16, postanowienie z 26.02.2016 r. sygn. akt II GZ 123/16). Sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek strony skarżącej i to na niej spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku tak, aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena przesłanek wstrzymania wykonania decyzji jest prawidłowa, bowiem skarżąca nie uprawdopodobniła występowania w rozpoznawanej sprawie okoliczności przemawiających za zastosowaniem ochrony tymczasowej. Sąd pierwszej instancji, badając wniosek skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., prawidłowo uznał, że jest on niezasadny z uwagi na jego ogólnikowość i jednocześnie brak wykazania przez skarżącą jakiego niebezpieczeństwa upatruje w przypadku nie uwzględnienia wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny podnosi, że skarżąca argumentację wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej oparła na twierdzeniu, że została na nią nałożona kara w wysokości 12.000 zł, a kwota ta przewyższa jej możliwości finansowe, gdyż już zmaga z innymi zobowiązaniami i egzekucjami. Tymczasem Sąd podejmując rozstrzygnięcie musi mieć możliwość odniesienia się do pełnego materiału, pozwalającego zająć mu stanowisko odnośnie do wystąpienia w sprawie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Skarżąca zaś przedstawiając swoją sytuację majątkową nie wykazała ewentualnych dodatkowych źródeł swojego dochodu jak również dochodów swojej rodziny. Należy podkreślić, że trudna sytuacja materialna nie jest sama w sobie przesłanką wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Nie można utożsamiać przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z przesłankami, na podstawie których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. W przypadku prawa pomocy sąd wydaje pozytywne rozstrzygnięcie dla strony, która znajduje się w takiej sytuacji finansowej, że w razie odmowy przyznania prawa pomocy nie mogłaby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Dlatego też podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania w danej sprawie. Natomiast w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu wnioskodawca powinien uzasadnić, dlaczego uważa, że wykonanie zaskarżonego aktu narazi go na znaczną szkodę lub niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków. Uznanie za spełnioną przesłankę przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy, czyli stwierdzenie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nie oznacza jednak, że - niejako automatycznie - spełnione zostają przesłanki wstrzymania wykonania decyzji, określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wykonanie decyzji zobowiązującej do zwrotu środków finansowych zawsze będzie wywierało określone skutki finansowe dla strony. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania decyzji, lecz jedynie przed takimi, które nie mogłyby zostać odwrócone przez ewentualne wygranie sporu sądowego. Tylko niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków stanowi przesłankę umożliwiającą skorzystanie z instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie przedstawiła okoliczności wskazujących, że takie niebezpieczeństwo w sprawie zachodzi, wobec czego Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że w sprawie nie zostało wykazane spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.