II OZ 305/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 529/20 o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 4 września 2020 r., nr 796/2020 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. Uzasadnienie. Z. W. (dalej: "skarżący, strona skarżąca") pismem z dnia 27 września 2021 r. zwróciła się za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika do Sądu o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 8 października 2020 r. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 4 września 2020 r. nr 796/2020 umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego. Pełnomocnik skarżącej we wniosku podniósł, że uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi spowodowane było przekazaniem przez poprzedniego pełnomocnika błędnej informacji. Błędy poprzedniego pełnomocnika uzasadniają stwierdzenie braku winy skarżącej w uchybieniu terminu na usunięcie braków formalnych. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 529/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżącej jako przyczyny niezawinionego uchybienia terminu wskazuje okoliczności - kwalifikowane jako okoliczności na które skarżąca nie miała wpływu - wiążące się bezpośrednio z działaniem jej poprzedniego pełnomocnika, tj. przekazanie przez niego informacji, że skarżąca sama uzupełni braki skargi, a potem informacji o jej rzekomej śmierci. Te błędne informacje miały spowodować szereg niezawinionych przez stronę pomyłek. Sąd wskazał na utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika (por. np. postanowienie NSA z 30 października 2018 r., sygn. akt II FZ 631/18). Pełnomocnictwo jest bowiem stosunkiem opartym na zaufaniu. Osoba działająca przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy (tak również postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 133/04). Tym samym osobę tę obciążają skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań. Mocodawca ponosi też skutki wynikające z ewentualnego błędu pełnomocnika i to niezależnie od tego, czy jest to pełnomocnik profesjonalny czy nieprofesjonalny. Skoro w niniejszej sprawie wolą skarżącej była ona reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu (o czym świadczy jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie) to nie można uznać, że za działania pełnomocnika nie ponosi ona odpowiedzialności. W ocenie Sądu, zawinienie pełnomocnika skarżącej nie uwalnia jej od winy w niezachowaniu terminu. Wniosku o przywrócenie terminu nie można bowiem opierać na tym, że to nie strona, a jej pełnomocnik zaniedbał dokonania czynności procesowej. Sąd nie zgodził się z zasadniczym argumentem wniosku, zakładającym, że uchybienie pełnomocnika w uzupełnieniu braków skargi nie powinno obciążać skarżącej. Zaniedbania osób, którymi skarżący się posłużył obciążają bowiem jego samego, a więc nie uwalniają go od winy w niezachowaniu terminu. Uchybienie pełnomocnika może mieć dla niego konsekwencje zawodowe lub cywilne, nie może natomiast stanowić okoliczności wskazującej na brak winy strony w uchybieniu terminu. Sąd wskazał, że poprzedni pełnomocnik skarżącej został zobowiązany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez doręczenie ich odpisów oraz podanie nr PESEL skarżącej. Z treści składanych przez niego pism - w tym z zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi - wynika, że pełnomocnik nie wykonał osobiście tych obowiązków lecz poinstruował skarżącą o konieczności bezpośredniego przez nią uzupełnienia wskazanych braków, co uzasadniał niemożnością jej osobistego stawiennictwa (pandemia, dużą odległość zamieszkania od Wrocławia, brak środka transportu). Jednocześnie pełnomocnik twierdził, że uzyskał od skarżącej informację, że uzupełniła ona braki. Skarżąca zaprzecza jednak aby zdarzenia takie miały miejsce. Zdaniem Sądu, opisane zachowanie poprzedniego pełnomocnika – przerzucenie na skarżącą obowiązku uzupełnienia braków skargi (bez poinformowania jej o tym, jak twierdzi skarżąca) - nie może być ocenione jako mające charakter przez niego niezawiniony. Nie przekonuje twierdzenie, że pełnomocnik nie miał możliwości bezpośredniego uzupełnienia braków skargi przez złożenie jej odpisów. Także nr PESEL pełnomocnik mógł uzyskać od skarżącej choćby w rozmowie telefonicznej. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaistniałe uchybienie terminu uzupełnienia braków formalnych skargi było skutkiem niedbalstwa poprzedniego profesjonalnego pełnomocnika skarżącej. O niedbalstwie tym świadczy także fakt, że pełnomocnik poinformował Sąd o rzekomej śmierci skarżącej wnosząc o umorzenie postępowania – takie działanie profesjonalnego pełnomocnika dotyczące tak istotnej kwestii trudno bowiem uznać za pomyłkę. Zdaniem Sądu zaistniałe niedbalstwo które jest postacią winy nieumyślnej, wyklucza możliwość przywrócenia uchybionego terminu procesowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 87 § 2 P.p.s.a. przez uznanie, że do uchybienia terminu doszło z winy skarżącej, podczas gdy nie miała ona wiedzy o wezwaniu do uzupełnieniu braków formalnych skargi i terminowi na jej uzupełnienie, 2. art. 86 § 1 P.p.s.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem skarżący nie dokonał czynności bez swojej winy, co znalazło odzwierciedlenie we wniosku o przywrócenie terminu, wraz z którym skarżący dopełnił uchybionej czynności oraz uprawdopodobnił brak winy. 3. art. 45 Konstytucji przez pozbawienie skarżącej prawa do sądu polegające na odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję organu utrzymującą w mocy decyzję PINB w K. z dnia 22 czerwca 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją PINB, pomimo braku winy skarżącej, a w konsekwencji pozbawienie skarżącej możliwości skutecznego dochodzenia swych praw pomimo że nie miała świadomości o istnieniu tych braków. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy i oświadczam, że opłaty nie zostały zapłacone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie natomiast z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Podkreślić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w kontekście wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zgodnie zaś z przepisem art. 87 § 2 P.p.s.a. w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 145/12; z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 711/11). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (zob.: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 75) (podobnie wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 142/12). Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. W tym zakresie sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu. Daje to sądowi możliwość dokładnego uwzględnienia wszelkich okoliczności konkretnego przypadku. Co najważniejsze dla niniejszej sprawy, skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy (i wciąż jest w ten sposób reprezentowana, tylko że przez innego pełnomocnika). Podkreślić trzeba, że wyznaczenie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z nawiązaniem stosunku pełnomocnictwa z wyboru. Z istoty pełnomocnictwa wynika, iż wszelkie działania pełnomocnika, jak również wszelkie jego zaniedbania, w tym zaniechanie dokonania określonych czynności procesowych, wywołują bezpośredni skutek względem mocodawcy. Konsekwencją tego jest przyjęcie, że ewentualne okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu powinny być odnoszone do osoby pełnomocnika. Utrwalony pogląd, że pełnomocnik ma obowiązek działania na korzyść osoby, którą reprezentuje. To strona ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika, toteż działania lub brak działania po stronie pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika (por. wyroki NSA: z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 3031/13 i z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2677/13). W konsekwencji, nieuzupełnienie braków formalnych skargi w terminie przez należycie umocowanego pełnomocnika skarżącej obciąża stronę i tym samym niedochowanie terminu na dokonanie tej czynności nie nastąpiło bez winy strony, co wykluczało możliwość przywrócenia terminu. Zatem, co do zasady, niepodjęcie przez pełnomocnika strony czynności procesowych w zakreślonym terminie do ich dokonania wywołuje skutki dla samego skarżącego w postaci upływu tego terminu. Jest jednak niewątpliwe, że w świetle art. 253 § 1 i 2 P.p.s.a. wpływ samej strony na wyznaczenie osoby pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy nie może być utożsamiany z wpływem na wybor pełnomocnika ustanowionego z wyboru samej strony. Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca powołała okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj. działanie pełnomocnika wyznaczonego z urzędu na niekorzyść strony skarżącej. Biorąc pod uwagę fakt, że pełnomocnik działał bez woli i wiedzy strony w oczywisty sposób na jej niekorzyść, a strona po uzyskaniu wiedzy o tych działaniach podjęła czynności mające odwrócić niekorzystny dla niej skutek w postaci odrzucenia skargi, to mając na uwadze prawo do sądu gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, należy stronie ten dostęp do sądu umożliwić. O niekorzystnych działaniach pełnomocnika skarżącej świadczy przede wszystkim treść zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z którego wynika, że wyznaczony w ramach prawa pomocy pełnomocnik poinstruował skarżącą o konieczności osobistego uzupełnienia braków formalnych skargi pełnomocnik i jego twierdzenia, że uzyskał od skarżącej informację, że uzupełniła ona braki, a także wniosek z dnia 26 maja 2021 r. o umorzenie postępowania oparty na nieprawdziwej i niesprawdzonej wiadomości o śmierci skarżącej. Zatem w niniejszym stanie faktycznym - zdaniem NSA - brak jest podstaw do uznania, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Jak zostało wielokrotnie przedstawione w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w kontekście wszystkich okoliczności konkretnej indywidualnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Jak już wyżej wskazano, przyjęcie rygorystycznego stanowiska Sądu pierwszej instancji zamykałoby stronie prawo do sądu, co stanowiłoby naruszenie zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykanie drogi sądowej. W oparciu o powyższe okoliczności stwierdzić należy, że skarżąca wykazała łączne spełnienie wymienionych na wstępie okoliczności uzasadniających przywrócenie wnioskowanego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 188 i art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.