II OZ 353/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2584/19, oddalające wniosek B. P. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Jolanty Augustyniak-Pęczkowskiej od orzekania w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2019 r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2584/19, po rozpoznaniu wniosku B. P. dotyczącego wyłączenia sędziego WSA w Warszawie Jolanty Augustyniak-Pęczkowskiej od orzekania w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2019 r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę, na podstawie art. 22 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej P.p.s.a. ), oddalił przedmiotowy wniosek. W uzasadnieniu postanowienia Sąd mając na uwadze art. 18 § 1 i art. 19 P.p.s.a. stwierdził, że wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a i stanowią katalog zamknięty. Tym samym nie jest możliwym orzeczenie o wyłączeniu sędziego od orzekania w sprawie z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Przesłanką wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. jest natomiast istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Sąd zaznaczył, że przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie określone. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Sąd wskazał, że stosownie do art. 20 § 1 P.p.s.a., na stronie spoczywa obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest zbadać, czy przytoczone przez stronę okoliczności stanowią okoliczność tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Zdaniem Sądu, podnoszone przez skarżącą zarzuty nie wywołują uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności ww. sędziego i w konsekwencji nie uzasadniają jego wyłączenia. We wniosku skarżąca podniosła, że wydanie dwóch orzeczeń w ciągu 2 dni daje jej zdaniem podstawę do zastosowania normy art. 19 P.p.s.a ponieważ powyższe okoliczności sprawy wywołują uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie. Sąd stwierdził, że okoliczności wskazywane we wniosku o wyłączenie sędziego nie mogą stanowić podstawy wyłączenia wskazanej w art. 19 P.p.s.a. Instytucja wyłączenia sędziego, zwłaszcza na podstawie przesłanki, o której mowa w art. 19 P.p.s.a., ma służyć zapewnieniu obiektywizmu sądu, nie może być ona jednak traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a., powinno odwoływać się bowiem do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarczy do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u skarżącej podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019r., sygn. akt II OSK 3249/17, postanowienie NSA z 6 maja 2014r. sygn. akt I OZ 336/14). Dodatkowo Sąd wskazał, że z treści oświadczenia złożonego przez sędziego WSA w Warszawie Jolantę Augustyniak-Pęczkowską (do czego obligował sędziego art. 22 § 2 P.p.s.a.) wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., które dawałyby podstawy do wyłączenia od rozpoznania sprawy. Zdaniem Sądu, prawdziwość tego oświadczenia nie budziła żadnych wątpliwości, zatem wniosek o wyłączenie wskazanego sędziego nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 czerwca 2008r., sygn. akt I OZ 441/08; z 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10, z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 89/13). W zażaleniu na powyższe postanowienie B. P. zaskarżyła je w całości i wniosła o jego uchylenie oraz o uwzględnienie wniosku a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuca błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 19 P.p.s.a. W jej ocenie Sąd rozpatrując jej wniosek nie zbadał w sposób wszechstronny, czy występują podstawy wyłączenia. Sąd poprzestał wyłącznie na wskazaniu, że Sędzia złożyła stosowne oświadczenie i jest to wystarczająca przesłanka do oddalenia wniosku. Sąd nie odniósł się do zarzutów wniosku o wyłączenie. Skarżąca wskazuje, że podstawą złożenia wniosku były czynności Sędziego polegające na nieuprawnionym, przewlekłym rozpoznaniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu II instancji (oczekiwanie na postanowienie to ponad 4 miesiące pomimo jasnych i klarownych wytycznych NSA - postanowienie z 28 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OZ 516/20). Doprowadziło to do wydania postanowienia o kaucji w wysokości 500.000 zł dopiero w dniu 9 grudnia 2020 r., zaś w dniu następnym Sąd wydał wyrok oddalający jej skargę. W ocenie skarżącej wydanie dwóch orzeczeń w ciągu 2 dni daje podstawę do zastosowania art. 19 P.p.s.a., ponieważ okoliczności te wywołują uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie. Skarżąca uważa, że rażąco naruszono art. 61 § 3 P.p.s.a. bowiem wniosek o wstrzymanie powinien zostać rozpoznany bez nieuzasadnionej zwłoki z uwagi na istotę i cel jakiemu służy instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw i podlega oddaleniu. Na wstępie wyjaśnić należy, że wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 P.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast w przypadku wyłączenia na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy zatem od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Z akt sprawy wynika, że wskazana we wniosku sędzia złożyła oświadczenia, zgodnie z którymi pomiędzy stroną a nią nie zachodzą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby one wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w tej sprawie. Skarżąca we wniosku uzasadnia potrzebę wyłączenia sędziego tym, że wskazana przez nią sędzia orzekała w sprawie rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i rozpatrzyła go odmownie, wcześniej nakładając na skarżącą obowiązek uiszczenia kaucji w wysokości 500.000 zł na zabezpieczenie roszczeń inwestora w związku z wstrzymaniem wykonania decyzji (art. 35 a ust. 1 ustawy Prawo budowlane). Obawy odnośnie do bezstronności sędziego wynikać mają z tego, że wniosek o wstrzymanie rozpoznano 9 grudnia 2020 r. a w następnym dniu zapadł wyrok oddalający skargę. Ponadto postanowienie o odmowie wstrzymania zapadło po 4 miesiącach od wydania postanowienia w tym przedmiocie przez NSA. Obiektywnie rzecz biorąc, żadna ze wskazanych okoliczności nie uprawdopodabnia twierdzenia o braku bezstronności sędziego. Sędzia nie ma osobistego wpływu na wyznaczenie terminu posiedzenia, zwłaszcza gdy sprawa wraca do ponownego rozpoznania z sądu wyższej instancji. Wówczas Przewodniczący Wydziału wyznacza termin posiedzenia w sprawie a zapadłe orzeczenie przekazuje sędziemu sprawozdawcy do zapoznania się. Sędzia zapoznał się z orzeczeniem NSA 15 września 2020 r., a następnie 24 września 2020 r. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Zarządzeniem z 30 września 2020 r. skierowano wezwanie do inwestora o informację na jakim etapie jest inwestycja, czy została zrealizowana w całości czy w części. Spółdzielnia odpowiedziała w piśmie z 13 października 2020 r. doręczonym do Sądu 21 października 2020 r. Z powodu choroby sędziego sprawozdawcy sprawa ze skargi została zdjęta z wokandy i wyznaczono termin posiedzenia na 10 grudnia 2020 r. W dniu 9 grudnia 2020 r. zapadło postanowienie uzależniające wstrzymanie wykonania decyzji od uiszczenia kaucji w wysokości 500.000 zł, zaś 10 grudnia 2020 r. zapadł wyrok oddalający skargę. Z powyższego wynika, że czynności w sprawie były podejmowane bez zbędnej zwłoki a sędzia sprawozdawca w żaden sposób nie przyczyniła się do zarzucanego przez skarżącą braku niezwłocznego rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Kolejność czynności oraz ich terminy nie budzą wątpliwości. Okoliczność, że sędzia sprawozdawca wydała po powrocie do pracy postanowienie o kaucji na zabezpieczenie roszczeń inwestora w związku ze wstrzymaniem wykonania decyzji a następnego dnia zapadł w sprawie wyrok oddalający skargę nie świadczy o stronniczości sędziego sprawozdawcy. Sędzia dysponując odpowiednim materiałem mogła podjąć te czynności. Kolejność zaś wynikała jedynie z wcześniej ustalonych terminów posiedzenia. Skumulowanie czynności procesowych w żaden sposób nie pozbawiło skarżącej przysługujących jej uprawnień skoro wniosła skutecznie skargę kasacyjną od wyroku. Postanowienie o uzależnieniu wstrzymania od uiszczenia kaucji zostało jej skutecznie doręczone. Wobec powyższego słusznie uznał Sąd I instancji, że zarzucane przewlekłe prowadzenie sprawy ani naruszenie konstytucyjnych praw skarżącej nie miały miejsca a ponadto nie stanowiły one wiarygodnej podstawy dla twierdzenia o istnieniu okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości odnośnie do bezstronności sędziego. Nie było zatem podstaw do wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. Nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem. Rozstrzygnięcia te mogą być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 368/12). W przedmiotowej sprawie zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a. sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska złożyła pisemne oświadczenie, że między nią a stroną sprawy nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Wobec niewskazania okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość tego oświadczenia, w sytuacji, gdy nie budzi żadnych wątpliwości prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Prawdziwości tych oświadczeń nie podważa fakt wydania negatywnych w ocenie skarżącej rozstrzygnięć w krótkich, następujących po sobie terminach. Skarżąca w zażaleniu nie podnosi żadnych okoliczności, które miałyby wpływ na uchylenie zaskarżonego postanowienia o odmowie wyłączenia sędziego i ponownie odwołuje się do argumentacji zawartej we wniosku o wyłączenie. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że skarżąca nie powołała, ani też nie uprawdopodobniła istnienia jakichkolwiek okoliczności uzasadniających wniosek, co czyni jej żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia bezpodstawnym. W tej sytuacji, należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o braku podstaw do wyłączenia powyższego sędziego na podstawie art. 18 P.p.s.a. oraz art. 19 P.p.s.a. Ze wskazanych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.