II OZ 553/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia małoletniego N.B. działającego przez przedstawiciela ustawowego R.B. na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2025 r., sygn. akt VII SAB/Wa 402/24 w sprawie ze skargi małoletniego N.B. działającego przez przedstawiciela ustawowego R.B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w punkcie 4 wyroku z 11 lutego 2025 r., sygn. akt VII SAB/Wa 402/24, zawarł postanowienie o zwrocie kosztów postępowania sądowego, w którym zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz N.B. działającego przez przedstawiciela ustawowego R.B. kwotę 150 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", uwzględniając uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz koszt zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika (50 zł). Sąd wskazał, że przedmiotowa sprawa jest tożsama ze sprawami VII SAB/Wa 394/24 – VII SAB/Wa 404/24 ponieważ pełnomocnik skarżącego w jednej skardze z 2 listopada 2024 r. objął jej zakresem bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego 11 osób (w tym skarżącego oraz jego matki i rodzeństwa). Mając zatem na uwadze, że stan faktyczny wszystkich tych spraw jest praktycznie identyczny, a także identyczna jest podniesiona w nich argumentacja Sąd I instancji stwierdził, że niecelowym byłoby zasądzenie od organu na rzecz pełnomocnika pełnych kosztów zastępstwa adwokackiego w każdej z nich. Dlatego też Sąd uznał za zasadne przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia w niniejszej sprawie w wysokości 50 zł. Strona skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła zażalenie na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie 4 ww. wyroku, wnosząc o jego zmianę, poprzez zasądzenie od organu na jej rzecz kwoty 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 206 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 pkt 1c i § 15 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. W ocenie skarżącego art. 206 p.p.s.a. nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie ponieważ z brzmienia tego przepisu wynika, że możliwość miarkowania wynagrodzenia jest dopuszczalna w sprawach, w których jego wysokość jest zależna od wartości przedmiotu sporu. Sprawa w przedmiocie obywatelstwa polskiego nie należy do tej kategorii spraw. Jednocześnie z wykładni systemowej i historycznej wynika, że stawka wynikająca z § 14 pkt 1c rozporządzenia jest stawką minimalną, której nie można miarkować w dół. Dopuszczalne jest miarkowanie w górę uzasadnionym wystąpieniem przyczyn wynikających z § 15 pkt 3. Ponadto w ocenie skarżącego Sąd I instancji wziął pod uwagę wyłącznie objęcie skargą wielu osób oraz jej tożsamość faktyczną, a więc merytoryczny wkład pracy adwokata z tym związany. Miarkując wynagrodzenie nie wzięto natomiast pod uwagę nakładu pracy i kosztów związanych z jej przygotowaniem i wniesieniem oraz innych towarzyszących czynności po wydaniu wyroku i jego uprawomocnieniu. Nie wzięto też pod uwagę kosztów biurowych, pocztowych, wynagrodzenia pracowników oraz związanych z prowadzeniem kancelarii. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.) z pojęciem niedookreślonym "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie zastosowanie art. 206 p.p.s.a. jest pozostawione uznaniu sądu, zaś katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności". W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły między innymi następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą, a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16; z 15 września 2020 r., sygn. akt I GZ 198/20; z 25 września 2020 r., sygn. akt I GZ 240/20, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16; z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 9/21). Ponieważ art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia takiego pełnomocnika należy każdorazowo uwzględniać stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy, a także wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, a także tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2019 r. o sygn. akt II OZ 519/19 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2020 r. o sygn. akt I OSK 208/20). Warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. jest, zatem wskazanie, dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). Odnosząc się do argumentacji zażalenia w pierwszej kolejności należy wskazać, że nie ma racji skarżący zarzucając niedopuszczalność miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika w sprawie, której przedmiotem jest rozpoznanie wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. W ocenie skarżącego oparcie rozstrzygnięcia na art. 206 p.p.s.a. możliwe jest jedynie w sprawach, w których wysokość wynagrodzenia zależna jest od wartości przedmiotu sporu. Tymczasem z treści art. 206 p.p.s.a nie wynika powyższe ograniczenia. Należy bowiem wskazać, że w sytuacji gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu, to przepis o miarkowaniu zwrotu kosztów może być stosowany zarówno gdy wartość przedmiotu zaskarżenia daje się wyrazić w wartościach pieniężnych, co skutkuje wpisem stosunkowym (art. 216, 231 p.p.s.a.), jak i wówczas, gdy pobiera się wpis stały (zob. J.P. Tarno, Prawo..., 2004, s. 285). W obu wypadkach może bowiem wystąpić częściowe uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny. Jedynie w sytuacji, gdy przedmiot zaskarżenia można przełożyć na określoną kwotę, znajdzie zastosowanie opisana przykładowo w tym przepisie sytuacja, że skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 206.) Wobec powyższego kwestia charakteru należnego w sprawie wpisu pozostaje bez wpływy na możliwość miarkowania zwrotu kosztów, a zastosowanie w okolicznościach tej sprawy art. 206 p.p.s.a. nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto w niniejszej sprawie powodem odstąpienia od zasądzenia zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika w pełnej wysokości nie było uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu lecz stwierdzenie, że ma miejsce "uzasadniony przypadek". Kwota z tytułu zastępstwa procesowego została miarkowana z uwagi na nakład pracy niezbędny do wniesienia skargi, przy uwzględnieniu jej tożsamej treści w kilku analogicznych sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z tym stanowiskiem. Z analizy sprawy wynika, że jest ona tożsama ze sprawą II OZ 552/25 (VII SAB/Wa 401/24) oraz II OZ 554/25 (VII SAB/Wa 403/24) ponieważ pełnomocnik skarżącego w jednej skardze z 2 listopada 2024 r. objął swym zakresem bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego skarżącego oraz jego matki i rodzeństwa. Mając zatem na uwadze, że stan faktyczny wszystkich tych spraw jest praktycznie identyczny, a także identyczna jest podniesiona w nich argumentacja Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że niecelowym byłoby zasądzenie od organu na rzecz pełnomocnika pełnych kosztów zastępstwa adwokackiego w każdej ze spraw. Prawidłowym jest stanowisko Sądu I instancji, że podobny stan faktyczny opisywanych spraw, tożsamość żądania oraz treść wywodzonych skarg pozwalały na zastosowanie art. 206 p.p.s.a. Wywiedzenie skarg i reprezentowanie stron w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną uzasadnia bowiem miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy (por. post. NSA z 9 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2822/19). W ocenie NSA powyższe uzasadnienie rozstrzygnięcia o kosztach spełnia wymóg przekonującego uzasadnienia, dlaczego zdaniem Sądu w tej sprawie zachodził "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. Zastosowanie przez Sąd I instancji art. 206 p.p.s.a. mieściło się w granicach uznania sędziowskiego. Z tego powodu należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do zarzucanego zażaleniem naruszenia art. 206 p.p.s.a. Wbrew wywodom zażalenia, nie można również zgodzić się z zarzutem naruszenia § 14 pkt 1c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, w związku z miarkowaniem wynikającej z niego stawki minimalnej w dół. Wskazać bowiem należy, że przepis art. 206 p.p.s.a., jako przepis aktu wyższego rzędu, umożliwia sądowi administracyjnemu miarkowanie kosztów postępowania wynikających z regulacji zawartych w ww. rozporządzeniu. Skoro z treści art. 206 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż przewidziane w rozporządzeniu stawki minimalne (por. postanowienie NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1255/16). Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia poniesionych przez pełnomocnika kosztów biurowych, pocztowych, wynagrodzenia pracowników oraz związanych z prowadzeniem kancelarii Sąd wskazuje, że wymieniony w art. 205 p.p.s.a. katalog niezbędnych kosztów postępowania ma charakter wyczerpujący i zarazem wiążący, nie może być zatem rozszerzany na wydatki zwykle występujące przy okazji postępowania sądowego (np. prowizje bankowe, koszty korespondencji, koszty kserowania pism), Koszty te pokrywa przyznane pełnomocnikowi wynagrodzenie. Nie można więc ich zaliczyć na poczet wydatków pełnomocnika reprezentującego stronę (w rozumieniu art. 205 § 2 p.p.s.a.), ani także na poczet kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.