III FZ 196/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "E." spółka jawna z siedzibą w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 318/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi "E." spółka jawna z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 14 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 22 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 318/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę "E." spółka jawna z siedzibą w Z., zwana dalej "Skarżącą spółką", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 14 czerwca 2021 r. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu, Skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I SPP/Go 83/21 Referendarz sądowy odmówił Skarżącej spółce przyznania prawa pomocy, z uwagi na nieprzedłożenie wymaganych wezwaniem dokumentów i informacji przedstawiających rzeczywistą sytuację materialną Spółki. W wyniku wniesionego przez sprzeciwu, postanowieniem z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt I SPP/Go 83/21 Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2021 r. Wobec powyższego Sąd wezwał Skarżącą spółkę do wykonania w terminie 7 dni prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z 25 sierpnia 2021 r. pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało skutecznie doręczone Skarżącej spółce 8 marca 2022 r. Pismem z dnia 14 marca 2022 r. Skarżąca spółka ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji mając na względzie, że do czasu wydania kwestionowanego postanowienia Skarżąca spółka nie uiściła wymaganego wpisu odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie zwolniło Skarżącej spółki od obowiązku uiszczenia wymaganego wpisu od skargi. Skarżąca spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim, któremu zarzuciła naruszenie przepisów poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi; naruszenie przepisów i Konstytucji RP poprzez nierozpoznanie w ogóle prawidłowo i w terminie złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na nowe okoliczności; nie rozważenie przedstawionych w sprawie dowodów na oparcie wniosków Skarżącej spółki w przedmiocie zwolnienia jej od kosztów sądowych; naruszenie przepisów o kosztach sądowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca spółka sformułowała wniosek o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi w całości, - przekazanie sprawy niższej instancji do ponownego rozpoznania, - zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej spółki zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie niniejszych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż przedmiotem kontroli instancyjnej wywołanej zażaleniem Skarżącej spółki jest wyłącznie prawidłowość wydanego w sprawie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia z 22 marca 2022 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Poza zakresem badania tutejszego Sądu pozostaje kwestia prawa pomocy podnoszona we wniesionym środku zaskarżenia. Odnosząc się do meritum kontroli instancyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, iż stosownie do art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji, pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. skargi) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego strona została zwolniona na mocy przepisu prawa (zob. art. 239 § 1 pkt 1 - 3, art. 239 § 2 i art. 240 p.p.s.a.), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (zob. art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie żadna z okoliczności zwalniających Skarżącą spółkę z obowiązku poniesienia kosztów sądowych nie wystąpiła. Tymczasem treść zażalenia nie pozostawia wątpliwości, że intencją Skarżącej spółki było właśnie skorzystanie z powyższego uprawnienia. Przypomnieć należy, że Skarżącym w sprawie nie zostało przyznane prawo pomocy (postanowieniem z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt I SPP/Go 83/21 Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2021 r.). W sprawie okolicznością bezsporną pozostaje, iż korespondencja sądowa zawierająca zarządzenie wzywające do uregulowania zaległego wpisu od skargi została Skarżącej spółce doręczona 8 marca 2022 r., co oznacza upływ ustawowego terminu do jego uiszczenia 15 marca 2022 r. Stosownie do notatki znajdującej się w aktach sprawy brakująca opłata nie została uzupełniona, co stosownie do regulacji wskazanej na wstępie uzasadniało zastosowanie sankcji z art. 220 § 3 p.p.s.a. W przedmiocie oceny poprawności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w zakresie odrzucenia skargi inicjującej postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że bez znaczenia dla kontrolowanego rozstrzygnięcia jest wystąpienie przez Skarżącą spółkę z kolejnym wnioskiem o zwolnienie z powinności zapłaty wpisu od skargi. Należy podkreślić, że ponowne wystąpienie przez Skarżącą spółkę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie wpływa na obowiązek wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r. w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 536/13). Podkreślić trzeba, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy Sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że Skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Odmienne postępowanie Sądu doprowadziłoby do sytuacji, w której uniemożliwione byłoby prowadzenie postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować mogłoby nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.