III OZ 318/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp. z o.o. w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SO/Po 7/24 o oddaleniu wniosku [...] sp. z o.o. w [...] o wymierzenie grzywny Zarządowi [...] w [...] za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek spółki o wymierzenie grzywny Zarządowi [...] a w [...] za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 26 sierpnia 2023 r. spółka wniosła o wymierzenie Zarządowi [...] w [...] grzywny za "niezastosowanie się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 ustawy [p.p.s.a.]". W uzasadnieniu wskazała, że 14 lipca 2023 r. wniosła skargę do WSA w Poznaniu za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP Urzędu Skarbowego w [...], który w dniu 17 lipca 2023 r. przekazał ją do elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP organu. W dniu 25 sierpnia 2023 r. spółka otrzymała wezwanie z WSA o nadesłanie odpisu KRS do sprawy o sygn. akt IV SAB/Po 120/23. Po zapoznaniu się z aktami powzięła informację, że organ nie doręczył do WSA odpisu KRS spółki, który otrzymał wraz ze skargą, a skarga z załącznikiem w postaci oryginalnego dokumentu elektronicznego podpisanego podpisem elektronicznym nie została przekazana do WSA. Spółka wniosła zatem o wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; "p.p.s.a.") i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Postanowieniem z 5 października 2023 r., IV SO/Po 14/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek spółki, wyjaśniając w uzasadnieniu, że wniosek spółki dotyczy nieprzekazania skargi na bezczynność w przedmiocie "obowiązku doręczenia pism w postaci elektronicznej". Taka skarga jest niedopuszczalna w świetle uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r. o sygn. akt II OPS 5/19, a co za tym idzie wniosek o wymierzenie grzywny za nieprzekazanie takiej skargi również jest niedopuszczalna. Na marginesie WSA zaznaczył, że skarga na bezczynność organu, co do której złożono wniosek o wymierzenie grzywny, została przekazana sądowi przez organ w ustawowym terminie 30 dni. Postanowieniem z 9 stycznia 2024 r., III OZ 620/23, NSA uchylił zaskarżone postanowienie WSA, wyjaśniając w uzasadnieniu, że nie podziela występującego w orzecznictwie NSA poglądu, że niedopuszczalność skargi powoduje konieczność odrzucenia wniosku o wymierzenie grzywny. NSA zaznaczył, że "Sąd I instancji będzie zobowiązany rozpoznać wniosek o wymierzenie grzywny merytorycznie, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy". Oddalając wniosek, Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt sprawy o sygn. IV SAB/Po 120/23, organ przekazał WSA – w postaci papierowej – skargę wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy, nadając je przesyłką z 14 sierpnia 2023 r. (k. 33 akt sądowych). Przy czym – jak wynika z odpowiedzi na skargę i akt sprawy – organ przekazał "skargi skarżącego z datami wpływu: 17.07.2023, 20.07.2023, 3.08.2023" (k. 12 akt sądowych; pisma Naczelnika US w [...] z 17 i 20 lipca 2023 r., k. 13 i 10 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie WSA do przekazania skargi w formie wniesionej do organu, doręczone organowi 23 sierpnia 2023 r. (k. 43-45 akt sądowych), organ w dniu 29 sierpnia 2023 r. przesłał "korespondencję z Urzędu Skarbowego – skarga [...] dot. IV SAB/Po 120/23" (k. 79-97 akt sądowych). Ponadto w piśmie z 2 października 2023 r., stanowiącym odpowiedź na wniosek (k. 136-140 akt sądowych), organ wyjaśnił, że wiadomość otrzymana 17 lipca 2023 r. od Urzędu Skarbowego zawierała dokument z treścią pisma przekazującego skargę (zawierający także zapis o załączonym odpisie KRS), skargę oraz UPP. Załączony KRS nie był jednak możliwy do podglądu, zawierał błąd – na dowód czego organ przesłał wydruk zrzutu ekranu (k. 138 akt sądowych). W ocenie Sądu I instancji w realiach sprawy organ przesłał skargę w ustawowym terminie (otrzymaną najwcześniej 17 lipca 2023 r., przesłał 14 sierpnia 2023 r.), choć początkowo w nieprzepisowej formie (jako wydruki, zamiast w formie oryginalnej – elektronicznej). Co jednak najważniejsze, w świetle złożonych przez organ wyjaśnień i przedstawionych dowodów nie można jednoznacznie przypisać mu "winy" w nieprzesłaniu całości dokumentacji skargi (brak załącznika w postaci odpisu KRS spółki), skoro jak wynika z wyjaśnień organu, sam od Naczelnika US w [...] nie otrzymał skargi wraz z prawidłowymi załącznikami. Poza tym organ terminowo – w odpowiedzi na wezwanie – przesłał skargę w postaci, w jakiej ją otrzymał i również z tej korespondencji nie wynika, by był do niej załączony odpis KRS spółki. Sąd podkreślił, że użyty w art. 55 § 1 p.p.s.a. zwrot "sąd może orzec o wymierzeniu grzywny" wskazuje, że wymierzenie grzywny nie jest obligatoryjne i możliwość ta pozostawiona jest uznaniu sądu (zob. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, uw. 2 do art. 55). W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się dostatecznych podstaw do wymierzenia organowi wnioskowanej grzywny. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji, na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek spółki o wymierzenie grzywny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka. Jej zdaniem Sąd I instancji błędnie przyjął, że organ przesłał skargę (oryginał) w ustawowym terminie w postaci zgodnej z obowiązującymi przepisami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą do wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. jest uchybienie obowiązkom określonym w art. 54 § 2 p.p.s.a. Należy do nich w szczególności przekazanie sądowi skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie powszechnie przyjmuje się, że zawarte w art. 55 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "sąd (...) może orzec" o wymierzeniu organowi grzywny nie obliguje sądu do wymierzenia organowi grzywny w razie spełnienia wskazanych w nim przesłanek, a jedynie wprowadza fakultatywnie możliwość jej orzeczenia (por. postanowienia NSA: z 10 stycznia 2014 r., I OZ 1230/13; z 20 września 2018 r., sygn. akt I OZ 850/18; z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I OZ 1002/20; publ. CBOSA). Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków z art. 54 § 2 p.p.s.a., czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie organowi grzywny organ obowiązek ten wypełnił i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2008 r., I OZ 850/08; publ. CBOSA). Jeżeli np. sąd dojdzie do przekonania, że niedopełnienie obowiązku przekazania w terminie dokumentów wskazanych w art. 54 § 2 p.p.s.a. jest celowym działaniem organu, podjętym w zamiarze niedopuszczenia do szybkiego i sprawnego rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej, to wymierzenie organowi grzywny oscylującej w górnej granicy wymiaru będzie zasadne. Dopuszcza się również sytuacje, gdy sąd administracyjny odstępuje od wymierzenia grzywny (postanowienie NSA z 29 stycznia 2013 r., II OZ 21/13, akceptowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 343-344, nb 5). Bezspornie w niniejszej sprawie organ nie dochował ustawowego terminu na wykonanie swojego ustawowego obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a., bowiem w ustawowym terminie przekazał sądowi jedynie wydruk skargi wniesionej przez wnioskodawcę w formie elektronicznej, wobec czego został wezwany przez Przewodniczącego Wydziału do przekazania skargi w formie wniesionej do organu. Organ wykonał terminowo ww. wezwanie i przekazał do sądu oryginał skargi w wersji elektronicznej. W ocenie Sądu I instancji w okolicznościach sprawy organ nie zasłużył na ukaranie grzywną wobec przekazania skargi w wersji papierowej w ustawowym terminie, a następnie terminowego przekazania skargi już w wersji elektronicznej. Zdaniem spółki w takich okolicznościach sprawy należy przyjąć, że organ przekazał skargę z 13 dniowym opóźnieniem – dopiero w wykonaniu sądowego wezwania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ww. stanowiska co do istoty się nie wykluczają, a wręcz są zbieżne. Spółka w zażaleniu skupiła się na stwierdzeniu przez Sąd I instancji, że: "organ przesłał skargę w ustawowym terminie", pomijając dalszą część wywodu "choć początkowo w nieprzepisowej formie". W powyższym sformułowaniu Sąd I instancji użył swoistego skrótu myślowego, z którego wcale nie wynika, że organ w terminie wywiązał się ze swoich ustawowych obowiązków, lecz to, że w takich okolicznościach sprawy organowi nie można przypisać winy w stopniu zasługującym na wymierzenie grzywny. Jak wskazano na wstępie, zawarte w art. 55 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "sąd (...) może orzec" o wymierzeniu organowi grzywny nie obliguje sądu do wymierzenia organowi grzywny w razie spełnienia wskazanych w nim przesłanek, a jedynie wprowadza fakultatywnie możliwość jej orzeczenia – w orzecznictwie dopuszcza się sytuacje, gdy sąd administracyjny odstępuje od wymierzenia grzywny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji miał podstawy do oddalenia przedmiotowego wniosku. Pierwotne przekazanie skargi w wersji papierowej było wprawdzie wadliwe, a więc nie można przyjąć, że organ w terminie przekazał skargę, lecz błąd ten został przez organ naprawiony wraz z wykonaniem w zakreślonym terminie wezwania sądowego. Łączny czas opóźnienia, jak wyliczyła to spółka, wyniósł więc 13 dni, przy czym organ niejako rozpoczął proces przekazywania skargi w ustawowym terminie i co również jest istotne w sprawie – wyjaśnił przyczyny swojego uchybienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji w sposób wystarczający wyjaśnił motywy, którymi się kierował oddalając przedmiotowy wniosek, wobec czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym postanowieniu naruszenia prawa, które powinno poskutkować jego uchyleniem. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 193 w zw. z 64 § 3 p.p.s.a.