I SA/Bk 146/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. J. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca wskazał, iż po przebytej operacji usunięcia części wątroby nie wykonuje ciężkiej pracy fizycznej, stąd jego dochody są niewielkie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą polegającą na demontażu pojazdów, z której uzyskuje dochód w wysokości około 3.000 zł – 4.000 zł. Skarżący ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. Po pokryciu kosztów leczenia oraz utrzymania rodziny nie pozostają mu żadne wolne środki. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi współwłasność do ½ części mieszkania (lokalu) o powierzchni [...] m2 ha oraz użytkowanie wieczyste działki przemysłowej o powierzchni [...] m2. Poza tym wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Skarżący posiada zadłużenie (k.25-26). W odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego innego majątku (k. 37). Podniósł również, iż z najmu ½ części mieszkania osiąga dochód w kwocie 120 zł, zaś z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 2.000 zł – 2.500 zł. Do jego miesięcznych wydatków należy zaliczyć: czesne za bursę – 250 zł, koszt dojazdów syna na weekend do domu – 50 zł, drobne wydatki, odzież, kanapki, zajęcia pozalekcyjne – 200 zł, pokrycie części wydatków utrzymania córki – 450 zł, opał – 400 zł, zakup leków osłaniających wątrobę – 80 zł, opłata za prąd – 75 zł, doładowanie telefonu – 25 zł, gaz – 57 zł, środki czystości – 25 zł, koszt dojazdów do lekarza – 70 zł, odzież – 50 zł, wyżywienie – tyle ile zostanie po rozliczeniu wydatków. Wnioskodawca wskazał także, że obecnie nie posiada samochodu osobowego i zdarza mu się poruszać autem przyjętym do stacji demontażu (jeśli ma ważne badania i polisę OC). Obecnie jest to R. M. (do remontu), rok produkcji [...] o wartości 950 zł. Skarżący posiada zadłużenie wobec: Urzędu Skarbowego na kwotę 180.000 zł, A. K. – 35.000 zł oraz B. F. – 30.000 zł. Dodatkowo J. K. podniósł, iż na jego rachunkach bankowych wszczęta została egzekucja komornicza i nie posiada żadnych oszczędności. Jest kawalerem i z matką swoich dzieci nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, ale dokłada się do utrzymania dzieci. Do akt sprawy J. K. dołączył: wydruk wyciągu z rachunku bankowego, z wyszczególnieniem ponoszonych wydatków (k. 45-47) oraz zeznania podatkowe (k.48-53). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna J. K. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 1.500 zł oraz w sprawie II SA/Bk 274/15 na poziomie 1.164 zł (wpis od skargi ). W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz pokrywa część wydatków swoich dzieci, które mieszkają z matką. Źródłem utrzymania jego rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości od 2.000 zł do 4.000 zł (w oświadczeniach skarżący podawał różne kwoty) oraz dochód z najmu w wysokości 120 zł. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w roku 2014, przyniosła przychód w wysokości 231.055,69 zł, a dochód za ten okres wyniósł 55.051,34 zł (k. 48). W przeliczeniu na miesiąc dochód za 2014 r. wynosił kwotę ponad 4.500 zł. Skarżący podniósł, iż za styczeń 2015 r. uzyskał dochód w kwocie 1.429,98 zł, zaś za luty 2015 r. uzyskał stratę w kwocie 2.030,17 zł (k. 44). Wnioskodawca zaakcentował, iż uzyskiwane przez jego rodzinę dochody w całości przeznaczane są na bieżące utrzymanie, przy czym koszt utrzymania domu i dzieci zamyka się kwotą 1.732 zł (bez zakupu wyżywienia). W skład majątku wnioskodawcy wchodzi współwłasność do ½ części mieszkania (lokalu) o powierzchni [...] m2 ha oraz użytkowanie wieczyste działki przemysłowej o [...] m2. Poza tym wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Skarżący posiada zadłużenie wobec: Urzędu Skarbowego na kwotę 180.000 zł, A. K. – 35.000 zł oraz B. F. – 30.000 zł. Dodatkowo J. K. podniósł, iż na jego rachunkach bankowych wszczęta została egzekucja komornicza i nie posiada żadnych oszczędności. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa K. D. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. Wnioskodawca wskazał wprawdzie, że za styczeń 2015 r. uzyskał dochód w kwocie 1.429,98 zł, zaś za luty 2015 r. uzyskał stratę w kwocie 2.030,17 zł (k. 44), ale z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący w okresie grudzień 2014 r. – luty 2015 r. terminowo reguluje bieżące rachunku związane z utrzymaniem domu oraz firmy. Przy czym koszt utrzymania domu i dzieci zamyka się kwotą 1.732 zł (bez zakupu wyżywienia). Niemniej jednak rozliczenie wyniku finansowego za 2014 r. wskazuje, iż skarżący posiada płynność finansową, a jego przychód z działalności gospodarczej w roku 2014 zamykał się kwotą 231.055,69 zł (k. 49). Ponadto uzyskiwane przez skarżącego dochody co do zasady wystarczają na pokrycie bieżących wydatków rodziny, które zgodnie z wyliczeniem zawartym w oświadczeniu zamykają się miesięcznie kwotą około 1.700 zł, bez kosztów zakupu żywności, przy średnich dochodach za 2014 r. w kwocie 4.500 zł. Wprawdzie skarżący posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej i wobec osób prywatnych, niemniej jednak na bieżąco reguluje comiesięczne wydatki. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż J. K. bądź to nie wskazał rzeczywistych kwot osiąganych przez jego rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanie płynności finansowej, w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej (która mimo osiągania w niektórych miesiącach straty w dalszym ciągu jest prowadzona) oraz posiadanie majątku nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Końcowo należy bowiem jeszcze wskazać, iż zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (postanowienie NSA z 9.07.2008 r., sygn. I FZ 256/08, LEX nr 494324). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.