I SA/Bk 201/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia 2009 do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. K. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł (k. 17). Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, ale płaci również alimenty na rzecz swojego syna R. D. w kwocie 350 zł. Źródło utrzymania jego rodziny stanowi dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej, który za ostatnie 3 miesiące wyniósł 5.251,52 zł. Ponadto matka skarżącego uzyskuje dochód z emerytury w wysokości około 1.000 zł. Uzyskiwany dochód pozwala – zdaniem skarżącego - wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym poniesienie kosztów utrzymania domu rodziców, w którym zamieszkuje oraz opłacenie alimentów na syna, a także zakupu żywności i środków czystości. Koszty utrzymania domu kształtują się na poziomie 500-600 zł (koszt ogrzewania, energii elektrycznej, wody). Realnie zatem skarżący jest w stanie uiścić tytułem wpisu jedynie kwotę 500 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha oraz dom matki, w którym zamieszkują. Poza tym wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Skarżący posiada zadłużenie wobec ZUS, a wcześniej posiadane oszczędności zajęte zostały przez komornika (k.17-20). Do akt sprawy K. D. dołączył: dokumenty potwierdzające posiadane zadłużenie wobec ZUS (k.22-30), uproszczony bilans z prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 r. oraz za miesiąc styczeń 2015 r. (k.31-32). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna K. D. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 6.663 zł (k. wpis od skargi ). W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką oraz płaci alimenty na syna. Źródłem utrzymania jego rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.750 zł (dochód za 3 miesiące 5.251,52 zł) oraz emerytura matki w wysokości 1.100 zł. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w roku 2014, przyniosła przychód w wysokości 1.080.551,30 zł (k. 31). Przychód z działalności gospodarczej za styczeń 2015 r. wyniósł natomiast 68.409,31 zł (k. 32) i rachunek wyników za 2015 r. wskazuje stratę w wysokości 17.309,39 zł (k. 31). Wnioskodawca zaakcentował, iż uzyskiwane przez jego rodzinę dochody w całości przeznaczane są na bieżące utrzymanie, przy czym koszt utrzymania domu zamyka się kwotą 500-600 zł. Dodatkowo skarżący płaci alimenty na syna w kwocie 350 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha oraz dom matki, w którym zamieszkują. Poza tym wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Skarżący posiada zadłużenie wobec ZUS, a wcześniej posiadane oszczędności zajęte zostały przez komornika. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa K. D. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. Wnioskodawca przedłożył wprawdzie dokumenty wskazujące na osiągnięcie z prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 rok straty w kwocie ponad 17.000 zł (k. 31) oraz podkreślił, iż uzyskuje obecnie dochód miesięczny w kwocie około 1.750 zł (dochód za 3 miesiące 5.251,52 zł), z czego około 1.000 zł przeznaczane jest na utrzymanie domu i opłacenie alimentów. Niemniej jednak powyższe rozliczenie wyniku finansowego wskazuje, iż skarżący posiada płynność finansową, a jego przychód z działalności gospodarczej w roku 2014 zamykał się kwotą 1.080.551,30 zł (k. 31). Przychód z działalności gospodarczej za styczeń 2015 r. wyniósł natomiast 68.409,31 zł. Ponadto uzyskiwane przez rodzinę skarżącego dochody co do zasady wystarczają na pokrycie bieżących wydatków rodziny, które zgodnie z wyliczeniem zawartym w oświadczeniu zamykają się miesięcznie kwotą około 1.000 zł, bez kosztów zakupu żywności. Dodatkowo skarżący nie wykazał przy tym, aby posiadał jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących zarówno utrzymania rodziny i domu oraz prowadzenia działalności gospodarczej, poza wykazanymi zaległościami wobec ZUS. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż K. D. i bądź to nie wskazał rzeczywistych kwot osiąganych przez jego rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanie płynności finansowej, w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej (która mimo osiągania w niektórych miesiącach straty w dalszym ciągu jest prowadzona) oraz posiadanie majątku nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi również fakt posiadania przez skarżącego źródła dochodów pozwalającego na pokrycie kosztów ustanowionego w sprawie pełnomocnika z wyboru, którego wynagrodzenie minimalne – biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia – kształtuje się na poziomie 7.200 zł plus VAT. Skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinien się liczyć z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym wydatków. Końcowo należy bowiem jeszcze wskazać, iż zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (postanowienie NSA z 9.07.2008 r., sygn. I FZ 256/08, LEX nr 494324). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.