I SA/Bk 391/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 listopada 2022 r. wniosku S. B. o dopuszczenie Fundacji P. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2022 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2020 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek , S. B., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] czerwca 2022 r., nr [...]wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2020 r. Podczas rozprawy w dniu 2 listopada 2022 r. S. B., jako Prezes Zarządu Fundacji "P." z siedzibą w B. wniósł o dopuszczenie do udziału w rozpatrywaniu ww. sprawy ww. Fundacji. Jako podstawę wskazał art. 133 § 1 i 133a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej jako: "o.p."), załączył statut Fundacji i umowę użyczenia z [...] marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Prawną podstawę dopuszczenia do udziału w sprawie organizacji społecznej w roli uczestnika postępowania stanowi przepis art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). W myśl tej regulacji, udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Wyjaśnić należy, że przytoczona regulacja, choć zbliżona do tej uregulowanej w przepisie art. 133 o.p., jest regulacją samodzielną i niezależną od tej z Ordynacji podatkowej. Z przywołanego przepisu art. 33 § 2 p.p.s.a. wynika, że warunkiem dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnymi jest związek sprawy będącej przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny z celami statutowymi organizacji społecznej. Jak zauważył NSA w postanowieniu z 9 stycznia 2019 r., I GSK 1010/16 (powoływane orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na konieczność ścisłej interpretacji art. 33 § 2 i art. 25 § 4 p.p.s.a, zważywszy na cele, jakim służy funkcjonowanie systemu sądownictwa administracyjnego. Podkreśla się przy tym, iż należy uwzględnić fakt, że postępowanie sądowoadministracyjne, nakierowane przede wszystkim na ochronę indywidualnego interesu stron żądających od sądu administracyjnego ochrony swojego interesu prawnego, musi zmierzać do zapewnienia takim jednostkom prawa do sprawiedliwej procedury, w której reprezentacja jednej ze stron postępowania nie otrzymuje większej ochrony prawnej niż strona przeciwna. Dążenie to przemawia przeciwko rozszerzającej wykładni omawianego przepisu i szerokiego dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym innych podmiotów. Zawarty w art. 33 § 2 p.p.s.a. wymóg dotyczący "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny dla ustalenia, iż działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób, winien się mieścić w zakresie celów statutowych i powinien być on interpretowany ściśle, co oznacza, że działalności takiej nie można domniemywać z ogólnych zapisów określających cel stowarzyszenia (por. postanowienie NSA z 17 października 2012 r., II OZ 864/12). Podkreśla się przy tym, że na gruncie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wystarczy samo proste zestawienie zakresu działalności statutowej organizacji społecznej z przedmiotem sprawy administracyjnej. Organizacja nie ma bowiem zapewnionego z mocy prawa udziału w postępowaniu przed sądem dotyczącym innej osoby, ale może brać udział w postępowaniu, oczywiście w zakresie swojej działalności statutowej, w przypadkach określonych w ustawie – tak przepis art. 9 p.p.s.a. Art 198 Konstytucji RP przesądza, że jest to kontrola oparta na obiektywnym kryterium zgodności z przepisami prawa. Organizacja społeczna może zatem zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli jej udział ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego (por. postanowienie NSA z 3 lipca 2014 r., II OZ 662/14; postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z 28 września 2009 r., II GZ 55/09, oraz B. Adamiak, Glosa do ww. postanowienia NSA, OSAP 2011, z. 11, poz. 108). Wniosek złożony przez S. B. jako Prezesa Zarządu Fundacji w istocie odnosi się do dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, dotyczącym indywidualnej sprawy podatkowej w przedmiocie podatku od nieruchomości. Zarówno na etapie postępowania podatkowego, jak też sądowoadministracyjnego, skarżący aktywnie w nim uczestniczył. Zauważyć należy, że z przedłożonego przez stronę statutu Fundacji wynika, że jej celem jest udzielanie wszelkiej pomocy: osobom, które mają zamiar powrócić w ojczyste strony; repatriantom i imigrantom; Polakom pozostającym za granicą; uchodźcom politycznym (§ 9 statutu). W § 11 statutu wskazano, że cel statutowy realizuje ona w szczególności poprzez: organizowanie nauki języka polskiego, organizowanie szkoleń zawodowych, pomoc w realizacji sfery socjalnej, finansowanie budownictwa mieszkaniowego i kulturalnego, pozyskiwanie i tworzenie miejsc pracy, współpracę z organami administracji państwowej, popieranie inicjatywy prywatnej i przedsiębiorczości, popieranie i rozwój twórczości narodowej, kultury fizycznej i sportu, inicjowanie i wspieranie programów i przedsięwzięć podejmowanych przez inne podmioty na rzecz adresatów Fundacji, podejmowanie działań na rzecz rozwoju demokratycznego społeczeństwa oraz na rzecz przestrzegania praw człowieka i swobód obywatelskich w kraju i za granicą i inne. Kolejne paragrafy statutu wskazują, co obejmuje nieodpłatna i odpłatna działalność pożytku publicznego Fundacji. (np. pozostała pomoc społeczna z zakwaterowaniem (87.90.Z). W § 16 statutu wymieniono 8 punktów dotyczących przedmiotu działalności gospodarczej Fundacji, w rozmiarach służących realizacji celu statutowego (np. pozostała działalność wydawnicza, pośrednictwo w obrocie nieruchomościami, pozostała sprzedaż detaliczna poza siecią sklepową i inne (...). Wskazany powyżej zakres działalności statutowej w żaden sposób nie odnosi się jednak do problematyki niniejszej sprawy. W statucie Fundacji próżno bowiem szukać zapisów wiążących cel działalności tego podmiotu z kwestiami prawnopodatkowymi. Sposób, w jaki w § 9 statutu został określony cel Fundacji, tj. "udzielanie wszelkiej pomocy" wymienionym w tym przepisie osobom, jest zbyt ogólny, by wywodzić z niego partykularne cele, a przede wszystkim samodzielnie je formułować. Jak już wcześniej wskazano, zakresu statutowej działalności (celów) fundacji, nie można domniemywać. Ze statutu zaś nie wynika wprost, by przedmiot rozstrzyganej sprawy podatkowej (jego czynności czy wynik) mogły dotyczyć zakresu statutowej działalności Fundacji. Sformułowane jak wyżej zapisy potencjalnie umożliwiałyby Fundacji występowanie w charakterze uczestnika zasadniczo we wszystkich sprawach sądowoadministracyjnych repatriantów, niezależnie od ich przedmiotu, co w sposób oczywisty nie odpowiada celowi regulacji zawartej w art. 33 § 2 p.p.s.a. W art. 25 § 4 p.p.s.a., do którego odsyła art. 33 § 2 p.p.s.a., mowa jest o statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów innych osób. Zatem ta statutowa działalność musi mieć konkretnie określony zakres, który będzie obejmował przedmiot danej sprawy sądowoadministracyjnej (por. postanowienia NSA: z 5 listopada 2012 r. II FZ 827/12; z 29 kwietnia 2013 r., II FZ 174/13). Biorąc pod uwagę powyższe, sąd doszedł do przekonania, że zapisy statutu nie wskazują, by cele statutowe Fundacji przemawiały za dopuszczeniem jej do udziału w postępowaniu sądowym w niniejszej sprawie. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że Fundacja zawarła ze skarżącym umowę użyczenia nieruchomości, z pewnymi modyfikacjami, co jednak nie czyni z Fundacji podatnika w podatku od nieruchomości, jak też strony postępowania podatkowego. To, że w § 4 tejże umowy znajduje się zapis, że wszelkie koszty utrzymania nieruchomości, w tym podatek od nieruchomości, ma pokrywać Fundacja, wywołuje skutki jedynie na gruncie prawa cywilnego, nie modyfikując przy tym zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Idąc dalej, biorąc pod uwagę, że Fundację i skarżącego wiąże umowa użyczenia (nie zaś użytkowania), nie sposób przyjąć, że na Fundacji mogłaby spoczywać odpowiedzialność solidarna jako osoby trzeciej, na podstawie art. 114a o.p. Przepis ten odnosi się do ewentualnej odpowiedzialności solidarnej dzierżawcy lub użytkownika, z podatnikiem będącym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub posiadaczem samoistnym nieruchomości za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych wynikających z opodatkowania nieruchomości, powstałych podczas trwania dzierżawy lub użytkowania. Należy zatem podkreślić, że umowę użyczenia (art. 710 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm., dalej jako: "k.c.") należy definitywnie odróżnić od użytkowania (art. 252 i nast. k.c.). Umowa użyczenia kreuje stosunek zobowiązaniowy na gruncie prawa cywilnego między użyczającym a biorącym, zaś użytkowanie stanowi ograniczone prawo rzeczowe, ustanowione przez właściciela na rzecz użytkownika. W umowie użyczenia użyczający zobowiązuje się zatem zezwolić biorącemu (przez czas oznaczony lub nieoznaczony) na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy, natomiast użytkowanie sprowadza się do obciążenia rzeczy prawem do jej używania i pobierania z niej pożytków przez użytkownika. Skoro zatem w art. 114a o.p. ustawodawca jednoznacznie wskazał na użytkownika nieruchomości, to z tego względu, jak też z uwagi na oczywistą odrębność instytucji użyczenia i użytkowania, należy uznać, że powołany wyżej przepis nie odnosi się do podmiotów, które zawarły umowę użyczenia, jak w sprawie niniejszej. W realiach sprawy, zawarcie umowy użytkowania mogłoby ewentualnie świadczyć, że Fundacja potencjalnie mogłaby odpowiadać za zobowiązania podatkowe jako osoba trzecia. O odpowiedzialności osoby trzeciej organy orzekają jednak w innym postępowaniu niż to, które jest prowadzone w sprawie podatnika. Oznacza to, że w postępowaniach podatkowych prowadzonych wobec podatnika osoba trzecia nie posiada interesu prawnego, a jedynie interes faktyczny w określonym rozstrzygnięciu sprawy podatkowej. Z tego powodu potencjalna odpowiedzialność jako osoby trzeciej nie czyni z niej uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego, które toczy się w sprawie podmiotu będącego podatnikiem w podatku od nieruchomości (tak również WSA w Białymstoku w postanowieniu z 17 września 2021 r., I SA/Bk 288/21, niepubl.). Skarżąca Fundacja nie tylko nie posiada interesu prawnego w kontrolowanym postępowaniu dotyczącym podatku od nieruchomości, gdzie stroną jest S. B., ale też należy przyjąć, że sprawa ta nie mieści się w zakresie jej statutowej działalności. Wreszcie nie sposób wskazać, jaki prawnie chroniony cel miałby zostać zrealizowany poprzez udział Fundacji w tym postępowaniu. Prezesem zarządu Fundacji jest skarżący, który samodzielnie reprezentuje swoje interesy. Fundacja nie prowadzi działalności o takim charakterze, który pozwoliłby jej realnie wspierać stronę skarżącą. De facto, udział Fundacji oznaczałby składanie dodatkowych, zapewne identycznych jak strona skarżąca, pism i wniosków, i obowiązek doręczania jej pism sądowych. Sąd nie dostrzega zatem zasadności, ani dla strony skarżącej, ani dla osiągnięcia lepszych celów postępowania, dopuszczenia do udziału w sprawie Fundacji P. Jedynie na marginesie sąd zauważa, że znane mu są orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 maja 2022 r., III FSK 5083/21; III FSK 5084/21; III FSK 5103/21. Sprawy te dotyczyły dopuszczenia do udziału Fundacji "P." jako strony postępowania do sprawy z zakresu podatku od nieruchomości. NSA, uchylając wyroki tutejszego sądu, stanął na stanowisku, że WSA niedostatecznie rozważył, czy możliwy jest udział Fundacji w tych postępowaniach; NSA powołał się jednocześnie na zapisy statutu Fundacji oraz jej stanowisko odnośnie użytkowania nieruchomości. WSA w Białymstoku podkreśla jednak, że o ile ocena dokonana przez NSA w oczywisty sposób wiąże sąd w tamtejszych sprawach (art. 190 p.p.s.a.), to takiego związania brak w sprawie niniejszej, która zapadła na gruncie innego stanu faktycznego i w oparciu o inne przepisy. Mając powyższe na uwadze, sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a.