I SA/Bk 441/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 01 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 193). Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Źródło utrzymania jego rodziny stanowią przede wszystkim emerytury: jego w wysokości 1.953,51 zł brutto oraz żony w wysokości 1.724,19 zł brutto. Łączny dochód netto w wysokości 3.062,72 zł pozwala – zdaniem skarżącego - wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny oraz na częściowe dofinansowanie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w formie warsztatu samochodowego, która przynosi niewielki dochód, a czasem nawet wykazuje stratę. Dochód z prowadzonej działalności gospodarczej za cały rok 2010 wyniósł u skarżącego 7.856,04 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...] m2 oraz mieszkanie, w którym zamieszkuje siostra jego żony o powierzchni [...] m2. Ponadto skarżący wraz z żoną są właścicielami kilku działek przylegających do prowadzonego przez niego warsztatu o łącznej powierzchni [...] m2 oraz samochodu osobowego marki T. M., rok produkcji [...]. Poza tym wnioskodawca nie posiada żadnych innych nieruchomości oraz ruchomości innych niż te, które służą zaspokajaniu podstawowych życiowych potrzeb jego i małżonki. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący wskazał, iż nie jest w stanie określić swoich miesięcznych wydatków, gdyż nigdy nie gromadził rachunków za zakupy spożywcze, ubranie, czy też inne artykuły codziennego użytku. Skoro jednak przez wiele lat nie zgromadził żadnych oszczędności, przy prowadzeniu zwykłego, niewystawnego trybu życia, oznacza to, że jego wydatki w ostatnim okresie są równie dochodom bądź je przekraczają. Ponadto wydatki jego rodziny są zwiększone w związku z cukrzycą, na którą cierpi skarżący (k. 193-196). Końcowo skarżący podkreślił, iż obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku toczą się trzy jego sprawy za zobowiązania w podatku od towarów i usług za lata 2005-2007, opiewające na łączną kwotę ponad pół miliona złotych. Brak zwolnienia od wpisów sądowych w tych sprawach może zatem doprowadzić do pozbawienia go prawa do sądu Do akt sprawy S. K. dołączył: zaświadczenia z ZUS o wysokości osiąganych dochodów (k. 198), rozliczenie deklaracji na podatek dochodowy za miesiąc grudzień 2010 r. (k. 199-200), rozliczenie działalności gospodarczej za rok 2010 (k. 201-202) oraz kserokopię książeczki chorego na cukrzycę (k. 203-210). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna S. K. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 844 zł (k. 159 wpis od skargi kasacyjnej) pomimo tego, iż skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia jeszcze dwóch innych wpisów od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł i 2.312 zł (sprawa sygn. akt I SA/Bk 439/10 oraz I SA/Bk 440/10). Do dnia złożenia wniosku skarżący uiścił wszystkie koszty sądowe, które powstały w trzech sprawach, a zamknęły się łączną kwotą 6.717 zł. Ponadto skarżący ponosi koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Źródłem utrzymania ich dwuosobowej rodziny pozostaje głównie dochód uzyskiwany z otrzymywanych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3.062,70 zł netto (k. 198). Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w formie warsztatu samochodowego w ostatnim roku, przyniosła niewielki dochód, a w niektórym miesiącach wykazała nawet stratę. Ostatecznie dochód z działalności gospodarczej wnioskodawcy za cały 2010 rok wyniósł 7.856,04 zł (k. 201). Przychód z działalności gospodarczej za 2010 r. wyniósł natomiast 111.969,28 zł. (k. 201). Wnioskodawca zaakcentował, iż uzyskiwane przez jego rodzinę dochody w całości przeznaczane są na bieżące utrzymanie, w tym koszty jego leczenia. Do akt sprawy skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki i ich wysokość, wskazując, że ich nie posiada. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...] m2 oraz mieszkanie, w którym zamieszkuje siostra żony o powierzchni [...] m2. Ponadto wnioskodawca wraz z żoną są właścicielami kilku działek przylegających do prowadzonego przez niego warsztatu o łącznej powierzchni [...] m2 (nabywanych systematycznie w okresie wielu lat) oraz samochodu osobowego marki T. M., rok produkcji [...]. Poza tym skarżący nie posiada żadnych innych nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa S. K. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. S. K. przedłożył wprawdzie dokumenty wskazujące na osiągnięcie z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2010 dochodu jedynie w kwocie 7.856,04 (k. 201) oraz podkreślił, iż w niektórych miesiącach działalność gospodarcza przynosi stratę, którą musi pokrywać ze świadczeń emerytalnych. Niemniej jednak powyższe rozliczenie wyniku finansowego wskazuje, iż skarżący posiada płynność finansową, a jego przychód z działalności gospodarczej w roku 2010 zamyka się kwotą 111.969,28 zł (k. 201). Ponadto uzyskiwane przez rodzinę skarżącego dochody co do zasady wystarczają na pokrycie bieżących wydatków rodziny, a nawet czasem na pokrycie straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący nie wykazał bowiem, aby posiadał jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących zarówno utrzymania rodziny i domu oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż S. K. bądź to nie wskazał rzeczywistych kwot osiąganych przez jego rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanie płynności finansowej, w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej (która mimo osiągania w niektórych miesiącach straty w dalszym ciągu jest prowadzona) oraz posiadanie majątku nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Końcowo należy bowiem jeszcze wskazać, iż zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (postanowienie NSA z 9.07.2008 r., sygn. I FZ 256/08, LEX nr 494324). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.