I SA/Bk 601/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2017 r. sprzeciwu L. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 października 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od opłat sądowych w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2014 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. G. (dalej powoływany także jako Skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od opłat sądowych podając, iż pozostaje sam w gospodarstwie domowym. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w A. Sp. z o.o. w wysokości 1.400 zł miesięcznie. Wykazany wydatek Skarżącego to rata kredytu w kwocie 4.450 zł. L. G. jest właścicielem 500 udziałów w A. Sp. z o.o. o wartości nominalnej 50.000 zł, posiada również udział w A. Sp. z o.o. spółka komandytowa oraz wierzytelność względem Skarbu Państwa z tytułu zwrotu nadwyżki podatku VAT w kwocie 1.149.273,42 zł. Wszystkie rachunki bankowe wnioskodawcy zostały zajęte w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Z uwagi na zajęcie rachunków bankowych wnioskodawca nie może prowadzić działalności gospodarczej, która była jego głównym źródłem dochodu. Skarżący nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, który mógłby podlegać natychmiastowemu zbyciu w celu pokrycia wpisu od skargi. Pomimo podejmowanych prób nie znalazł się kupiec na zakup udziałów w spółce A. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o. spółka komandytowa. Dodatkowo, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący oświadczył, że wydatki na bieżące utrzymanie rodziny pokrywane są obecnie przez jego współmałżonkę E. G. Skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką. Mieszkanie w B. stanowi własność E. G. Miesięczna rata kredytu jest spłacana z wynagrodzenia Skarżącego w wysokości 1.400 zł oraz z pomocy finansowej uzyskiwanej od osób najbliższych, bowiem na skutek zajęcia rachunków bankowych wszystkie środki, które znajdowały się na kontach bankowych zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Wykazana w rachunku zysków i strat kwota 34.334,53 zł stanowi jedynie dochód dla celów podatkowych z tytułu różnic kursowych za 2016 r., ujętych w 2017 r. Koszty związane z bieżącym utrzymaniem Skarżącego obecnie pokrywane są przez najbliższą rodzinę. Do czasu kiedy wnioskodawca dysponował środkami finansowymi, które zostały zajęte przez organ ponosił opłaty związane z bieżącym utrzymaniem, tj. czynsz – 438,42 zł; energia elektryczna – 91,54 zł; żywność – 1.000 zł. Skarżący nie posiada samochodów osobowych. Wysokość zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu wynosi 254.946,19 zł. Skarżący wskazał również, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. E. G. uzyskuje rentę w kwocie 863,58 zł. Majątek małżonki wnioskodawcy stanowi mieszkanie o powierzchni 88 m2, nie posiada ona zgromadzonych oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Małż. G. nie posiadają wspólnych kont bankowych. Do akt sprawy Skarżący dołączył m.in. bilans na dzień 31 maja 2017 r.; rachunek zysków i strat na dzień 31 maja 2017 r.; wykaz środków trwałych; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, decyzje o waloryzacji renty E. G.; wyciąg z CEIDG; rozliczenie podatku za lipiec 2017 r.; rozliczenia podatkowe małż. G. za 2016 r. i wyciągi z rachunków bankowych L. G. Postanowieniem z dnia 3 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że sytuacja materialna Skarżącego pozwala mu ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem, profesjonalny pełnomocnik Skarżącego w złożonym sprzeciwie zarzucił błędną ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego. Wskazał, że referendarz bezpodstawnie przyjął, że Skarżący złożył oświadczenie o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonką. Pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, zaś z oświadczenia Skarżącego wynika jedynie, że część kosztów związanych z utrzymaniem Skarżącego ponosi jego małżonka. Nie jest również prawdą, że mieszkanie o pow. 88 m2 stanowi majątek wspólny Skarżącego i jego żony, gdyż jest to majątek odrębny małżonki. Pełnomocnik Skarżącego, odnosząc się do przychodów i dochodów Skarżącego uzyskanych w 2016 r., wyjaśnił że uzyskanie przychodu w 2016 r. nie oznacza, że Skarżący jest w ich dyspozycji w chwili obecnej. Uzyskane środki były inwestowane w działalność gospodarczą, zaś w wyniku zajęcia rachunków bankowych Skarżący nie ma możliwości dysponowania tam zdeponowanymi środkami. Nie można oczekiwać od Skarżącego, aby przewidując możliwość wydania negatywnych decyzji, wypłacał środki finansowe z rachunku bankowego, bowiem takie działalnie mogłoby narazić go na zarzut popełnienia przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. Odnośnie zaś posiadanych przez Skarżącego udziałów w spółkach, pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, mając na uwadze zasady doświadczenia życiowego, że nie jest możliwe szybkie zbycie takich składników majątkowych, celem uregulowania kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd – zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Jedną z przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Sąd, oceniając złożony wniosek nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 października 2017 r. W przedmiotowej sprawie, aktualne koszty sądowe do których uregulowania zobowiązany jest Skarżący, ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 12.815 zł. Wskazać przede wszystkim należy, że Skarżący uzyskuje stałe dochody w wysokości ok. 1400 zł netto miesięcznie, zaś jego małżonka (z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową) rentę w wysokości ok. 650 zł. Do czasu zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, Skarżący uzyskiwał znaczne dochody z tytułu jej prowadzenia, w 2016 r. osiągnął przychód w wysokości 51.155.760,76 zł, przy dochodzie 1.155.032,06 zł. Powyższe daje miesięcznie dochód w wysokości ok. 100.000 zł. Owszem, powyższa dane obrazują sytuację majątkową rodziny Skarżącego w 2016 r., jednakże nie ulega wątpliwości, że była ona na tyle dobra, że pozwalała na bezproblemowe utrzymanie wszystkich członków rodziny. Nie ulega zatem najmniejszych wątpliwości, że Skarżący uzyskiwał ponad przeciętne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a dodatkowo posiada 500 udziałów w A. Sp. z o.o. o wartości nominalnej 50.000 zł oraz prawo majątkowe w postaci udziału (47,5%) w A. Sp. z o.o. spółka komandytowa. Miesięczne wydatki Skarżącego wynoszą łącznie ponad 7 000 zł. (w tym spłata kredyty związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą), które to wydatki są pokrywane przez Skarżącego, jego małżonkę oraz najbliższą rodzinę. Skarżący posiada wierzytelności względem Skarbu Państwa na sumę 1.149.273,42 zł z tytułu zwrotu nadwyżki podatku VAT za okresy 2015 r. i 2016 r., zwrot tego podatku został jednak wstrzymany do czasu zakończenia kontroli podatkowych. Współmałżonkowie nie posiadają zgromadzonych oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wszystkie rachunki bankowe posiadane przez L. G. zostały zajęte w związku z prowadzonym na podstawie skarżonej decyzji postępowaniem egzekucyjnym kwoty 1.281.448 zł. Tym niemniej, z dołączonych do akt wyciągów bankowych wynika, że w okresie od maja do lipca 2017 r. na konta Skarżącego dokonane zostały wpłaty w wysokości 11.500 zł. W ocenie Sądu nie można zgodzić się ze Skarżącym, ze jego sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący dysponuje znacznym majątkiem, uzyskiwał bardzo wysokie dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, dlatego też aktualne problemy finansowe, związane z zajęciem rachunków bankowych i braminem możliwości dysponowania zgromadzonymi tam środkami finansowymi, nie mogą stanowić pozytywnej przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Porównując wysokość osiąganych przez Skarżącego dochodów oraz poniesionych przez niego wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżący miał możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodzić się należy z pełnomocnikiem Skarżącego, że referendarz sądowy błędnie przyjął, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją małżonką (nie wynika to z oświadczenia złożonego przez Skarżącego), jednakże powyższy błąd nie miał istotnego znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej Skarżącego. Skarżący posiada orzeczoną rozdzielność majątkową z małżonką, co nie oznacza, że jej dochody nie mogą być uwzględniane przez ocenie sytuacji majątkowej Skarżącego i jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się wyłącznie do majątków współmałżonków (kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania majątkiem, zobowiązań małżonków wobec osób trzecich), a nie do ich wzajemnych obowiązków. W praktyce oznacza to, iż rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonka z pomocy finansowej, w tym również i w zakresie pokrywania kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. W tym miejscu należy przytoczyć treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682) stanowiącego, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dyspozycja tego przepisu nakłada na małżonków min. obowiązek szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy, dotyczącej również kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju małżeńskiego (vide. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09; z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09; I FZ 125-126/09; z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09; z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09; z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – orzeczenia publikowane www.cbois.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.