II SA/Bk 1214/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 16 maja 2025 r. nr 406.144/E-9/22/2025 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 16 maja 2025 r. nr 406.144/E-9/22/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z 24 marca 2025 r. nr DPI.5026.1.3-3.2020 w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego na wniosek J. W. (dalej: skarżąca) z 18 marca 2025 r. w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu należności poniesionych zastępczo przez Miasto Białystok z tytułu opłat za pobyt wnuka M. K. w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. B. (dalej: DPS), ustalonych ostateczną decyzją z 24 października 2024 r. znak: DPI 5026.1.3- 3.2020 za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w łącznej wysokości 3.318,05zł. Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 12 listopada 2024 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o odstąpienie od żądania zwrotu należności poniesionych zastępczo przez Miasto Białystok z tytułu opłat za pobyt jej wnuka w DPS w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r., z uwagi na trudną sytuację materialną (nie jest w stanie ponieść tych kosztów). Skarżąca wskazała, że przebywa w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, swoje świadczenie w przeważającej części przekazuje na opłatę za pobyt w tej placówce. Oświadczyła, że posiadany dochód nie wystarcza na pokrycie własnych potrzeb, a zwrot wydatków stanowiłby nadmierne obciążenie. Ponadto zaznaczyła, że nie ma żadnych oszczędności oraz majątku i nie jest w stanie poprawić swojej sytuacji dochodowej. Po przeprowadzeniu postępowania, organ pierwszej instancji decyzją z 20 stycznia 2025 r. nr DPI.5026.1.3-3.2020 odmówił odstąpienia od żądania zwrotu należności poniesionych zastępczo przez Miasto Białystok z tytułu opłat za pobyt wnuka M. K. w DPS ustalonych ostateczną decyzją znak: DPI.5026.1.3-3.2020 z dnia 24 października 2024 r. za okres od dnia 1 kwietnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w łącznej wysokości 3.318,05 zł. Ww. decyzja uzyskała walor ostateczności 6 lutego 2025 r. Wnioskiem z 18 marca 2025 r. skarżąca ponownie zwróciła się o odstąpienie od żądania zwrotu należności poniesionych zastępczo przez Miasto Białystok z tytułu opłaty za pobyt wnuka M. K. w DPS w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. Wskazała, że jej sytuacja materialna jest trudna i nie jest w stanie ponieść tych kosztów, stanowiłoby to dla niej nadmierne obciążenie. Zaznaczyła, że przebywa w zakładzie opiekuńczo-leczniczym i jej emerytura w przeważającej części jest przekazywana na pobyt w nim. Podkreśliła, że nie ma żadnych oszczędności i majątku, nie jest też w stanie poprawić swojej sytuacji majątkowej. Końcowo zaznaczyła, że bez znaczenia jest fakt otrzymywania przez nią dodatkowego świadczenia emerytalnego, ponieważ już nie dysponuje tymi pieniędzmi. Ewentualna egzekucja będzie bezskuteczna, ponieważ nie ma niczego, co może podlegać zajęciu przez komornika. Decyzją z 24 marca 2025 r. Prezydent Miasta umorzył postępowanie z wniosku z 18 marca 2025 r. z uwagi na to, że zapadła już decyzja w tożsamej sprawie - ostateczna decyzja z 20 stycznia 2025 r. nr DPI.5026.1.3-3.2020. Organ wskazał, że wydanie kolejnej decyzji rozstrzygającej tę samą sprawę, co do jej istoty, w taki sam sposób stanowiłoby - z mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. – podstawę nieważnościową, zatem dalsze prowadzenie postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. W. Wskazała, że błędne jest stanowisko organu, gdyż nie wiadomo jakiej treści decyzja zapadłaby w jej sprawie, a obowiązkiem organu jest przeprowadzenie postępowania zgodnie z zasadami k.p.a. Skarżąca wskazała, że sprawa może stać się bezprzedmiotowa tylko wtedy, gdy albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. Innymi słowy bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Organ nie może umarzać postępowania z braku chęci rozstrzygnięcia sprawy. Zaskarżoną decyzją z 16 maja 2025 r. SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta. Wyjaśniło podstawę i przesłanki wydania decyzji umarzającej postępowania zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.). Wskazało, że z wyroku NSA z 13 marca 2025 r. sygn. akt I OSK 550/24 wynika, iż umorzenie postępowania w oparciu o wyżej przytoczoną regulację nie niesie żadnych skutków materialnoprawnych dla strony, lecz wywiera inny skutek prawny, tj. skutek procesowy - rozstrzygnięcie to kończy postępowanie administracyjne bez rozstrzygnięcia sprawy co do istoty sprawy. Wskazując na orzecznictwo sądowe SKO uznało, że tożsamość spraw, tj. tożsamość sprawy, która została zakończona wydaniem decyzji ostatecznej oraz sprawy objętej wnioskiem o wszczęcie postępowania, oznacza że w obu tych sprawach musi zaistnieć tożsamość podmiotowa - występują te same strony w obu sprawach, jak i przedmiotowa - sprawa dotyczy tego samego przedmiotu. Jest to rozumiane jako tożsamość żądania w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym - przy czym ten ostatni warunek dotyczy regulacji prawnej, na podstawie której decyzję wydano, a która to regulacja wpływa lub może wpływać na zasadność roszczenia zgłoszonego na nowo. W razie ustalenia, że postępowanie które zostało wszczęte na wniosek strony lub z urzędu, było już przedmiotem rozstrzygnięcia organu decyzją ostateczną w niezmiennym stanie prawnym, podlega umorzeniu. SKO zauważyło, że decyzją z 20 stycznia 2025 r. nr DPI.5026.1.3- 3.2020 (po rozpoznaniu wniosku skarżącej z 12 listopada 2024 r.) odmówiono już raz skarżącej odstąpienia od żądania zwrotu należności poniesionych zastępczo przez Miasto Białystok z tytułu opłat za pobyt wnuka M. K. w DPS ustalonych ostateczną decyzją znak: DPI.5026.1.3-3.2020 z 24 października 2024 r. za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w łącznej wysokości 3.318,05 zł. Decyzja nie została przez stronę zaskarżona. Następnie skarżąca tożsamym wnioskiem z 18 marca 2025 r. ponownie zwróciła się o odstąpienie od żądania zwrotu tych samych należności (za tę samą osobę, za ten sam okres, w tej samej wysokości). SKO uznało, że zachodzi tożsamość tych dwóch spraw. Wniosek skarżącej z 12 listopada 2024 r. oraz 18 marca 2025 r. dotyczy tej samej sprawy, pochodzi od tej samej osoby, a skarżąca nie wskazuje, aby zaszły nowe okoliczności w sprawie, które pozwoliłyby na stwierdzenie, iż doszło do zmian w jej sytuacji rodzinnej, materialnej, zdrowotnej czy życiowej. Co prawda skarżąca wskazała we wniosku z 18 marca 2025 r., iż "bez znaczenia jest też fakt otrzymania przeze mnie dodatkowego świadczenia emerytalnego, ponieważ już nie dysponuję tymi pieniędzmi" - nie jest to jednak, w ocenie organu, nowa okoliczność w sprawie, lecz odniesienie się do twierdzeń zawartych w decyzji organu pierwszej instancji z 20 stycznia 2025 r. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne umorzenie postępowania; 2. art. 6, art. 7, art. 11 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania w sprawie. 3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. "przez przez uznanie przez SKO, że decyzja Prezydenta Miasta Białegostoku chociaż żadne działania organów administracji nie wskazują, że decyzja odpowiada prawu". W ocenie skarżącej umorzenie postępowanie jest błędem, ponieważ nie wiadomo przecież jakiej treści decyzja zapadłaby w jej sprawie. Obowiązkiem organu jest przeprowadzenie postępowania zgodnie z zasadami wyrażonymi w rozdziale 2 k.p.a. W jej sprawie doszło do niezasadnego umorzenia postępowania, którego w żaden sposób nie można nazwać bezprzedmiotowym. Sprawa może stać się bezprzedmiotowa tylko wtedy, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. Innymi słowy bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Skarżąca podkreśliła, że organ nie może braku chęci rozstrzygnięcia sprawy zastępować twierdzeniem, że sprawa jest bezprzedmiotowa i umarzać postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że działania organów nie wynikają z "braku chęci rozstrzygnięcia sprawy", lecz mają oparcie w przepisach prawa. Tok rozumowania skarżącej, że każdorazowo organ jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania decyzji, nawet jeśli sprawa jest już rozstrzygnięta (w niezmienionym stanie faktycznym) - tak jak w niniejszej sprawie - uznać należy za niedopuszczalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja umarzająca postępowanie wszczęte na wniosek skarżącej z 18 marca 2025 r. w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu należności poniesionych zastępczo przez Miasto Białystok z tytułu opłat za pobyt wnuka strony w DPS, ustalonych ostateczną decyzją z 24 października 2024 r. znak: DPI 5026.1.3- 3.2020 za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w łącznej wysokości 3.318,05 zł. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie zostało wszczęte, ale okazało się lub stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego ma miejsce wtedy, gdy brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, który by podlegał konkretyzacji, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Koniecznym warunkiem uznania, że przedmiot postępowania administracyjnego istnieje, jest m.in. ustalenie, że w sprawie nie zostało wydane ostateczne rozstrzygnięcie. Sprawa administracyjna, która staje się przedmiotem postępowania, musi mieć charakter otwarty w tym znaczeniu, że nie może być rozstrzygnięta orzeczeniem ostatecznym (res iudicata). Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Dopiero bowiem eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy (zob. wyroki NSA: z 20 października 2022 r., II OSK 2981/19; z 12 października 2021 r., I OSK 491/21, orzczenia.nsa.gov.pl). Tożsamość spraw administracyjnych zachodzi w przypadku, gdy występują w nich te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy (zob. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., III OSK 694/21; wyrok WSA w Bydgoszczy z 22 maja 2013 r., II SA/Bd 43/13; wyrok WSA w Krakowie z 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 243/12). Decyzjom umarzającym postępowanie, niezależnie od przedmiotu tego postępowania i przyczyn jego umorzenia, odmawia się cech rozstrzygnięć prowadzących do stanu res iudicata. Skutki decyzji umarzającej postępowanie mają charakter procesowy i prowadzą do zniweczenia dotychczas toczącego się postępowania (por. wyrok NSA z 19 marca 2019 r., I OSK 1088/17 oraz M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 105). Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe nawet wtedy, gdy forma wydanego orzeczenia kończącego sprawę (pierwszego) jest wadliwa. Dopiero bowiem eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy (zob. wyrok z 19 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2247/98). Jak wspomniano wcześniej, umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione uznaniu organu – organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Okoliczności powodujące bezprzedmiotowość muszą być stwierdzone i wykazane w decyzji o umorzeniu postępowania (M. Wolanin, Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, PS 2000, nr 7–8, s. 18 oraz P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 105) W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta Białegostoku decyzją z 20 stycznia 2025 r. nr DPI.5026.1.3-3.2020 odmówił skarżącej odstąpienia od żądania zwrotu należności poniesionych zastępczo przez Miasto Białystok z tytułu opłat za pobyt jej wnuka w DPS ustalonych ostateczną decyzją znak: DPI.5026.1.3-3.2020 z 24 października 2024 r. za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w łącznej wysokości 3.318,05 zł. Skarżąca nie wniosła odwołania od tej decyzji, która stała się ostateczna 6 lutego 2025 r. W niniejszej sprawie sąd uznał zatem, że w przedstawionym stanie faktycznym brak było podstaw do rozpoznania przez organ pierwszej instancji po raz kolejny tożsamego żądania strony. Tożsamość żądania skarżącej przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy, prawidłowo poprowadziła organ wprost do wydania decyzji o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem strony z 18 marca 2025 r. o odstąpienie od żądania zwrotu tych samych należności poniesionych zastępczo, za pobyt tej samej osoby w DPS, za ten same okres i w tej samej wysokości. Z uwagi na niezmieniony stan prawny i faktyczny sprawy postępowanie stało się bezprzedmiotowe, czego konsekwencją było jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skarżąca nie wskazała na istnienie nowych okoliczności (zmiany sytuacji rodzinnej, materialnej, zdrowotnej czy życiowej), które skutkowałyby koniecznością ponownego pochylenia się nad wnioskiem skarżącej. We wniosku z 18 marca 2025 r. skarżąca podkreśliła, że "bez znaczenia jest też fakt otrzymania przez nią dodatkowego świadczenia emerytalnego, ponieważ już nie dysponuję tymi pieniędzmi". Sąd, podzielając ustalenia organów, zgadza się, że kwestia ta została zbadana przez organy w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem z 12 listopada 2024 r. Organ pierwszej instancji kompleksowo przeanalizował sytuację materialną skarżącej i wykazał jakimi dochodami ona dysponuje. Niewątpliwie wystąpiła więc sytuacja, w której zarówno w decyzji z 20 stycznia 2025 r., jak i w obecnie zaskarżonej decyzji (pierwszej instancji z 24 marca 2025 r. i drugiej instancji z 16 maja 2025 r.) organy rozważały sytuację tego samego wnioskodawcy (skarżącej), która to sytuacja nie uległa zmianie. Skarżąca tej zmiany nie wykazała. Sąd także nie może zgodzić się ze skarżącą, która podkreśla brak chęci organu do rozpoznania jej sprawy. Organy prowadząc postępowanie z wniosku z 12 listopada 2024 r. dokonały wszelkich niezbędnych ustaleń w zakresie możliwości odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie to zostało zakończone decyzją z 20 stycznia 2025 r., w której organ szeroko uzasadnił odmowę odstąpienia od żądania zwrotu należności. Kolejny, tożsamy wniosek skarżącej nie może prowadzić do ponownego wszczęcia postępowania, które zostało już raz zakończone. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Z przywołanej regulacji prawnej wynika jednoznacznie – ponowne prowadzenie postępowania i wydanie kolejnej decyzji w tej samej sprawie skutkowałoby nieważnością tej decyzji. Zastosowanie przez organy przepisu art. 105 § 1 k.p.a. należy uznać za prawidłowe - nie ma bowiem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszyły prawo. Podsumowując sąd stoi na stanowisku, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia jego przebiegu niezbędnego do podjęcia wymaganego prawem rozstrzygnięcia zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Organy dokonały prawidłowej subsumcji, prawidłowych ustaleń, a zarzuty skargi ich nie podważają. Organy wskazały - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne wydanych decyzji, jak i to, że wyjaśniając motywy zaskarżonej decyzji SKO prawidłowo odniosło się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Sąd ma w polu widzenia trudną sytuację życiową skarżącej, jednak przepisy prawa w okolicznościach tej konkretnej sprawy nie pozwalają na jej uwzględnienie, zwłaszcza że zaskarżona decyzja ma charakter formalny. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) skargę oddalono. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. (organ zgłosił wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżąca w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy).