II SA/Bk 536/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. "O." w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. "O." w B. i S. "E. B." w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. S. "O." z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 411). Stowarzyszenie działa m.in. na rzecz ochrony środowiska naturalnego poprzez organizowane wykładów, szkoleń oraz innej działalności służącej popularyzacji ekologii i poszanowania środowiska oraz propagowania proekologicznych metod ograniczania ilości zanieczyszczeń i zagospodarowania odpadów. Stowarzyszenie składa się wyłącznie z woluntariuszy, a siedziba stowarzyszenia znajduje się w prywatnym mieszkaniu na podstawie umowy nieodpłatnego użyczenia. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, a dotychczas nie prowadziło również odpłatnej działalności statusowej. Wszelkie gromadzone środki, głównie w postaci składek członkowskich oraz drobnych dotacji celowych i darowizn, są przeznaczane na działalność statutową – w przeważającej mierze na coroczną organizację pikniku ekologicznego w ramach akcji Sprzątanie Świata. Stowarzyszenie wskazało ponadto, iż nie posiada dużych środków na bieżącą działalność, a jedyna stałą opłatą, którą ponosi Stowarzyszenie jest utrzymywanie konta bankowego. Skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, kapitału ani środków trwałych. Stan konta bankowego na początek 2011 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w kwietniu 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów prelegatów (1.150 zł) oraz catering (350 zł). Aktualnie Stowarzyszenie na datę złożenia wniosku dysponowało kwotą 10,97 zł. Końcowo Stowarzyszenie podniosło, iż skarga w sprawie niniejszej dotyczy realizacji celów statutowych organizacji. Stowarzyszenie uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2011 r. była to kwota 310 zł. W 2012 r. pozyskane środki finansowe z bieżących i zaległych składek członków stowarzyszenia zostały wykorzystane na opłacenie kosztów sądowych w związku ze złożonymi skargami dotyczącymi decyzji środowiskowej i decyzji lokalizacyjnej celu publicznego zakładu termicznego unieszkodliwiania odpadów komunalnych w B. Środki te są zatem w całości wydatkowane na działania statutowe oraz utrzymanie rachunku bankowego (10 zł miesięcznie) (k. 411-412). Do wniosku Stowarzyszenie dołączyło: oświadczenie w przedmiocie składek członkowskich (k. 413), bilans za 2011 r. (k. 414), potwierdzenie stanu konta na dzień 30 września 2012 r. (k. 415). S. "O." z siedzibą w B. w swoim oświadczeniu wskazało, że ilość członków stowarzyszenia wynosi 19 osób, zaś roczna wysokość składki członkowskiej wynosi 30 zł i jest wpłacana w dowolnym okresie. Środki te w całości zostały przeznaczone na koszty niniejszego postępowania i pokrycie opłaty za prowadzenie rachunku (k. 413). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ze złożonych oświadczeń wynika, że stan konta bankowego na początku 2011 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w kwietniu 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów prelegatów (1.150 zł) oraz catering (350 zł). Aktualnie Stowarzyszenie na datę złożenia wniosku dysponowało kwotą 10,97 zł. Stowarzyszenie uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2011 r. była to kwota 310 zł. Środki te w całości wydatkowane są na utrzymanie rachunku bankowego (10 zł miesięcznie) oraz działania statutowe, w tym pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Stowarzyszenie liczy 19 członków, a roczna składka wynosi 30 zł i jest wpłacana w dowolnym okresie. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych i żadnego innego majątku. Majątek strony skarżącej powstaje głównie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację celów statutowych. Może także składać się z dotacji, darowizn, spadów, zapisów osób prawnych i osób fizycznych w postaci rzeczowej jak i finansowej, dochodów ze zbiórek i imprez publicznych, innych wpływów i dochodów z działalności statutowej oraz odsetek bankowych. Stowarzyszenie może też prowadzić odpłatną działalność statutową oraz działalność gospodarczą na realizację celów statutowych (§ 26 statutu Stowarzyszenia k. 47). Odnosząc te okoliczności do sprawy niniejszej to należy, zatem stwierdzić, że S. "O." z siedzibą w B. mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, niskiej składce członkowskiej w rezultacie niskim dochodzie musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową. (vide. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Takie też zapisy znalazły się w statucie S. "O.". Stowarzyszenie jednak nie prowadzi odpłatnej działalności statutowej, aby pozyskać środki na swoją działalność i faktycznie funkcjonuje jedynie z tytułu składek członkowskich. Podkreślić przy tym należy, że w trakcie rozpoznawania niniejszej sprawy w dniu 29 września 2011 r. odmówiono skarżącemu stowarzyszeniu zwolnienia od kosztów sądowych, a sytuacja materialna stowarzyszenia od tej daty nie uległa znaczącej zmiany. Skarżące stowarzyszenie mimo toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego nie podjęło jakichkolwiek działań, aby zgromadzić inne niż symboliczne składki członkowskie środki finansowe na realizację swojej działalności statutowej. W tych okolicznościach skarżące stowarzyszenie powinno zastanowić się na wykorzystaniem dodatkowym sposobów finansowania swojej działalności, bądź powinno ustalić inną wysokość składki członkowskiej. Konkludując należy zatem stwierdzić, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w sytuacji gdy samo Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. S. "O." z siedzibą w B. inicjując postępowanie sądowoadministracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów (podobnie postanowienia NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07 i z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). W związku z tym, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.