II SA/Bk 536/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. "O." w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowego uwarunkowania dla przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 15). Stowarzyszenie działa m.in. na rzecz ochrony środowiska naturalnego poprzez organizowane wykładów, szkoleń oraz innej działalności służącej popularyzacji ekologii i poszanowania środowiska oraz propagowania proekologicznych metod ograniczania ilości zanieczyszczeń i zagospodarowania odpadów. Stowarzyszenie składa się wyłącznie z woluntariuszy, a siedziba stowarzyszenia znajduje się w prywatnym mieszkaniu na podstawie umowy nieodpłatnego użyczenia. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, a dotychczas nie prowadziło również odpłatnej działalności statusowej. Wszelkie gromadzone środki, głównie w postaci składek członkowskich oraz drobnych dotacji celowych i darowizn, są przeznaczane na działalność statutową – w przeważającej mierze na coroczną organizację pikniku ekologicznego w ramach akcji Sprzątanie Świata. Stowarzyszenie wskazało ponadto, iż nie posiada dużych środków na bieżącą działalność, a jedyną stałą opłatą, którą ponosi Stowarzyszenie jest utrzymywanie konta bankowego. Skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, kapitału ani środków trwałych. Stan konta bankowego na koniec 2010 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w kwietniu 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów prelegatów (1.150 zł) oraz catering (350 zł). Aktualnie Stowarzyszenie na datę złożenia wniosku dysponowało kwotą 278,29 zł, przeznaczoną na pokrycie pikniku ekologicznego we wrześniu. Końcowo Stowarzyszenie podniosło, iż skarga w sprawie niniejszej dotyczy realizacji celów statutowych organizacji. Stowarzyszenie uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2010 r. była to kwota 310 zł, za 2011 r. będzie to prawdopodobnie kwota 300 – 350 zł. Środki te w całości wydatkowane są na utrzymanie rachunku bankowego (7 zł miesięcznie) oraz działania statutowe (k. 15-16). Do wniosku Stowarzyszenie dołączyło: bilans za 2010 r. (k. 17), rachunek wyników (k. 18), potwierdzenie stanu konta na dzień 18 sierpnia 2011 r. (k. 19). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2011 r. (k. 81) Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. oświadczyło, że ilość członków stowarzyszenia wynosi 19 osób, zaś roczna wysokość składki członkowskiej wynosi 30 zł i jest wpłacana w dowolnym okresie. W okresie czerwiec – sierpień 2011 r. jedynymi wydatkami była opłata za prowadzenie konta w wysokości 7 zł, pozostałe zaś środki znajdujące się na koncie (271,29 zł) pochodzą z składek członkowskich i przeznaczone są na wrześniowy piknik (k. 41). Do akt sprawy strona skarżąca dołączyła: kserokopie uchwały z sprawie wysokości składek oraz protokół walnego zgromadzenia (k. 42-43), zestawienie transakcji na rachunku bankowym (k. 44) i statut Stowarzyszenia "O." (k. 45-47). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ze złożonych oświadczeń wynika, że stan konta bankowego na koniec 2010 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w kwietniu 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów prelegatów (1.150 zł) oraz catering (350 zł). Aktualnie Stowarzyszenie na datę złożenia wniosku dysponowało kwotą 278,29 zł, przeznaczoną na pokrycie pikniku ekologicznego we wrześniu. Stowarzyszenie uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2010 r. była to kwota 310 zł, za 2011 r. będzie to prawdopodobnie kwota 300 – 350 zł. Środki te w całości wydatkowane są na utrzymanie rachunku bankowego (7 zł miesięcznie) oraz działania statutowe. Na datę złożenia dodatkowego oświadczenia tj. 17 września 2010 r. skarżące Stowarzyszenie dysponowało już kwotą 271,29 zł (odliczono po 7 zł na prowadzenie rachunku bankowego (k. 41-44). Stowarzyszenie liczy 19 członków, a roczna składka wynosi 30 zł i jest wpłacana w dowolnym okresie. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych i żadnego innego majątku. Majątek strony skarżącej powstaje głównie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację celów statutowych. Może także składać się z dotacji, darowizn, spadów, zapisów osób prawnych i osób fizycznych w postaci rzeczowej jak i finansowej, dochodów ze zbiórek i imprez publicznych, innych wpływów i dochodów z działalności statutowej oraz odsetek bankowych. Stowarzyszenie może też prowadzić odpłatną działalność statutową oraz działalność gospodarczą na realizację celów statutowych (§ 26 statutu Stowarzyszenia k. 47). Odnosząc te okoliczności do sprawy niniejszej należy stwierdzić, że Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, niskiej składce członkowskiej w rezultacie niskim dochodzie musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową. (vide. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Takie też zapisy znalazły się w statucie Stowarzyszenia "Okolica". Stowarzyszenie jednak nie prowadzi odpłatnej działalności statutowej, aby pozyskać środki na swoją działalność i faktycznie funkcjonuje jedynie z tytułu składek członkowskich. Na marginesie jedynie należy raz jeszcze wskazać, że Stowarzyszenie we wrześniu i sierpniu 2011 r. (okres pokrywający się z datą uzyskania wezwania do uiszczenia wpisu k. 13-14) dysponowało kwotą około 270 zł, która mogłaby być przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej (będącej realizacją celów statutowych). Nadto na datę złożenia oświadczeń nie wskazało, aby były uiszczone składki członkowskie za 2011 r., z których również można by było pokryć koszty sądowe. Konkludując należy zatem stwierdzić, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy samo Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. inicjując postępowanie sądowoadministracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów (podobnie postanowienia NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07 i z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.