II SA/Bk 590/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2008 r. numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego W. K. kwotę 100,00 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 4. przyznaje adwokatowi T. Ś. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy skarżoną przez pana W. K. decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w B., przy ul. Z. B. [...]. U podstaw wyżej wymienionego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne: Pismem z dnia 05 listopada 2007r. (data wpływu do organu – 17.11.2007r.) pani E. T. wniosła o wymeldowanie pana W. K. z pobytu stałego w domu położonym w B. przy ul. Z. B. [...], którego jest współwłaścicielką, podając, iż w/w mężczyzna nie mieszka w przedmiotowym domu od miesiąca. W toku postępowania administracyjnego E. T. podniosła, że na nieruchomości przy ul. Z. B. [...] są dwa domy, jeden duży (z numerem 3) i drugi mały (bez numeru). W. K. mieszkał w jednym i drugim. W dużym miał swoje rzeczy osobiste, a małym – meble. Dalej podała, że od 20 września 2007r. to ona mieszka w dużym domu, gdzie trwa remont, a rzeczy W. K. w październiku 2007r. przeniosła do małego domku, do którego ma on klucz. Końcowo wyjaśniła, iż od października 2007r. W. K. nie mieszka w żadnym z domów przy ul. Z. [...], a przybywa prawdopodobnie u jej siostry –G. P. przy ul. P. [...]/[...] w B. G. P.– drugi współwłaściciel nieruchomości przy ul. Z. B. [...], nie poprała złożonego wniosku o wymeldowanie. Podała, że W. K. opiekował się jej matką (K. W.) i z nią mieszkał. Obecnie nie mieszka już w domu przy ul. Z. B. [...], gdyż został z niego wyrzucony przez E. T., która przeniosła jego rzeczy do rudery, w której nie da się mieszkać. Do akt sprawy dołączyła kserokopię umowy najmu zawartej w dniu [...] lipca 2007r., na podstawie której G. P. wynajęła W. K. pokój z kuchnią położone na piętrze budynku przy ul. Z. B. [...] w zamian za opalanie i odśnieżanie posesji przy ul. P. [...]/[...]. Trzeci współwłaściciel nieruchomości przy ul. Z. B. [...] – A. T. podał, iż w przedmiotowym budynku mieszka obecnie E.T. W. K. poznał na pogrzebie swojej matki, która jeszcze za życia wspominała mu o kimś, kto jej pomagał i w zamian mieszkał w małym domu, a następnie także w dużym. Świadkowie przesłuchani w toku postępowania, na wniosek E. T., tj. A. P. i J. B. potwierdzili, że W. K. nie mieszka przy ul. Z. B. [...] w B. Z kolei świadkowie wnioskowani przez W. K. zeznali, iż mieszkał on pod wskazanym adresem za życia K. W. i jeszcze jakiś czas po jej śmierci, do czasu, kiedy został wygnany przez E. T. Z wyjaśnień samego W. K. wynikało natomiast, że opiekował się K. W. i mieszkał w dużym domu przy ul. Z. B. [...] w B. - zajmował tam pokój na piętrze. Po jej śmierci w kwietniu 2007r. dalej mieszkał w domu przy ul. Z. B. [...] w B. We wrześniu 2007r. E. T, wymieniła zamki w drzwiach dużego domu, a jego rzeczy wyrzuciła do drewnianego domu obok. Mieszkał tam do pierwszych mrozów, tj. do początku listopada 2007r., jednak z powodu zimna musiał się wyprowadzić, zabierając ze sobą najpotrzebniejsze rzeczy osobiste. Od początku listopada nie przychodzi na w/w posesję, ponieważ zostały wymienione zamki w bramie wejściowej i do małego domu. Oświadczył, że chce mieszkać przy ul. Z. B. [...] w B., ale nie może tam wejść, bo nie posiada kluczy ani od dużego domu, ani od małego, ani też od bramy wejściowej. W końcowym stadium postępowania W. K. podał, iż nie mieszka przy ul. Z. B. [...] w B., a od jesieni 2007r. nie chodzi tam, bo już go to nie interesuje. W trakcie postępowania administracyjnego organ ustalił nadto, że W. K. występował do Prokuratury Rejonowej B. –P. w B. ze skargą przeciwko E. T. w przedmiocie zmuszania go do zaniechania korzystania z lokalu przy ul. Z. B. [...] w B. m.in. poprzez przeniesienie jego rzeczy do lokalu, w którym nie ma warunków do zamieszkiwania i wymianę zamków w bramie wejściowej i w budynkach na posesji przy ul. Z. B. [....] w B. Postanowieniem z dnia [...].01.2008r. Prokurator Prokuratury Rejonowej B.– P. (sygn. akt [...]) odmówił wszczęcia dochodzenia w w/w sprawie, a postanowienie to zostało utrzymane w mocy prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w B. Wydział III Karny z dnia [...] marca 2008r. (sygn. akt [...]), wskazując m.in., iż zachowanie E. T. było zgodne z prawem. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego w B. przy ulicy Z. B. [...]. Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody P. wywiódł W. K. argumentując, że miał prawo mieszkać przy ul. Z. B.[...] w B. na podstawie umowy najmu zawartej z G. P. - współwłaścicielką przedmiotowej posesji, która to sprzeciwia się jego wymeldowaniu. Oświadczył, że nie ze swojej winy nie mógł przebywać na w/w posesji, albowiem jego rzeczy zostały przeniesione do zrujnowanego domu, który zupełnie nie nadaje się do zamieszkiwania. Ponadto E. T. wymieniła wszystkie zamki w drzwiach, także w furtce wejściowej na posesję. Zaskarżoną decyzją Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] i orzekł o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego w B., przy ul. Z. B. [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jedyną przesłanką warunkującą rozstrzygnięcie spraw o wymeldowanie jest opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego, przy czym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, opuszczenie to powinno nosić cechy trwałości i dobrowolności. W ocenie organu wyjaśnienia stron i świadków są zgodne, co do faktu niezamieszkiwnia skarżącego w miejscu stałego zameldowania. Pewnym jest także, że skarżący mieszkał w lokalu przy ul. Z. B. [...] w B. za życia K. W. i po jej śmierci do września 2007r., kiedy zamki w drzwiach przedmiotowego lokalu zostały wymienione, a rzeczy skarżącego zostały przeniesione przez E. T. do budynku bez oznaczenia numerowego położonego na tej samej posesji. Powyższe czynności były, co prawda skarżone przez W. K. do Prokuratury, jednakże nie zostały one uznane za sprzeczne z prawem. Analizując z kolei wyjaśnienia W. K., co okoliczności opuszczenia w/w nieruchomości, Wojewoda P. uznał, że te złożone w końcowym etapie postępowania administracyjnego nie pozostawiają wątpliwości, że skarżący sam zrezygnował z pobytu w budynku przy ul. Z. B. [...] w B. W dniu 22 kwietnia 2008r. zeznał, bowiem, że nie mieszka na przedmiotowej posesji, nie chodzi tam i już go to nie interesuje. Końcowo organ wyjaśnił, iż że podnoszone w odwołaniu kwestie dotyczące prawa zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu na podstawie umowy najmu zawartej pomiędzy skarżącym i G. P. wykraczają poza zakres niniejszej sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku W. K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji. Uzasadniając skargę powtórzył argumenty podnoszone w odwołaniu, nadto podkreślił, że organ niewłaściwie zinterpretował przepis art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albowiem w jego przypadku nie została spełniona przesłanka dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Podkreślił, że to E. T.– współwłaścicielka nieruchomości przy ul. Z. B. [...] wymieniła zamki w przedmiotowym domu i wyniosła jego rzeczy do budynku znajdującego się na tej samej posesji. Budynek ten nie spełnia jednak żadnych norm dotyczących lokalu zastępczego i nie nadaje się do zamieszkiwania. Dodatkowo podkreślił, że wskutek wymiany zamków w bramie wejściowej na posesję, nie miał dostępu również do tego obiektu zastępczego. Końcowo wyjaśnił, że jego wymeldowanie nastąpiło bez zgody drugiej współwłaścicielki G. P., z którą łączyła go ważna i obowiązująca umowa najmu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że stanowią one jedynie przejaw sprzeciwu dla zgodnego z prawem, ale niekorzystnego w stosunku do skarżącego merytorycznego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowanej: p.p.s.a. (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie może jednak opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Jednocześnie zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a., sąd nie jest są związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.). W związku z powyższym Sąd był zobowiązany do wyeliminowania obydwu tych orzeczeń z obrotu prawnego na podstawie powołanych przepisów, a w stosunku do rozstrzygnięcia organu I instancji również w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego przepisu, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz, gdy nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7.12. 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). Dodać także należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolnego wyprowadzenia się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa przebywania w lokalu może nastąpić również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest, zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (tak NSA w wyroku z dnia 13.09.2006r. II OSK 1069/05 Lex nr 360269 oraz wyroku z dnia 1.04.2008r. II OSK 330/07, niepublik.). W kontekście powyższych uwag kluczowe znaczenie dla sprawy miało ustalenie, czy opuszczenie spornej nieruchomości przez skarżącego W. K. nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. W ocenie Sądu organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie nie wyjaśniły tej kwestii w sposób należyty, dokonując nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły normy określone w art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Wskazane przepisy nakładają na organy administracji publicznej prowadzące postępowanie, zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie dokonanie jego oceny. W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż organy orzekające rozpatrując sprawę przekroczyły granicę swobodnej oceny dowodów. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, rozstrzygający dla wymeldowania W. K. z miejsca pobytu stałego przy ul. Z. B. [...] w B. był fakt, iż skarżący nie mieszka w/w budynku od listopada 2007r., nie chodzi tam i już go to nie interesuje. Tymczasem, jak wynika z wykładni pojęcia opuszczenia lokalu dokonanej przez orzecznictwo, poprzestanie na sprawdzeniu samego faktu fizycznego nieprzebywania w lokalu oraz oświadczeniach strony o braku zainteresowania powrotem do spornego budynku, jest niewystarczające do postawienia prawidłowej tezy, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, iż skarżący nie opuścił miejsca zamieszkania w sposób dobrowolny. Jak ustalono w toku postępowania, powodem opuszczenia przez skarżącego domu przy ul. Z. B. [...] był fakt, iż we wrześniu 2007r. do przedmiotowego domu wprowadziła się E. T., która przeniosła rzeczy osobiste skarżącego do budynek (bez numeru) znajdującego się na tej samej posesji i wymieniła zamki w drzwiach. Skarżący, jak podał w swoich wyjaśnieniach, mieszkał w nim do pierwszych mrozów, ale z uwagi na tragiczny stan budynku, a przede wszystkim brak ogrzewania zmuszony był go opuścić, zabierając najpotrzebniejsze rzeczy osobiste. Od początku listopada 2007r. nie ma jednak możliwości wejścia również do tego budynku, ponieważ zostały w nim wymienione zamki. Skarżący nie ma też możliwości wejścia także na samą posesję, albowiem zamki do bramy wejściowej zostały też wymienione. Organ nie dał jednak wiary takim wyjaśnieniom skarżącego, opierając się w tym zakresie wyłącznie na fragmencie jego zeznań złożonych w dniu 22 kwietnia 2008r., gdy skarżący oświadczył, że nie mieszka przy ul. Z. B. [...], nie chodzi tam i już go to nie interesuje. Z powyższych stwierdzeń skarżącego organ wysnuł wniosek, że to sam skarżący zrezygnował z pobytu w przedmiotowym budynku. W ocenie Sądu tego rodzaju stanowisko nie jest uprawnione, albowiem twierdzenia skarżącego wyraźnie świadczą o tym, że nie miał on zamiaru opuszczenia spornego budynku, ale został do tego zmuszony. Zeznania skarżącego w tym zakresie są tożsame z wyjaśnieniami G. P., która potwierdziła, iż skarżący nie mieszka aktualnie przy ul. Z. B. [...], gdyż został stamtąd wyrzucony przez E. T. Jak wynika zaś z zebranego materiału dowodowego oświadczenie skarżącego złożone w dniu 22 kwietnia 2008 roku nie miało ostatecznego charakteru bowiem wkrótce zostało przez niego zmienione poprzez wniesienie odwołania od decyzji organu I instancji, a następnie wywiedzenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na ostateczna decyzję organu II instancji. Zeznania skarżącego w zakresie okoliczności i sposobu opuszczenia spornego budynku są zgodne również z ustaleniami Prokuratury Rejonowej B.– P. w B., która postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008r. odmówiła wszczęcia dochodzenia w w/w sprawie. Jak wynika z uzasadnienia powyższego orzeczenia, to E. T. po wprowadzeniu się do domu przy ul. Z. B. [...] usunęła z niego rzeczy należące do W. K. i nakazała mu wyprowadzić się do budynku (bez numeru). Organy pominęły jednak w/w ustalenia, ograniczając się jedynie do konkluzji (nie mającej znaczenia w sprawie o wymeldowanie), iż zachowanie E. T. było zgodne z prawem, tj. nie wyczerpało znamion przestępstwa określonego w art. 191 §1 Kodeksu karnego. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że zarówno organ I instancji jak i Wojewoda P. wydali rozstrzygnięcie o wymeldowaniu skarżącego bez dogłębnej analizy przesłanek je uzasadniających. W konsekwencji nieprawidłowo zastosowali przepis art. 15 ust. 2 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności i wydali decyzję, której zasadność słusznie zakwestionowano w skardze. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny dokonać prawidłowej wykładni podstawowej przesłanki uzasadniającej wymeldowanie, tj. przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu. Niezbędne będzie, zatem sięgnięcie do ugruntowanej przez orzecznictwo i doktrynę interpretacji tego pojęcia, w szczególności zajęcie stanowiska odnośnie tego, czy fizyczne nie przebywanie przez W. K. w budynku przy ul. Z. B. [...] w B. spowodowane "wyniesieniem" jego rzeczy do innego budynku i wymianą zamków do drzwi odpowiada przesłance dobrowolnego opuszczenia lokalu w rozumieniu, jakie nadało jej brzmienie art. 15 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy i orzecznictwo w tym przedmiocie. W kontrolowanym postępowaniu doszło również do naruszenia zasad procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uniemożliwiło, bowiem wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie i trwale. Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winne jednoznacznie ustalić, kiedy faktycznie skarżący opuścił sporny budynek oraz czy i kiedy zostały wymienione zamki do drzwi budynku (bez numeru) oraz bramy wejściowej na posesję przy ul. Z. B. [...]. Wobec nienależytego wyjaśnienia sprawy oraz naruszenia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylono zaskarżone decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. W pkt II wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 cyt. ustawy. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 cytowanej ustawy, a kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi na podstawie art. 250 w zw. z art. 210 §1 p.p.s.a. oraz przepisów §18 ust.1 pkt 1 lit c oraz §19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę za czynności adwokackie w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22 % stawki w kwocie 52, 80 zł.