II SA/Bk 602/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. F. Z. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia dotyczącego uzgodnienia przedsięwzięcia p o s t a n a w i a oddalić wniosek. S. F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 38-39, 44-45). Stowarzyszenie działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2006 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła 1.085,71 zł. Zgodnie z dołączonym do akt sprawy sprawozdaniem finansowym Stowarzyszenie otrzymało w 2007 r. wpłaty o łącznej wysokości 10.864,40 zł. Koszty działalności Stowarzyszenia wyniosły 19.957,16 zł, stąd też uzyskany wynik finansowy to strata w wysokości 9.092,76 zł. W rezultacie doliczenia straty z ubiegłych lat tj. kwoty 1.085,71 zł łączne koszty działalności strony skarżącej wynoszą 21.042,87 zł, w konsekwencji wynik finansowy za 2007 r. to strata w wysokości 10.178,47 zł. W skład kosztów realizacji działań statutowych S. F. Z. w B. wchodzą: zakup materiałów, usług i towarów np. wydawnictw i prasy. Stowarzyszenie nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów, telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę ok. 300 zł został odłączony (sprawa roszczeń z tego tytułu prawdopodobnie zostanie skierowana na drogę sądową). Uczestnik postępowania podkreślił, iż narastające zadłużenie spowodowało zajęcie przez komornika rachunku bankowego Stowarzyszenia (od dnia [...] kwietnia 2008 r.), w celu egzekucji kwoty 7200 zł. Stowarzyszenie od około trzech miesięcy nie posiada na rachunku bankowym środków finansowych, przejściowy fakt obecności 10.880 zł na koncie wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia Stowarzyszenia. Poniesiona strata to nieopłacone faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia. Narastające zadłużenie związane jest z kosztami prowadzonych działań statutowych, uczestnik postępowania nie ma możliwości pokrycia tego zadłużenia z uwagi na brak środków finansowych. W konkluzji Stowarzyszenie podkreśliło, iż obecnie jest stroną około 130 postępowań - ponosi koszty korespondencji (około 2000 zł) i inne koszty związane z ich prowadzeniem. Do akt sprawy S. F. Z. w B. dołączyło: zawiadomienie o sprawozdaniu finansowym z działalności za 2007 r. (k. 40) oraz zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat (k. 41). Pismem z dnia 30 stycznia 2009 r. referendarz sądowy tut. Sąd wezwał Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia, w którym należało wyszczególnić: dochody i wydatki Stowarzyszenia za 2008 r., przy czym należało przedstawić dokumenty potwierdzające przeznaczenie i wysokość tych wydatków. Dodatkowo uczestnik postępowania został zobligowany do nadesłania: wyciągów z rachunku bankowego Stowarzyszenia za okres listopad – grudzień 2008 roku oraz styczeń 2009 roku, dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia przez Stowarzyszenie pożyczek na sfinansowanie poniesionych wydatków np. oświadczeń pożyczkodawców oraz bilansu za 2008 r. (k. 54). Wezwanie doręczono prawidłowo dnia 16 lutego 2009 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 56). W odpowiedzi na cytowane wezwanie uczestnik postępowania wywiódł, iż nie dysponuje bilansem za 2008 r., gdyż ustawa określa termin jego sporządzenia do 31 marca 2009 r., zaś rachunki bankowe Stowarzyszenia za ostatnie trzy miesiące nie różnią się od dołączonych do akt sprawy. Stowarzyszenie [...] nie osiągnęło dochodu w 2009 r., aktualnie nie posiada na koncie zgromadzonych środków finansowych. W pozostałym zakresie uczestnik postępowania powtórzył informacje zawarte w uprzednio złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, dołączając do akt sprawy dokumenty już znajdujące się w aktach sprawy tj. wyciąg z rachunku bankowego z dnia 23 kwietnia 2008 r. oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat (k. 58), a także sprawozdanie finansowe z działalności za 2007 r. oraz rachunek zysków i strat sporządzony dnia 19 marca 2008 r. (k. 59). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego następuje gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ze złożonych oświadczeń wynika, że Stowarzyszenie w 2009 r. nie osiągnęło dochodu, obecnie nie posiada na koncie zgromadzonych środków finansowych. W 2007 r. strona skarżąca uzyskało wpływy w łącznej wysokości 11.130,50 zł, w tym dotacje celowe z przeznaczeniem na cele edukacji ekologicznej – 10.000 zł, darowizna od osoby prywatnej - 500 zł, wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego - 330,50 zł oraz około 300 zł zebranych z tytułu wpłacanych składek członkowskich. W tym samym okresie wydatki Stowarzyszenia wyniosły około 20.000 zł. Za rok 2007 S. F. Z. w B. na dzień 19 marca 2008 r. wykazało stratę w wysokości około 10.000 zł. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z nienadesłaniem aktualnych wyciągów z kont bankowych uniemożliwiają potwierdzenie oświadczenia uczestnika postępowania w zakresie posiadanych środków finansowych za okres trzech ostatnich miesięcy, a w konsekwencji pełną ocenę sytuacji majątkowej uczestnika postępowania i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie przedłożyło, bowiem do akt sprawy ponownie te same dokumenty – w tym wyciąg z konta bankowego na dzień 23 kwietnia 2008 r. Należy zatem stwierdzić, iż nie można z całą pewnością ustalić ani dochodów ani wydatków Stowarzyszenia za trzy ostatnie miesiące, a w związku z tym nie można również stwierdzić, czy Stowarzyszenie nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu dodatkowego podkreślenia wymaga jeszcze raz to, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sadowoadministracyjnego, które nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Uczestnik postępowania podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, jak deklaruje działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak okoliczności te nie stanowią przesłanki uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres, której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007). Strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (vide: postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07, podobnie postanowienie NSA 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08). Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż S. F. Z. w B. nie wykazało w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie niniejszej. Podkreślenia wymaga, iż Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 września 2008 roku w sprawie sygn. akt II OZ 903/08 wskazał, iż "stowarzyszenie (...) nie przedstawiając żądanych przez Sąd dokumentów i oświadczeń nie wykazało, aby było uprawnione do skorzystania z prawa pomocy. Skoro Sąd, uprawniony na podstawie art. 255 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznał złożone oświadczenia za niepełne, nie pozwalające rzetelnie ocenić sytuacji majątkowej skarżącego, to bez przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających sytuację Stowarzyszenia przyznanie prawa pomocy było rzeczywiście niemożliwe". W związku z tym, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.