II SA/Bk 655/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "O." w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 13). Stowarzyszenie działa m.in. na rzecz ochrony środowiska naturalnego poprzez organizowane wykładów, szkoleń oraz innej działalności służącej popularyzacji ekologii i poszanowania środowiska oraz propagowania proekologicznych metod ograniczania ilości zanieczyszczeń i zagospodarowania odpadów. Stowarzyszenie składa się wyłącznie z woluntariuszy, siedziba stowarzyszenia na podstawie umowy nieodpłatnego użyczenia znajduje się w prywatnym mieszkaniu. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, dotychczas nie prowadziło również odpłatnej działalności statusowej. Wszelkie gromadzone środki, głównie w postaci składek członkowskich oraz drobnych dotacji celowych i darowizn, są przeznaczane na działalność statutową – w przeważającej mierze na coroczną organizację pikniku ekologicznego w ramach akcji Sprzątanie Świata. Stowarzyszenie wskazało ponadto, iż nie posiada dużych środków na bieżącą działalność, a jedyne stałe koszty, które ponosi są związane z utrzymywaniem konta bankowego. Strona skarżąca nie posiada majątku, kapitału ani środków trwałych. Stan konta bankowego na koniec 2010 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w [...] 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów dojazdu prelegentów (1.150 zł) oraz catering (350 zł). Stowarzyszenie na dzień [...] września br. dysponowało kwotą 264,29 zł. Końcowo strona skarżąca podniosła, iż skarga w sprawie niniejszej dotyczy realizacji celów statutowych organizacji. Stowarzyszenie uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2010 r. była to kwota 310 zł, za 2011 r. będzie to prawdopodobnie 300 – 350 zł. Środki te w całości wydatkowane są na utrzymanie rachunku bankowego (7 zł miesięcznie) oraz działania statutowe. Zebrane składki, ewentualne darowizny i dotacje są przeznaczane przez darczyńców na konkretne cele np. akcja sprzątania świata, i w całości na nie wydatkowane (k. 13 - 14). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 października 2011 r. (k. 16) Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. oświadczyło, że ilość członków stowarzyszenia wynosi [...] osób, zaś roczna wysokość składki członkowskiej wynosi 30 zł i jest ona wpłacana w dowolnym czasie. W okresie [...] – [...] 2011 r. jedynymi wydatkami była opłata za prowadzenie konta w wysokości 7 zł miesięcznie, pozostałe zaś środki znajdujące się na koncie pochodzą z składek członkowskich (k. 19). Do akt sprawy strona skarżąca dołączyła: zestawienie transakcji na rachunku bankowym za okres [...] – [...] br. (k. 20); bilans za 2010 r. (k. 21). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ze złożonych oświadczeń wynika, że stan konta bankowego na koniec 2010 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w [...] 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów dojazdu prelegatów (1.150 zł) i catering (350 zł). Stowarzyszenie na datę [...] września 2011 r. dysponowało kwotą 264,29 zł. Strona skarżąca uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2010 r. była to kwota 310 zł, za 2011 r. będzie to prawdopodobnie 300 – 350 zł. Środki te w całości wydatkowane są na utrzymanie rachunku bankowego (7 zł miesięcznie) oraz działania statutowe. Stowarzyszenie liczy [...] członków, a roczna składka wynosi 30 zł i jest wpłacana w dowolnym czasie. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych i żadnego innego majątku. Majątek strony skarżącej powstaje głównie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację celów statutowych. Może także składać się z dotacji, darowizn, spadów, zapisów osób prawnych i osób fizycznych w postaci rzeczowej jak i finansowej, dochodów ze zbiórek i imprez publicznych, innych wpływów i dochodów z działalności statutowej oraz odsetek bankowych. Stowarzyszenie może też prowadzić odpłatną działalność statutową oraz działalność gospodarczą na realizację celów statutowych (§ 26 statutu Stowarzyszenia k. 47 sygn. akt II SA/Bk 536/11). Odnosząc te okoliczności do sprawy niniejszej należy stwierdzić, że Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, niskiej składce członkowskiej w rezultacie niskim dochodzie musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową. (vide. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Takie też zapisy znalazły się w statucie Stowarzyszenia "O.". Stowarzyszenie jednak nie prowadzi odpłatnej działalności statutowej, aby pozyskać środki na swoją działalność i faktycznie funkcjonuje jedynie z tytułu składek członkowskich. Konkludując należy zatem stwierdzić, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy samo Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Stowarzyszenie "O." z siedzibą w B. inicjując postępowanie sądowoadministracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów (podobnie postanowienia NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07 i z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.