II SA/Bk 666/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 3 września 2024 r. nr OB-I.621.14.16.2024.EN w przedmiocie wymeldowania oddala skargę Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją z dnia 3 września 2024 r. nr OB.-I.621.14.15.2024.EN Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy Płaska z dnia 15 lipca 2024 r. nr USC.5343.2.2024 o wymeldowaniu A. R.(dalej powoływanej jako: "Skarżąca") z pobytu stałego w lokalu Nr [...] w miejscowości M.. U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne. Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2024r. W. R. (dalej: "Wnioskodawca") zwrócił się do Wójta Gminy M. o wymeldowanie córki A. R. z pobytu stałego w lokalu położonym w miejscowości M.. Podał, że córka opuściła miejsce zamieszkania w dniu 2 kwietnia 2023 r. zabierając wszystkie swoje rzeczy oraz majątek osobisty, a obecnie przebywa wraz z córką w Augustowie przy ul. [...]. Wyjaśnił też, że jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego z A. R., nabył w drodze darowizny od rodziców nieruchomość zabudowaną obecnie przedmiotowym budynkiem. Powyższe stanowiło podstawę do wszczęcia przez Wójta Gminy Płaska postępowania w przedmiocie wymeldowania Skarżącej z ww. lokalu. Równocześnie z wniosku W. R., wszczęte zostało odrębne postępowanie w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu A. R.– byłej żony. Organ I instancji w toku postępowania odebrał wyjaśnienia od Wnioskodawcy, z których wynikało, że Skarżąca nie mieszka budynku M.od dnia 2 kwietnia 2023 r. i wyprowadziła się dobrowolnie. Aktualnie mieszka w Augustowie przy ul. [...]. W przedmiotowym lokalu nie pozostały jej rzeczy osobiste - zostały rzeczy niezdatne do użytku, które zostaną spakowane jej do oddania. Precyzując swoje poprzednie wyjaśnienia Wnioskodawca wskazał, że Skarżąca nie zamieszkuje pod adresem M. od około 5 lat. Przeniosła się w tym czasie do budynku oznaczonego Nr [...], gdzie nie była zameldowana, ale razem z matka zamieszkiwała. W kwietniu 2023 r. Skarżąca opuściła posesję w M. i do chwili obecnej zamieszkuje z matką w Augustowie. Na podstawie przesłuchania Skarżącej organ ustalił z kolei, że nie przebywa ona pod adresem zameldowania, tj. w M., a jej adresem zamieszkiwania, do czasu wymiany zamków, był adres: M. [...]. Pod tym adresem nie przebywa jednak od 15 października 2023 r., gdyż ojciec uniemożliwił jej wejście na działkę i do budynku. Razem z matką nie opuściły domu dobrowolnie. W budynku mieszkalnym pozostały wszystkie jej i matki rzeczy osobiste. Wskazała, że miejscem jej zameldowania jest dom w M., natomiast miejsce zamieszkania jest pod adresem: M. [...]. W M.[...] zamieszkiwała od urodzenia do czasu wymiany przez ojca zamków w budynku, tj. do 15 października 2023 r. ale dopiero na przełomie 2021 i 2022 r. została nadana nowa numeracja wszystkim budynkom i zamieszkiwała pod adresem: M. [...]. Z powodu wymiany przez ojca zamków nie może odebrać swoich prywatnych, osobistych rzeczy. W toku postępowania zostali przesłuchani też świadkowie. I tak A. R. zeznał do protokołu w dniu 16 lutego 2024 r., że nie wie, czy A. R. mieszka pod adresem: M.. Nie widuje jej na posesji, ale latem 2023 r. miał u siebie gości, wśród których był znajomy A. R. Wówczas matka zadzwoniła do niego i spytała, czy A. może do nich przyjść - zgodził się, więc przyszła. O tego czasu nie przypomina sobie ażeby widział A. R. J. R. podał z kolei, że od września 2023 r. A. . nie przebywa pod adresem: M. ale nie posiada też wiedzy, czy wyprowadziła się dobrowolnie. Świadek R. E. zeznała natomiast, że A. R. nie mieszka obecnie pod adresem: M., ponieważ W. R. powymieniał zamki we wszystkich budynkach i uniemożliwi jej wejście na teren nieruchomości. Część zamków została wymieniona w kwietniu ubiegłego roku 2023 r., a w budynku mieszkalnym zamki zostały wymienione 15 października 2023r., do tego czasu A. R. mieszkała pod adresem: M. W toku postępowania, tj. w dniu 4 lipca 2024 r. przeprowadzone zostały też oględziny budynku nr [[...]] w M., w trakcie których w trakcie ustalono, w mieszkaniu nie ma żadnych mebli, ani też innych sprzętów, czy też rzeczy osobistych należących do A. R. W oględzinach uczestniczył W. R. i A. R.. Według oświadczenia W. R. w lokalu zamieszkuje od ok 4 lat syn M. R. razem z przyszłą synową. A. R. oświadczyła zaś, że w lokalu powinna być jej pościel; zamieszkiwała w budynku mieszkalnym oznaczonym M. [...] znajdującym się na tym samym podwórku, ale ojciec nie pozwala na dostęp do budynku o Nr [...]. Organ I instancji ustalił też z urzędu, Prokuratura nadzorowała postępowanie prowadzone w sprawie utrudniania w sposób istotny od 10.10.2023 r. do dnia 04.11.2023r. korzystania z lokalu mieszkalnego w m. M. [...] A. R. i jej córce A. R. Postępowanie w ww. sprawie zakończyło się postanowieniem z 17 listopada 2023 r. o odmowie wszczęcia dochodzenia. Postanowienie zostało zaskarżone przez A. R. i jej pełnomocnika, jednakże Sąd Rejonowy w Augustowie postanowieniem z dnia 12.02.2024 r. nie uwzględnił zażaleń wyżej wymienionych, wobec czego postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia jest prawomocne. Z uzasadnienia ww. postanowienie wynika, że A. R. wraz z córką A. R. wyprowadziły się z M.[...]. Ustalono też, że przed Sądem Rejonowym w Augustowie I Wydział Cywilny toczy się sprawa o sygn. akt [...] z powództwa A.R. p-ko W. R. o przywrócenie naruszonego posiadania i nakazanie zaniechania dalszych naruszeń, a sprawa dotyczy domów położonych pod adresem M., [...] i [...]. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy, Wójt Gminy Płaska decyzją z dnia 15 lipca 2024 r., na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 736, dalej w skrócie "u.e.l."), orzekł o wymeldowaniu A. R.z pobytu stałego w lokalu Nr [...] w miejscowości M. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwołał się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazując, że Skarżąca bezspornie nie mieszka w przedmiotowym lokalu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Opuszczenie przez Skarżącą tego lokalu nastąpiło dobrowolnie i trwale poprzez zamieszkanie na tej samej posesji ale pod innym adresem, tj. M. [...], gm. Płaska. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca zarzucając jej naruszenie przepisów zarówno prawa materialnego jak i procedury administracyjnej polegające na pominięciu, że ustawowa przesłanka wymeldowania w postaci opuszczenia lokalu nie została w jej sytuacji spełniona z powodu braku trwałości i dobrowolności takiego opuszczenia. Wojewoda Podlaski, po rozpoznaniu argumentacji odwołania, decyzją z dnia 3 września 2024r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy Płaska. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na art. 35 ustawy o ewidencji ludności, wyjaśnił, że przesłanką warunkującą rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie jest jedynie opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego, przy czym opuszczenie to powinno nosić cechy trwałości i dobrowolności. Organ wyjaśnił też, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, a adres – zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy - określa się przez podanie m.in. nazwy miasta, ulicy, numeru domu i lokalu - jeżeli jest wydzielony. Organ zaznaczył też, że zameldowanie stanowi czynność meldunkową dokonywaną w konkretnym lokalu (w budynku mieszkalnym oznaczonym numerem, a nie na nieruchomości). Wyjaśniając, że czynność zameldowania jak również czynność wymeldowania odnosi się do konkretnego lokalu oznaczonego adresem, którego składową jest numer budynku, Wojewoda zwrócił uwagę na fakt, że zameldowanie Skarżącej nastąpiło pod adresem: M., jednakże mieszkała w budynku oznaczonym Nr [...] zanim z M.wyjechała. w warunkach ostrego, wciąż eskalującego konfliktu pomiędzy jej rodzicami, który to konflikt objął całą rodzinę A. R. wyprowadziła się z matką i zamieszkały w Augustowie, a W. R. wymienił zamki w drzwiach budynków zaś bramy wjazdowe zabezpieczył łańcuchami skutymi kłódkami. A. R. zanim jeszcze wyjechała z M., to już nie mieszkała pod adresem zameldowania. Natomiast wykorzystane środki prawne w sprawie prowadzonej z jej udziałem i obejmującej zarzut uniemożliwiania jej i jej matce korzystania z domu, w którym zamieszkiwały - okazały się nieskuteczne. To dom oznaczony adresem: M. [...], był jej miejscem zamieszkiwania od urodzenia. Konkludując organ stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy odmowa wymeldowania A. R. z lokalu, w którym nie zamieszkuje, potwierdzałaby fikcję meldunkową. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła Skarżąca powtarzając w niej zarzuty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła, że decyzja została wydana w oparciu o nieprawdziwe dane, protokół Gminy potwierdza nieprawdę, a urzędnik kłamie. Wyjaśniła, że nie wyprowadziła się dobrowolnie, ale przemocą i groźbami został zmuszona do opuszczenia swojego domu. Wymeldowanie jest bezprawnym aktem sankcjonującym bezprawne zachowania Wnioskodawcy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podlaski wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025r. pełnomocnik Skarżącej sprecyzował, że do 2022 roku cala nieruchomość oznaczona była numerem porządkowym M., i dopiero wówczas dwóm nowym budynkom zostały nadane numery porządkowe [...] i [...]. Skarżąca wyjaśniła też, że nie składała odrębnego powództwa o ochronę posiadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika z regulacji powołanej ustawy zaskarżona decyzja może zostać uchylona tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu z żadnym z takich naruszeń nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a zatem wbrew zarzutom skargi – nie było podstaw ażeby zaskarżoną decyzję wyeliminować z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 736 ze zm., dalej jako "u.e.l."). W pierwszej kolejności wskazać należy na art. 28 ust. 4 u.e.l., zgodnie z którym zameldowanie wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Oznacza to, że postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie ma charakter jedynie ewidencyjno-rejestrowy, służy wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie ma wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, jego wykonywaniem ani tym bardziej nie dotyczy uprawnień w zakresie ich przyznawania, czy pozbawiania. Celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania. Zatem fakt wymeldowania z danego lokalu nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu, jeżeli w rzeczywistości taki tytuł prawny strona posiada (tak m.in. Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 10 lipca 2012r., sygn. akt II OSK 824/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Utrzymywanie zaś zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową i byłoby to sprzeczne z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem. W ewidencji ludności znajdować się mają informacje aktualne i wiarygodne. Jeśli więc pod danym adresem osoba już nie zamieszkuje, to nastąpić ma jej wymeldowanie (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 988/18, CBOSA). Jak wynika bowiem z art. 35 ustawy, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego uprawnionego podmiotu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Sposób określenia adresu normują przepisy art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. Adres ten określa się między innymi przez podanie numeru domu. Z brzmienia powołanej regulacji wynika, że jedyną przesłanką decydująca o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tą osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Sposób rozumienia tejże przesłanki doprecyzowało orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się, że opuszczenie prowadzące do wymeldowania powinno mieć cechę trwałości i dobrowolności. Dla ustalenia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego niezbędne jest albo ustalenie, że opuszczenie nastąpiło z własnej woli strony, albo też dobrowolność można ustalić w sytuacji, gdy niezależnie od okoliczności opuszczenia w sposób wyraźny nastąpiła rezygnacja z przebywania w danym miejscu, tzn. gdy strona nie podejmuje prób powrotu do niego dostępnymi jej prawnie środkami i akceptuje stan niezamieszkiwania w danym miejscu na stałe. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest bowiem pogląd, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności. Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu (wyrok NSA z 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14; wyrok NSA z 28 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 863/17, CBOSA). Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, które mogą wynikać z prawa do lokalu, o ile przysługuje ono danej osobie, albo też z przewidzianej przepisami Kodeksu cywilnego - ochrony posiadania. Jak wynika z art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Co jest przy tym istotne – w szczególności w kontekście okoliczności przedmiotowej sprawy - roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia (art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego). Niekorzystanie zatem we właściwym czasie z tychże środków, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu. Przeszkodę do wymeldowania stanowi z kolei uwzględnienie przez sąd powszechny stosownego roszczenia cywilnoprawnego przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie (por. wyrok z 17 lipca 2020r., II OSK 392/20, CBOSA). W sprawie nie jest sporne, że Skarżąca została zameldowana pod adresem: M., gm. Płaska, a przed opuszczeniem M. zamieszkiwała w innym budynku, wybudowanym na tej samej nieruchomości i oznaczonym w 2022 roku - numerem [...]. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika też bezspornie, że Skarżąca nie mieszka pod wskazanym adresem i stan ten utrzymuje się co najmniej od 2023 roku. Powyższe ustalenie wynika nie tylko z wyjaśnień Uczestnika postępowania – inicjującego to postępowanie, ale też wyjaśnień samej Skarżącej, która wskazała, nie przebywa ona pod ww. adresem od 2023 roku, gdyż Wnioskodawca uniemożliwił jej wejście na posesję i do ww. budynków poprzez wymianę zamków w obu budynkach. Uwzględniając ustalony w sprawie stan faktyczny, stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepis art. 35 u.e.l. i na tej podstawie właściwie przyjęły, że spełniona została przesłanka do wymeldowania Skarżącej skoro opuściła ona lokal w M. w sposób trwały i dobrowolny. Skarżąca co sama potwierdziła, przed wyjazdem w 2023 r. z M. zamieszkiwała już od dawna w innym budynku oznaczonym Nr [...]. Podnoszona zaś przez Skarżącą argumentacja, że nie opuściła budynku dobrowolnie, ale w związku z wymianą zamków przez Wnioskodawcę i ma zamiar wrócić, w świetle powyższej przedstawionych rozważań, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Niezależnie bowiem od motywacji i podanych powodów, faktem pozostaje, że Skarżąca nie zainicjowała odrębnego postępowania sądowego przeciwko ojcu celem przywrócenia jej utraconego posiadania lokalu, które to roszczenie, jak zasygnalizowano już wyżej, może być dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Kwestionowanie zaś samej decyzji o wymeldowaniu w postępowaniu administracyjnym nie może zaś służyć przywróceniu posiadania. Jeżeli Skarżąca uważała, że jej prawa do przebywania w lokalu zostały naruszone przez Wnioskodawcę, to winna była skorzystać z właściwej w tym zakresie drogi sądowej, odrębnej od postępowania toczącego się w przedmiocie wymeldowania. Jak sama zaś przyznała na rozprawie w dniu 21 stycznia 2025r. nie składał odrębnego powództwa o ochronę posiadania. Odnosząc się zaś do kwestii pozostawionych przez Skarżącą rzeczy w przedmiotowym lokalu (co było podnoszone na etapie zarówno w odwołaniu, jak i aktualnie w skardze), należy podkreślić, że nie może to świadczyć o tym, że jest to miejsce stałego jej pobytu. Takim miejscem jest miejsce, w którym następuje koncentracja spraw życiowych, a nie miejsce przechowywania rzeczy. Ponadto przeprowadzone w dniu 4 lipca 2024r. oględziny lokalu Nr [...] w miejscowości M., nie potwierdziły, ażeby były tam jakiekolwiek meble, sprzęty, czy też rzeczy osobistych należącego Skarżącej. Obowiązek meldunkowy odnosi się do osoby, a nie do rzeczy pozostawionych przez daną osobę. Nie jest też formą zabezpieczenia roszczeń, jak również nie może służyć do samego posiadania meldunku. W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie do zgodności ewidencji ludności prowadzonej przez organ z rzeczywistym stanem rzeczy. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują jednoznacznie, że zaniechanie wymeldowania skarżącej z lokalu położonego w M. prowadziłoby do utrzymania w ewidencji ludności stanu niezgodnego z rzeczywistością. Skarżąca bowiem bezsprzecznie nie zamieszkuje pod tym adresem co najmniej od 2023 roku. Z tych powodów, Sąd skargę oddalił, nie dopatrując się nieprawidłowego, mającego wpływ na wynik sprawy stosowania wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego związanych z obowiązkiem meldunkowym, ani nie dostrzegając innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym orzeczono w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.