I SA/Bd 129/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2009 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz pełnoletnim synem, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł z tytułu świadczeń emerytalnych skarżącego oraz jego żony. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek wnioskodawca wskazał dom o pow. [...] m², stację paliw oraz warsztat ślusarski. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza – średnio miesięcznie ok. [...] zł. Obecnie po rozłożeniu na raty zaległości podatkowej wpłaca na rachunek organu kwotę ok. [...]zł. Wskazał jednocześnie, że przed wydaniem decyzji przez Izbę Celną zostało wydane postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu I instancji, na skutek czego organ egzekucyjny zajął skarżącemu rachunek bankowy i ściągnął na poczet dochodzonej należności kwotę ok. [...] zł. Stałe miesięczne wydatki skarżący określił na łączną kwotę ok. [...] zł ( odsetki od kredytu średnio [...] zł; leasing samochodu – [...] rata netto; media, leki, ubranie, żywność [...]zł). W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wnioskodawca przedłożył: podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres [...]2015r., z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności uzyskał dochód w kwocie [...]zł (przychód – [...]zł); podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2014r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności uzyskał dochód w kwocie [...]zł (przychód – [...]zł); deklaracje VAT-7 za okres od [...] 2014r. do [...] 2015r.; wykaz samochodów ([...]); rozliczenie za energię; wyciągi z rachunków bankowych; kserokopię umowy o kredyt na rachunku bieżącym; PIT-36L za lata 2012-2013 z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności za powyższe okresy skarżący wykazał stratę odpowiednio w kwotach: [...] zł (przychód [...] zł) oraz [...]zł (przychód [...]zł); PIT 37 za lata 2012-2013 z których wynika, że za powyższe okresy skarżący z tytułu emerytury uzyskał dochód w kwotach [...]zł oraz [...]zł; PIT-37 syna za 2013r. z którego wynika, że w tym roku podatkowym uzyskał dochód w kwocie [...]zł; decyzje o waloryzacji emerytur skarżącego oraz jego małżonki; PIT-40A żony skarżącego za 2013r. z którego wynika, że z tytułu świadczenia emerytalnego za ten okres rozliczeniowy uzyskała dochód w kwocie [...]zł; paragony. Ponadto skarżący oświadczył że: na żywność wydaje [...]zł; na środki higieny, czystości i ubrania wydaje [...] zł; na utrzymanie mieszkanie tj. prąd, gaz, woda wydaje kwotę [...] zł, zakup lekarstw to wydatek w kwocie [...] zł, korzystanie z samochodu [...] zł. Wskazał również, że z jego majątku nie jest obecnie prowadzona egzekucja sądowa ani administracyjna. Wyjaśnił, że wpłacone w dniu [...]2015r. środki pieniężne w kwocie [...] zł zostały przekazane mu przez syna. Są to jego oszczędności które przekazał skarżącemu, aby zdeponował je na lokacie bankowej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że obecnie przed tut. Sądem zawisły trzy sprawy skarżącego o sygn. akt I SA/Bd 129-131/15 w których wpis od skarg wyniesie łącznie [...] zł. . Z przedłożonych dokumentów do akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe za lata 2012-2013r. oraz zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2014r. oraz za okres od [...] do [...] 2015r. Odnosząc się do wykazywanej straty za lata 2012-2013 wskazać należy, że rozmiary prowadzonej działalności nie świadczą o trudnej sytuacji skarżącego na rynku. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia wskazywana przez stronę na strata w prowadzonej działalności gospodarczej za lata 2012-2013. Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., I GZ 92/11 oraz z dnia 11 maja 2011r., II GZ 228/11). W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że strona uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012r., II FZ 280/12). O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Podkreślenia również wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżący jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Ponadto na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego, nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Podkreślenia również wymaga, że oprócz dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zarówno skarżący jak również jego żona uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie ok. [...] zł netto. Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności, że spłaca kredyty, wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Zdaniem orzekającego o znacznych możliwościach finansowych skarżącego świadczą chociażby wpłaty własne dokonane na rachunek bankowy wnioskodawcy w Banku [...] w miesiącu [...] 2015 w łącznej kwocie ok. [...]zł. Stwierdzić również należy, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżący na opłaceni wpisu od trzech skarg przeznaczył, środki pieniężne przekazane mu przez syna w kwocie [...] zł, skoro syn prowadzi ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należy Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji