I SA/Bd 1331/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. – Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "M." w upadłości układowej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.T. – Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "M." w upadłości układowej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od stycznia do grudnia 2006 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 28 stycznia 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że wraz z mężem zamieszkują w wynajętym mieszkaniu. Źródłem utrzymania skarżącej były dochody z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Obecnie przedsiębiorstwo skarżącej znajduje się w upadłości układowej i nie generuje zysków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, którego miesięczny dochód stanowi kwota 1750 zł brutto. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz nieruchomości. Jako majątek strona wskazała samochód Volvo o wartości 70.000 zł, który znajduje się w zarządzie nadzorcy sądowego i nie może nim swobodnie dysponować. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego strona przedłożyła pisemne oświadczenie oraz dokumenty obrazujące jej sytuację finansową. Postanowieniem z dnia 25 marca 2015r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie skarżąca wskazała, że sytuacja finansowa, w jakiej obecnie się znalazła zmusiła ją do zwrócenia się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Przedsiębiorstwo, które prowadzi znajduje się w trakcie upadłości układowej i nie generuje żadnych zysków. Skarżąca zauważyła, że konieczność uiszczenia wpisu sądowego może przyczynić się do jeszcze większych kosztów przedsiębiorstwa. Zaznaczyła, że środki pieniężne, jakie osiąga wraz z mężem wystarczają jedynie na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego. Odnośnie korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru skarżąca wskazała, że jego wynagrodzenie będzie uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i zostanie uiszczone po zakończeniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) – dalej jako: "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 24 kwietnia 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 marca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy na wstępie należy zaznaczyć, że obecnie przed tut. Sądem zawisły dwie sprawy skarżącej, w których zobowiązana jest do zapłaty wpisów sądowych w łącznej kwocie 2.530 zł, przy czym wpis w niniejszej sprawie wynosi 486 zł. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, którego miesięczny dochód stanowi kwota 1.750 zł brutto. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz nieruchomości. Jako majątek strona wskazała samochód marki Volvo o wartości 70.000 zł, który znajduje się w zarządzie nadzorcy sądowego i nie może nim swobodnie dysponować. Ponadto w piśmie z dnia 05 marca 2015r. skarżąca oświadczyła, że z mężem nie posiadają rachunków bankowych, utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, lokal w którym zamieszkuje wraz z mężem został im udostępniony przez syna, nie uzyskuje świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada wraz z mężem samochodów osobowych, nie posiada oszczędności. Skarżąca wskazał również, że wszelkie egzekucje prowadzonej wobec niej zostały zawieszone z uwagi na prowadzone postępowanie upadłościowe. Z przedłożonych na wezwanie Referendarza sądowego zeznań PIT-37 męża skarżącej za lata 2012-2013 wynika, że za powyższe okresy osiągnął dochód odpowiednio w kwotach 43.385 zł oraz 42.681 zł. Natomiast z zeznań PIT-36L skarżącej za lata 2012-2013 wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012r. uzyskała dochód w kwocie 201.170,72 zł (przychód 25.109.722 zł), natomiast za 2013r. wykazała stratę w kwocie 109.614,22 zł (przychód 16.759.367,82 zł). Strona załączyła również deklaracje VAT-7 za okres od lipca do grudnia 2014r. oraz wydruk operacji gotówkowych za okres od lipca do grudnia 2014r. Analizując przedstawioną przez skarżącą sytuację finansową i materialną Sąd stwierdza, że nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów i oświadczenia skarżącej wynika, że nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu olejami: opałowym i napędowym. W okresie od sierpnia do grudnia 2014r. dokonała nabycia towarów i usług na łączną kwotę 429.110 zł (dane z deklaracji VAT-7, k. 107-118 akt sądowych). Natomiast na stosunkowo wysokie obroty przedsiębiorstwa skarżącej - w kontekście uzasadnienia wniosku o prawo pomocy - wskazują dane z wydruku operacji gotówkowych za okres od lipca do grudnia 2014r., np. w sierpniu na kwotę 133.614,76 zł, we wrześniu na kwotę 122.114,59 zł, a w grudniu na kwotę 162.501,95 zł (k. 74-86 akt sądowych). Przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w 2012r. wyniósł 25.109.722,00 zł (PIT-36L, k. 87-89 akt sądowych). Wprawdzie rok 2013 strona zakończyła stratą, jednakże przychody nadal były wysokie, tj. 16.759.367,82 zł (PIT-36L, k. 94-96 akt sądowych). W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem wykazywany przez skarżącą w deklaracjach podatkowych niski dochód, czy też strata nie świadczy o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Dochód bądź strata jest bowiem wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu. Istotne jest to, że strona uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 7 kwietnia 2015r. sygn. akt I FZ 69/15, z dnia 15 kwietnia 2015r. sygn. akt I FZ 68/15, z dnia 12 kwietnia 2011r. sygn. akt I GZ 92/11, z dnia 11 maja 2011r. sygn. akt II GZ 228/11, z dnia 18 kwietnia 2012r. sygn. akt II FZ 280/12– dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, że skarżąca będąc przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności, że przedsiębiorstwo znajduje się w stanie upadłości układowej wskazać należy, iż ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu stwarza możliwość kontynuowania działalności i nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia strony od ponoszenia kosztów sądowych. Stosownie do art. 10 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. prawo upadłościowe i naprawcze przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Postępowanie układowe ma natomiast charakter pojednawczy. Sprawdzenie wierzytelności nie ma charakteru dochodzenia roszczeń wierzycieli od dłużnika. Ma ono na celu ustalenie istnienia wierzytelności, które są objęte postępowaniem układowym. Dłużnik ma możliwość dojścia z wierzycielami do porozumienia, a przez to kontynuowania swojej działalności, natomiast wierzyciele mają szansę odzyskania własnych należności bez ponoszenia kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 27 października 2014r. sygn. akt II FZ 1657/14, z dnia 24 września 2014r. sygn. akt II FZ 1365/14, z dnia 2 wrzesnia 2014r. sygn. akt II FZ 1218/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który otrzymuje stałe wynagrodzenie za pracę, w wysokości 1.750 zł. Skarżąca nie ma na utrzymaniu małoletnich dzieci. Nie ponosi kosztów wynajmu domu, w którym zamieszkuje, ponieważ został on użyczony przez syna. Natomiast opłaty eksploatacyjne oraz bieżące wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego, zakup ubrań, środków czystości i żywności pokrywane są z wynagrodzenia za pracę męża strony. Podkreślić należy, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu olejami (opałowym i napędowym), nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast w rubryce formularza PPF dotyczącej przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, skarżąca wpisała "zestaw Volvo" o wartości 70.000 zł (k. 63 akt sądowych), wyjaśniając wprawdzie, że jest to jedyny jej majątek ruchomy, który obecnie znajduje się w zarządzie nadzorcy sądowego. W tym miejscu wskazać należy, że instytucja prawa pomocy skierowana jest do osób, które pozostają w niedostatku, często są to osoby bezrobotne, bezdomne, osiągające bardzo niskie dochody poniżej minimum socjalnego, korzystające z pomocy społecznej, mające na utrzymaniu niepełnoletnie dzieci. Ustawodawca mając na uwadze zapewnienie prawa do sądu osobom najuboższym w społeczeństwie, do nich skierował pomoc. Zatem nie każdy ma prawo z niej skorzystać, jeżeli nawet w subiektywnym odczuciu uważa, że spełnia warunki do uzyskania tej pomocy. Mając na uwadze wyżej opisaną sytuację finansową skarżącej, Sąd doszedł do wniosku, że poniesienie kosztów postępowania nie przekracza możliwości finansowych strony, a rozmiar obrotów jej przedsiębiorstwa wskazuje, iż mogła wygospodarować środki ma pokrycie wpisu sądowego. Zatem, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.