I SA/Bd 180/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 10 marca 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosek skarżącego o przyznanie mu Rawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podał, że w skutek upadku w 2010 r. zmuszony był zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, na potwierdzenie czego załączył PIT z 2013 r. Podał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego, a jego renta obciążona jest zajęciem egzekucyjnym na poczet zaskarżonej decyzji. W wykonaniu zarządzenia referendarza skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) w dniu 4 kwietnia 2014 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł brutto. Jako majątek wykazał mieszkanie o pow. 46 m². Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Na wezwanie referendarza skarżący przedłożył część dokumentacji, o jaką był wzywany: decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie waloryzacji świadczenia, z której wynika, że po potrąceniu świadczenie to jest wypłacane w kwocie [...] zł; kserokopie dowodu rejestracyjnego samochodu skarżącego H. rok produkcji [...]; zdjęcie potwierdzające fakt uszkodzenia pojazdu; PIT-37 oraz PIT 40A z których wynika, że w 2012 r. z tytułu świadczenia rentowego uzyskał dochód w kwocie [...] zł natomiast w 2013 r. z – [...] zł; zeznania podatkowe żony skarżącego za lata 2012-2013 z których wynika, że za powyższe okresy osiągnęła dochód w kwotach: [...] zł oraz [...] zł; zeznanie podatkowe córki wnioskodawcy za 2012 r. z którego wynika, że za powyższy okres uzyskała dochód w kwocie [...] zł. Ponadto w piśmie z dnia 12 maja 2014 r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, jedynym jego źródłem utrzymania jest renta w wysokości [...] zł. Wydatki związane z utrzymaniem domu skarżący określił na kwotę [...] zł (prąd, woda i ścieki). Na lekarstwa wydaje ok. [...] zł miesięcznie. Wskazał również, że z uwagi na brak środków finansowych dom jest ogrzewany wyłącznie drewnem odpadowym pozyskanym poprzez zbiórkę. Nie posiada oszczędności. Oświadczył, że posiada niesprawny samochód marki H. o wartości [...] zł; z uwagi na brak środków finansowych samochód nie został naprawiony. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją trudną sytuację materialną, problemy zawodowe, prawno-podatkowe oraz zdrowotne. Dodał, że wpłynęło to na jego sytuację rodzinną, a jego małżeństwo od 3 lat faktycznie jest w nieformalnej separacji, nie istnieje faktycznie wspólne gospodarstwo domowe, a brak więzi między małżonkami powoduje brak informacji o sobie. Wskazał, że dorastające dzieci wymagają znacznego łożenia na ich utrzymanie. Skarżący podał, że renta jest jego jedynym dochodem, który nie w pełni pozwala na pokrycie leków i kosztów leczenia, przez co strona nie może poddawać się rehabilitacji. Jego stan zdrowia nie pozwala na znalezienie dodatkowego źródła utrzymania. Wskazał, że choć formalnie ma adres zameldowania, to faktycznie jest bezdomny, co powoduje, że nie posiada stosownych dokumentów ani pełnej informacji o członkach rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej oraz jej domowników, skoro skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił części dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego małżonki, z którym pozostaje – co podniósł w sprzeciwie – w separacji faktycznej. Wnioski i oświadczenia złożone przez skarżącego pozostają ze sobą w sprzeczności. Wskazać, bowiem należy, że w uzasadnieniu wniosku (pkt 5 formularza) skarżący oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku ruchomego ani nieruchomego. Następnie w pkt 7 formularza jako majątek nieruchomy strona wskazuje mieszkanie o pow. [...] m². Dalej w piśmie z dnia 12 maja 2014 r. wskazał na wydatki związane z utrzymaniem "domu", który jest ogrzewany wyłącznie drewnem odpadowym pozyskanym przez zbiórkę. W tym kontekście pozostaje niejasne, jaki majątek nieruchomy wnioskodawca rzeczywiście posiada. Nadmienić należy, że w złożonym sprzeciwie także tego nie wyjaśnił. Skoro skarżący wskazał, że majątku nieruchomego nie posada, następnie wskazuje na posiadanie mieszkania, a dodaje, że zamieszkuje w domu, to jest to – w ocenie Sądu – zbyt duża rozbieżność, by jednoznacznie ocenić jego sytuację w zakresie posiadania nieruchomości. Sąd przyjął, że skarżący zamieszkuje w domu (nie wskazuje jaki posiada tytuł prawny do tej nieruchomości) i ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Mieszkanie natomiast jest wynajmowane, co potwierdza zeznanie podatkowe żony skarżącego PIT-36, gdzie w pkt 6 "najem lub dzierżawa" wskazano stały przychód za lata 2012-2013 w wysokości [...] zł. A zatem żona skarżącego posiada majątek nieruchomy, który nie jest wykorzystywany celem zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych i może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, skarżący osiąga niewielki dochód z tytułu świadczenia rentowego, jednak jego żona (jak wynika z zeznań podatkowych) uzyskuje dochód w kwocie powyżej [...] zł brutto miesięcznie. Ponadto wniosek skarżącego obarczony jest istotną luką w zakresie złożonych dokumentów. W wezwaniu wyraźnie wskazano, że należy przedłożyć wszystkie rachunki bankowe wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, ale nie oświadczył, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają rachunków bankowych. Z treści skargi wynika natomiast, że żona skarżącego posiada przynajmniej jeden rachunek bankowy, którego jednak historii skarżący nie przedłożył. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów wskazujących na swoją trudną sytuację, skarżący powinien liczyć się z tym, nie dostarczy Sądowi wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Dodać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego, czy faktu pozostawania w separacji. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska czy pozostawanie w nieformalnej separacji nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nieprzedstawienie informacji dotyczących stanu majątkowego i finansowego małżonka nie może oczywiście per se uzasadniać odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem zdobycie takich danych dla strony postępowania może być niekiedy obiektywnie niemożliwe. Jednak z taką sytuacją nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia. W sprzeciwie od postanowienia skarżący wskazał jedynie, że są z żona od 3 lat w nieformalnej separacji. Powyższe jednak nie oznacza zdaniem Sądu, iż skarżący nie mógł się z żoną skontaktować, czy że w ogóle podjął taką próbę. Na podstawie doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania należy ocenić jako niewiarygodne, iż skarżący nie ma żadnego kontaktu z żoną, skoro wychowują wspólne dzieci i ma on prawo współdecydowania o istotnych sprawach w sferze ich życia, a także, że, jak podał wcześniej, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (mieszkają razem). Nieujawnienie w pełni sytuacji majątkowej oraz rachunków bankowych żony skarżącego nie pozwala zatem na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym należało stwierdzić, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a orzekający Sąd nie jest w stanie w pełni zweryfikować sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.