I SA/Bd 270/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 1 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2012 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólników postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu 04 lipca 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, którego miesięczny dochód wynosi ok. 10.000 zł miesięcznie. Jako majątek strona wskazała mieszkanie o pow. 50 m². Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że wszelkie dotychczasowe oszczędności przeznaczył na spłatę długów spółki, której był wspólnikiem. Obecnie pracuje w Wielkiej Brytanii. Oświadczył, że żona posiada jakieś oszczędności ale jest to jej majątek osobisty. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: wynajem pokoju w Londynie 400 funtów; wyżywienie 300 funtów; dojazd do pracy 200-250 funtów; środki czystości i artykuły gospodarstwa domowego 100 funtów; koszt podróży do Polski 50 funtów; telefon 50 funtów; odzież robocza 100 funtów. Ponadto żona skarżącego ponosi następujące wydatki: opłata za mieszkanie 300 zł; prąd 100 zł; dojazd do pracy 150 zł; telefon 70 zł; telewizja 120 zł; wyżywienie 600 zł; środki czystości 100 zł; ubezpieczenie 60 zł; leki 50 zł. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2016r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienie i zwolnienie go od poniesienia opłaty od skargi. Podniósł, że nie dysponuje środkami wystarczającymi na uiszczenie opłaty od skargi, bo choć jego zarobki w L. w przeliczeniu na złotówki są wysokie, to utrzymanie tam (czynsz, wyżywienie) jest bardzo kosztowne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego uznał, że nie wykazał, iż całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego jego rodziny. Należy stwierdzić, że zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Oboje małżonkowie pracują. Żona skarżącego z tytułu umowy o pracę uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 2.200 zł. Skarżący pracuje w Wielkiej Brytanii i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.500 funtów netto. Zatem do dyspozycji małżonków comiesięcznie pozostaje kwota ok. 10.000 zł. Uwzględniając podane przez skarżącego comiesięczne wydatki, tj. wynajem pokoju w L. - 400 funtów; wyżywienie - 300 funtów; dojazd do pracy - 200-250 funtów; środki czystości i artykuły gospodarstwa domowego - 100 funtów; koszt podróży do Polski - 50 funtów; telefon - 50 funtów; odzież robocza - 100 funtów; opłata za mieszkanie w Polsce - 300 zł; prąd - 100 zł; dojazd do pracy żony - 150 zł; telefon - 70 zł; telewizja - 120 zł; wyżywienie - 600 zł; środki czystości - 100 zł; ubezpieczenie - 60 zł; leki - 50 zł, do dyspozycji skarżącego oraz jego żony pozostaje kwota ok. 2.200 zł. Łączne opłaty skarżącego wynoszą 1.200 funtów, natomiast żony skarżącego 1.550 zł. Dodać należy, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i wraz z małżonką (również osiągającą dochody) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Trzeba podkreślić, co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08, że zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 wskazanej ustawy). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie, ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 2.000 zł, natomiast miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego strony skarżącej to kwota powyżej 10.000 zł. Biorąc pod uwagę wskazane wydatki rodziny należy stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego nie przedstawia się w sposób zagrażający zapewnieniu minimum warunków socjalnych. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.