I SA/Bd 332/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 332/14 UZASADNIENIE W dniu [...] 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnią córką, którego miesięczny dochód w związku z zajęciem komorniczym stanowi kwota [...]zł netto z tytułu umowy o pracę. Wnioskodawczyni oświadczyła, że innego majątku nie posiada. Zarządzeniem z dnia 09 kwietnia 2014r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi przedłożono: umowę rozdzielności majątkowej zawartej w formie aktu notarialnego; zeznania podatkowe skarżącej za lata 2012-2013 z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (rok 2012) osiągnęła dochód w kwocie [...]zł (przychód [...]zł) oraz zez stosunku pracy oraz działalności wykonywanej osobiście (rok 2013) osiągnęła dochód w kwocie [...]zł.; zeznanie podatkowe męża za 2013r. z którego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał stratę w kwocie [...] (przychód [...]zł); ugody zawarte z bankiem w sprawie spłat kredytów; wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni; postanowienia w sprawie przedłużenia terminu zabezpieczenia; wniosek roboczy o wykreślenie skarżącej z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; potwierdzenie przyjęcia wniosku o wykreślnie; potwierdzenie przyjęcia wniosku męża skarżącej o zawieszenie działalności; postanowienie w sprawie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności; protokół o stanie majątkowym zobowiązanego; faktury za telefony; fakturę za wywóz nieczystości; decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego; potwierdzenie zapłaty za telewizję; zaświadczenie o zatrudnieniu. Ponadto skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz córką, którego źródłem utrzymania jest otrzymywane przez wnioskodawczynię wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Oświadczyła, że jej mąż nie jest w stanie nieść żadnej pomocy finansowej dla wspólnego gospodarstwa domowego. Dodatkowo na skutek zamknięcia firmy stracił płynność finansową i pozostał z kredytem w wysokości [...] zł gdzie miesięczne zobowiązanie wynosi z tego tytułu [...]zł. Skarżąca podkreśliła również, że na bieżące wydatki gospodarstwa domowego istotny wpływ ma również umowa kredytowa pozostał po prowadzonej przez nią działalności gospodarczej na łączna kwotę [...] zł której miesięczny koszt to kwota [...] zł. Podniosła, że bieżące wydatki życia codziennego sprawiają, że prowadzi gospodarstwo domowe w skrajnym ubóstwie. Oświadczyła, że dom w którym zamieszkuje stanowi własność jej córki, nie posiada oszczędności, cennych rzeczy ani pojazdów. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że nie dysponuje środkami, których nie mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oświadczenia skarżącej są niespójne. Wskazać, bowiem należy, że w oświadczeniu zawartym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z córką którego miesięczny dochód po potrąceniu komorniczym wynosi [...] zł netto. Rubryka nr 8 formularza została przekreślona. Następnie w uzupełnieniu wniosku skarżąca oświadcza, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką oraz mężem oraz oświadcza, że dom w którym zamieszkuje stanowi własność córki. W tych okolicznościach ocenić należy składane przez wnioskodawczynię oświadczenia jako niewiarygodne. Trudno bowiem uznać, iż wnioskodawczyni przy wypełnianiu formularza zapomniała, że oprócz córki prowadzi gospodarstwo domowe również z mężem, a ponadto córka jest właścicielem domu, zwłaszcza, że jak wynika z jej dalszych oświadczeń dom stanowi w zasadzie jedyny wartościowy składnik jej majątku. Ponadto córka skarżącej posiada gospodarstwo rolne co potwierdza dokument znajdujący sie na karcie 102 akt sądowych. Po drugie skarżąca przedłożyła tylko jeden wyciąg z rachunku bankowego (Bank [...]) w wezwaniu natomiast w pkt 2 wyraźnie wskazano, że należy przedłożyć wszystkie rachunki bankowe wnioskodawczyni oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Tymczasem z przedłożonych dokumentów (ugody zawarte z bankiem w sprawie spłat kredytów) wynika, że skarżąca oraz jej mąż posiadają rachunki bankowe w banku PKO S.A. których wyciągów skarżąca jednak nie przedłożyła. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Po trzecie wnioskodawczyni oświadcza, że jedyny jej dochód stanowi kwota [...]zł oraz ani ona ani osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają cennych rzeczy ruchomych w tym pojazdów. Ponadto skarżąca nie wskazał, że korzysta z pomocy finansowej rodziny w związku z czym orzekający przyjął, że takowej nie otrzymuje. W tym kontekście stwierdzić należy, że oświadczenia skarżącej o źródłach utrzymania są niewiarygodne. Niemożliwym bowiem jest aby przy dochodzie [...] zł spłacać łączne raty kredytów w kwocie [...]zł. Strona nie wskazała przy tym, że ma jakiekolwiek problemy ze spłatą tak ustalonych rat. Ponadto strona musi jeszcze ponosić koszty utrzymania domu, żywności, środki higieny itp. Skarżąca jednocześnie nie wyjaśniła skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości, co do jej faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności spłacania kredytów wskazać należy, że w orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Po czwarte odnosząc się do wykazanej straty z działalności gospodarczej męża skarżącej za 2013r. stwierdzić należy, że powyższa okoliczność nie może świadczyć o braku jakichkolwiek środków finansowych. Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Strata w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej jest więc jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 451/12, LEX nr 1239208; z dnia 05 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493; z dnia 09 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ343/11; LEX nr 1069427 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy dokonującego zakupu towarów w większej ilości, niż ich sprzedaży. Po piąte skarżąca oświadcza, że żyje w skrajnym ubóstwie. Jednocześnie przedkłada dokumenty, z których wynika, że ponosi wydatki na telefony w kwocie [...] zł oraz TV [...] zł. Osoby żyjące w skrajnym ubóstwie bez wątpienia nie mogą sobie pozwolić na takie wydatki. Po szóste z przedłożonego postanowienia z dnia [...]2013r. wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności wynika, że w trakcie trwania postępowania kontrolnego mąż skarżącej wyzbył się na rzecz swojego brata majątku znacznej wartości. Wartość darowanej nieruchomości na podstawie aktu notarialnego wynosi [...]zł. Zwrócić też należy uwagę na to, że mąż skarżącej dokonał darowizny mając pełną świadomość, że dalsze prowadzenie przedmiotowej sprawy będzie się wiązało z odpowiednimi kosztami, tym bardziej, więc trudno jest zrozumieć sens wyzbycia się przez niego majątku. W tej sytuacji skarżąca nie może zasadnie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na swoją trudną sytuację materialną. W tym kontekście należy również wskazać, że zgodnie z art. 897 Kodeksu cywilnego jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Kosztów sądowe mieszczą się w zakresie pojęcia "usprawiedliwionych potrzeb". Wymóg wsparcia finansowego ze strony współmałżonka wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27). W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi w finansowaniu kosztów sądowych (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.