I SA/Bd 346/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Ponadto wnioskodawca płaci alimenty na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa. Ma na utrzymaniu dziecko które urodziło się w [...]r. Wskazał, że w [...]r. zachorował na przewlekłą chorobę w związku z czym jest zmuszony przyjmować drogie leki. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek nieruchomy strona wskazała nieruchomość rolną o pow. [...]ha. Ponadto oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej rodziny. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego strona przedłożyła: PIT-37 za 2014r., z którego wynika, że za powyższy okres skarżący osiągnął dochód w kwocie [...] zł, niekompletny PIT-36 za 2013r. (brak 2 strony); wyrok Sądu Okręgowego w T.; umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu oraz dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Ponadto w piśmie z dnia [...]2015r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, zamieszkuje sam, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej, zamieszkuje w mieszkaniu rodziców, którzy regulują czynsz i opłaty. Koszty utrzymania skarżący określił na kwotę [...] zł – wyżywienie. Skarżący ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz samochodu. Jako źródło utrzymania skarżący wskazał wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł netto zł, wsparcie brata i rodziców [...]zł. Oświadczył również, że płaci alimenty w kwocie [...]zł na dzieci z poprzedniego małżeństwa. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2014r. skarżący z tytułu umowy o prace uzyskał dochód w kwocie [...]zł. Przesłany przez skarżącego natomiast PIT-36 za 2013r. jest niekompletny – brak 2 strony. Ze znajdujących się w aktach sprawy I SA/Bd 119-121/15 zeznań podatkowych skarżącego za lata 2012 – 2013 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio [...]oraz [...]zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Podkreślenia również wymaga, że skarżący będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Ponadto zdaniem orzekającego na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego w latach 2012-2013 nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Podkreślenia też wymaga, że we wniosku o przyznania prawa pomocy, na formularzu PPF, skarżący w rubrykach dotyczących posiadanego majątku (pkt 7.1, 7.2, 7.2.1, 7.2.2) (pkt 10) wpisał "nie posiadam". Zatem skarżący niczego nie posiada i nic nie ma. Mieszka w mieszkaniu należącym do rodziców, z których pomocy także korzysta. Wyjaśnienia te trudno uznać za wiarygodne, w szczególności, gdy zważy się, że sama wysokość alimentów warunkowana jest przede wszystkim możliwościami zarobkowymi zobowiązanego. Są one determinowane m.in. jego wiekiem, stanem zdrowia, przygotowaniem zawodowym, wykształceniem, ale także możliwością zdobycia pracy w regionie, w którym zobowiązany mieszka (zob. red. H. Dolecki, t. Sokołowski, "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz", LEX 2010). Co za tym idzie, wysokość alimentów nie może skutkować ubóstwem zobowiązanego z przyczyn od niego niezależnych. Zdaniem orzekającego, przedstawione przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji finansowej, są nierzetelne. We wniosku o przyznania prawa pomocy, na formularzu PPF (rubryka 6), skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z urodzoną w [...] r. córką, natomiast w oświadczeniu podał, że zamieszkuje sam. W ocenie orzekającego wniosek skarżącego dotknięty jest istotna luką tj. brak informacji na temat możliwości płatniczych żony skarżącego. Co prawda skarżący wskazał, że ma rozdzielność majątkową z żoną oraz przedłożył umowę rozdzielności majątkowej nie mniej wskazać należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto wskazać należy, że skarżący obecnie jest zatrudniony w Spółce [...], której jedynym udziałowcem jest jego żona, co niewiarygodnym czyni oświadczenie skarżącego o nieprowadzeniu z żoną wspólnego gospodarstwa domowego tym bardziej, że mają niespełna roczną córkę, a adres zamieszkania żony podany w przedłożonym akcie notarialnym pokrywa się z adresem który obecnie skarżący podał do korespondencji pkt 2.2. formularza PPF. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący dopasowuje swoje oświadczenia, które rzekomo mają wykazać, że w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Reasumując, w ocenie orzekającego, na podstawie złożonych w trakcie postępowania dokumentów nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest rzeczywisty stan finansowy i majątkowy skarżącego. Skarżący bowiem nie przedstawił rzetelnych informacji dotyczących swojej sytuacji. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji