I SA/Bd 346/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 08 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 27 kwietnia 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 875 zł. Ponadto wnioskodawca płaci alimenty na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa. Ma na utrzymaniu dziecko które urodziło się w 2014r. Wskazał, że w 2003r. zachorował na przewlekłą chorobę w związku z czym jest zmuszony przyjmować drogie leki, które nie są w 100% refundowane. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek nieruchomy strona wskazał nieruchomość rolną o pow. 3,2 ha. Ponadto oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej rodziny. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego strona przedłożyła: PIT-37 za 2014r., z którego wynika, że za powyższy okres skarżący osiągnął dochód w kwocie 8.705 zł, niekompletny PIT-36 za 2013r. (brak 2 strony); wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu; umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu oraz dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Ponadto w piśmie z dnia 15 maja 2015r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, zamieszkuje sam, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej, zamieszkuje w mieszkaniu rodziców, którzy regulują czynsz i opłaty. Koszty utrzymania skarżący określił na kwotę 400 zł – wyżywienie. Skarżący ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz samochodu. Jako źródło utrzymania skarżący wskazał wynagrodzenie za pracę w kwocie 676,08 zł netto zł, wsparcie brata i rodziców 2.000 zł. Oświadczył również, że płaci alimenty w kwocie 2.000 zł na dzieci z poprzedniego małżeństwa. Postanowieniem z dnia 28 maja 2015r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – złożył sprzeciw. Odnosząc się do twierdzenia referendarza sądowego, że ze złożonych w toku postępowania deklaracji podatkowych wynika, iż osiąga znaczne przychody skarżący podniósł, że ponoszenie nawet wysokich kosztów działalności gospodarczej nie świadczy w szczególności w kontekście jego wydatków, o statusie majątkowym pozwalającym na pokrycie wysokiej opłaty sądowej. Ponadto, skarżący nie zgodził się z zarzutem, że jego wniosek był niekompletny, z uwagi na nieprzedstawienie informacji o możliwościach płatniczych małżonki. Stwierdził, że wskutek zawartej umowy o rozdzielność majątkową brak zgody żony na przedstawienie jej sytuacji majątkowej jest całkowicie uzasadnione. Reasumując skarżący stwierdził, że powołane okoliczności, w szczególności wysokość dochodu oraz comiesięczne wydatki, uzasadniają wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 15 kwietnia 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Należy podnieść, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w rozdziale 3 Działu V p.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu wiarygodne przedstawienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej. Jednakże w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, referendarz sądowy (tak jak w rozpatrywanej sprawie) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, wybiórczy powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, uznać należy, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku, nie wykazał zasadność udzielenia mu prawa pomocy. Wskazać trzeba, iż skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią – roczną – córką. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 875 zł, otrzymuje wsparcie finansowe od rodziców i brata w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca płaci alimenty na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa w kwocie 2.000 zł. Ponadto skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek nieruchomy strona wskazała nieruchomość rolną o pow. 3,2 ha. Analizując sytuację finansową i majątkowa skarżącego podnieść należy, że ze znajdujących się w aktach sprawy I SA/Bd 119-121/15 zeznań podatkowych za lata 2012 – 2013 wynika, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio: 7.688.976,37 zł oraz 576.666,11 zł. Fakt ponoszenia przez stronę dużych kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sadowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że nawet strata w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, nie oznacza braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2012r., I FZ 451/12). Okoliczności zatem, że we wskazanych latach podatkowych skarzący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął niewielki dochód podatkowy, nie czyni automatycznie zasadnym wniosku skarżącego. Strona podnosząc w sprzeciwie, że jest z żoną w rozdzielności majątkowej uchyliła się od przedstawienia jej sytuacji materialnej, wskazując, iż nie wyraziła ona zgody na ujawnienie informacji o jej przychodach i źródłach utrzymania. Skarżący podkreślił, iż niezrozumiałym jest dla niego obowiązek małżonki uiszczenia opłaty od skargi. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może wpłynąć na ocenę sytuacji materialnej strony. Przywołać w tym miejscu wypada postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008r., sygn. akt II FZ 146/08, w którym podkreślono, iż zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Powołać również można tezę postawioną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, w którym Sąd stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, iż zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Potwierdzają to również inne orzeczenia, z których wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11). Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Podkreślenia także wymaga, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3,2 ha, co ma znaczenie dla oceny jego sytuacji majątkowej. Wprawdzie skarżący nie zadeklarował, żadnego dochodu z tej nieruchomości, lecz bezsprzecznie, np. z jej dzierżawy czy dopłat bezpośrednich mógłby osiągać dochody pozwalające na pokrycie kosztów sądowych. Trzeba również zaznaczyć, iż oświadczenia skarżącego są sprzeczne. Na urzędowym formularzu PPF w pkt 6 skarżący wskazuje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z roczną córką, natomiast w oświadczeniu z dnia 15 maja 2015r. wskazuje, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Ponadto należy wskazać, że skarżący obecnie jest zatrudniony w spółce z o.o. "A.-N.i K.& W.", której jedynym udziałowcem jest jego żona, co niewiarygodnym czyni oświadczenie skarżącego o nieprowadzeniu z żoną wspólnego gospodarstwa domowego tym bardziej, że mają małoletnią córkę, a adres zamieszkania żony podany w przedłożonym akcie notarialnym pokrywa się z adresem, który obecnie skarżący podał do korespondencji pkt 2.2. formularza PPF. Ponadto skarżący w oświadczeniu z dnia 15 maja 2015r. wskazuje, iż aktualnie nie dysponuje umową najmu, ponieważ wszelkie dokumenty dotyczące wynajmowanego lokalu, znajdują się w posiadaniu jego rodziców. Podkreślić należy, iż składając sprzeciw, wnioskodawca nie dołączył wymaganych dokumentów mimo, że to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, a nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuacje materialną, co uniemożliwia ocenę jego możliwości finansowych w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. To strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy podane przez skarżącego dane nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Reasumując, Sąd w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy. Na marginesie już tylko wskazać należy, że w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 1036/14 skarżący również złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedstawiając argumenty jak w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2015r. tut. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Prawidłowość orzeczenia została skontrolowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 12 marca 2015r. sygn. akt I GZ 92/15 oddalił zażalenie wniesione na ww. postanowienie. W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.