I SA/Bd 37/10

I SA/ Bd 37/10 POSTANOWIENIE Dnia 23 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do lipca 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 37/10 UZASADNIENIE Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika R.K. wniósł w niniejszej sprawie o zwolnienie od wpisu od skargi. Podniósł, że nie posiadając stałego dochodu pozostaje na utrzymaniu żony prowadzącej działalność gospodarczą, która przynosi stratę. Z tych środków żona spłaca miesięczne raty w wysokości 6.000 zł. Również zainicjowana wobec zainteresowanego egzekucja komornicza uniemożliwia mu opłacenie kosztów sądowych. Opisując sytuację rodzinną wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostaje czworo dzieci, a w skład majątku strony wchodzi 89.000 m² nieruchomości rolnej obciążonej hipoteką. Odpowiadając na wezwania referendarza wnioskujący wyjaśnił, że nie posiada wiedzy odnośnie miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z zaspokajaniem bieżących potrzeb bytowych, a istniejąca miedzy małżonkami rozdzielność majątkowa zwalnia go od udzielania informacji o dochodach i majątku żony. Do akt sprawy dołączył: umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej, oświadczenie o odmowie udostępnienia przez żonę zeznań podatkowych oraz wyciągów z rachunków bankowych, odpisy z ksiąg wieczystych z 5 marca 2008 r. na potwierdzenie dokonanych w nich wpisów. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Podnieść należy, że co do zasady każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. Z kolei prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wyjaśnić jednak należy, że uprawnienie to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, dokonywanej jednakże w sposób pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności. Stosownie zatem do regulacji art.245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z formularza PPF skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie przepisem art.246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem więc skorzystania z omawianego wyżej uprawnienia jest wykazanie przez stronę, że nie posiada ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić wymaganych opłat bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i w doktrynie akcentuje się, że to na wnioskującym ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niego dane na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej podmiotu zainteresowanego. Tymczasem w niniejszej sprawie informacje o stanie majątkowym swojej rodziny skarżący przedstawił w sposób wybiórczy, a wezwany trzykrotnie do złożenia konkretnie określonych dokumentów, nie przedstawił ich. Tym samym podważył wiarygodność prezentowanej argumentacji. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art.255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z akt sprawy niniejszej wynika, że skarżący nie ujawnił, w jakiej sytuacji finansowej znajduje się jego żona. Wskazał ją jako członka rodziny, a następnie konsekwentnie uchylał się od udzielenia informacji na temat jej dochodów oraz majątku, mimo, że stanowiły one jedyne źródło, z którego pokrywane są wydatki na bieżące utrzymanie rodziny. Skoro zatem wnioskujący twierdzi, że żona utrzymuje całą rodzinę, a sam potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw ( w tym przypadku w postaci uiszczenia wpisu sądowego), to koniecznym była ocena, czy pomoc udzielana przez A.K. nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Oceny tej nie zmienia istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa, gdyż w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się ona, jak sama nazwa wskazuje, do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami ( por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Obowiązek taki wynika bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004., sygn. akt GZ 71/04). Inaczej mówiąc, skoro rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków od obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, to również nie uzasadnia odmowy udzielania informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Stwierdzić zatem należy, że brak w zasadzie jakiejkolwiek wiedzy o dochodach żony nie pozwala na uwzględnienie wniosku R.K. Również nie wskazuje na spełnienie przesłanki z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a podnoszona przez wnioskującego okoliczność spłacania przez żonę kredytu w wysokości 6.000 zł miesięcznie. Przeciwnie, świadczy ona o zachowaniu znacznej płynności finansowej. Tym bardziej, że zainteresowany nie wykazał, aby zachodziło niebezpieczeństwo braku regulowania tego zobowiązania. Ponadto, akcentowany przez skarżącego fakt wystąpienia straty w prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Odnosząc się z kolei do rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków rodziny należy zauważyć, że i w tej kwestii skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień z wyjątkiem złożenia lakonicznego oświadczenia, że nie dysponuje wiedzą w tym zakresie. Zaprezentowane więc przez stronę argumenty prowadzą do wniosku, że skarżący nie tylko nie wykazał rzeczywistych dochodów osiąganych przez jego rodzinę, ale i ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nadto, z punktu widzenia zasadności przyznania prawa pomocy, złożenie oświadczenia, że środki z budżetu rodziny w wysokości 6.000 zł przeznaczane są na spłatę kredytu, bynajmniej nie przemawia na korzyść zainteresowanego. Założenie, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Dodatkowo również pamiętać trzeba, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zaspokajają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne i wykażą to w sposób nie budzący wątpliwości. Powyższe okoliczności, a w szczególności brak możliwości zestawienia wysokości dochodów z wydatkami związanymi z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych rodziny nie pozwalają na przyznanie wnioskującemu prawa pomocy. Nawet przy uwzględnieniu, że wpis od skargi wynosi 2.235 zł. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.