I SA/Bd 37/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 9 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 czerwca 2010 r. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do lipca 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, działając przez pełnomocnika wniósł o zwolnienie go od wpisu od skargi. Wniosek uzasadnił tym, że nie posiada stałego dochodu i pozostaje na utrzymaniu żony prowadzącej działalność gospodarczą, która to działalność przynosi stratę. Z tych środków żona spłaca miesięczne raty w wysokości 6.000 zł. Również zainicjowana wobec zainteresowanego egzekucja komornicza uniemożliwia mu opłacenie kosztów sądowych. Opisując sytuację rodzinną wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostaje czworo dzieci, a w skład majątku strony wchodzi 89.000 m² nieruchomości rolnej obciążonej hipoteką. Odpowiadając na wezwania referendarza sądowego wnioskujący wyjaśnił, że nie posiada wiedzy odnośnie miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z zaspokajaniem bieżących potrzeb bytowych, a istniejąca miedzy małżonkami rozdzielność majątkowa zwalnia go od udzielania informacji o dochodach i majątku żony. Do akt sprawy dołączył: umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej, oświadczenie o odmowie udostępnienia przez żonę zeznań podatkowych oraz wyciągów z rachunków bankowych, odpisy z ksiąg wieczystych z [...] na potwierdzenie dokonanych w nich wpisów. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2010r. wniosek skarżącego nie został uwzględniony w żądanym zakresie. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw. W sprzeciwie podniesiono, że Sąd nie rozpatrzył wniosku strony o przyznanie prawa pomocy z należytą starannością. Skarżący podkreślił, że to nie on odmówił udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej małżonki, lecz sama małżonka odmówiła udzielenia tych informacji w przedstawionym przez stronę oświadczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270: z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, ze nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, iż przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi na decyzję, biorąc pod uwagę przedmiot zaskarżenia, wyniesie 2.235,00 zł. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Informacje o stanie majątkowym swojej rodziny skarżący przedstawił w sposób wybiórczy, a wzywany do złożenia konkretnie określonych dokumentów, nie przedstawił ich. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art.255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z akt sprawy niniejszej wynika, że skarżący nie ujawnił, w jakiej sytuacji finansowej znajduje się jego żona. Wskazał ją jako członka rodziny, a następnie konsekwentnie uchylał się od udzielenia informacji na temat jej dochodów oraz majątku, mimo, że stanowiły one jedyne źródło, z którego pokrywane są wydatki na bieżące utrzymanie rodziny, w tym także jego. W przedmiotowej sprawie koniecznym była ocena, czy pomoc udzielana przez małżonkę A. K. nie wystarczy dla zabezpieczenia potrzeby uiszczenia wpisu sądowego. Tym bardziej, iż skarżący konsekwentnie twierdzi, że żona utrzymuje całą rodzinę. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Skarżący myli się, co do skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: K.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. Dlatego też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków (skarżącego) na utrzymaniu drugiego z nich sprawia, że sytuacja materialna małżonka nie pracującego zawodowo jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który zawodowo pracuje. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka nie pracującego, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne. Skarżący jednak nie uczynił zadość powyższym wymogom i nie przedstawił w sposób wystarczający sytuacji płatniczej swojej małżonki. Skoro rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków od obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, to również nie uzasadnia odmowy udzielania informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Stwierdzić zatem należy, że brak w zasadzie jakiejkolwiek wiedzy o dochodach żony nie pozwala na uwzględnienie wniosku R. K. (por. postanowienie NSA z 14 lipca 2010r., sygn. II FZ 273/10). Również nie wskazuje na spełnienie przesłanki z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a podnoszona przez wnioskującego okoliczność spłacania przez żonę kredytu w wysokości 6.000 zł miesięcznie. Świadczy to raczej o zachowaniu znacznej płynności finansowej. Tym bardziej, że zainteresowany nie wykazał, aby zachodziło niebezpieczeństwo braku regulowania tego zobowiązania. Ponadto, akcentowany przez skarżącego fakt wystąpienia straty w prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. W kwestii wysokości miesięcznych wydatków rodziny należy zauważyć, że skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień z wyjątkiem złożenia lakonicznego oświadczenia, że nie dysponuje wiedzą w tym zakresie. Zaprezentowane więc przez stronę argumenty prowadzą do wniosku, że skarżący nie tylko nie wykazał rzeczywistych dochodów osiąganych przez jego rodzinę, ale i ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nadto, z punktu widzenia zasadności przyznania prawa pomocy, złożenie oświadczenia, że środki z budżetu rodziny w wysokości 6.000 zł przeznaczane są na spłatę kredytu, bynajmniej nie przemawia na korzyść zainteresowanego. Konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych nie może powodować automatycznego zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Dodatkowo również pamiętać trzeba, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zaspokajają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne i wykażą to w sposób nie budzący wątpliwości. Powyższe okoliczności, a w szczególności brak możliwości zestawienia wysokości dochodów z wydatkami związanymi z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych rodziny nie pozwalają na przyznanie wnioskującemu prawa pomocy. Nawet przy uwzględnieniu, że wpis od skargi wynosi 2.235 zł. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.