I SA/Bd 610/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz radcy prawnego D. B. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu W złożonym wniosku z dnia [...] r. skarżący wniósł o uchylenie postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w B.: 1) z dnia [...] r. utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z dnia [...] r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. w kwocie [...] zł na poczet zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2008 r. wraz z odsetkami za zwłokę; 2) z dnia [...] r. utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z dnia [...] r. w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc maj 2011 r. w kwocie [...] zł na poczet zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące lipiec i sierpień 2008 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz 3) z dnia [...] r. utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z dnia [...] r. w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 2011 r. w kwocie [...] zł na poczet zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące sierpień i wrzesień 2008 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Strona wniosła również o uchylenie postanowień je poprzedzających oraz o dokonanie zwrotu kwot wraz z odsetkami wskazanymi w tych postanowieniach. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. odmówił wszczęcia postępowania uznając, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie uchylenia zaskarżonych postanowień, albowiem wnioskodawca na skarżone postanowienia wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia. Zdaniem strony, organ podatkowy nie może odmówić wszczęcia postępowania z powodu skutecznego wniesienia skargi do sądu. Okolicznością uprawniającą organ podatkowy do odmowy wszczęcia postępowania byłoby istnienie w dacie złożenia wniosku prawomocnego wyroku sądu oddalającego skargę na postanowienia będące przedmiotem tego wniosku. Po rozpatrzeniu złożonego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w niniejszej sprawie przyczyną, dla której postępowanie w przedmiocie uchylenia wskazanych przez stronę rozstrzygnięć nie mogło być wszczęte był fakt, że zostały one zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skoro zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. miały być przedmiotem oceny przez sąd, nieuzasadnione byłoby jednoczesne prowadzenie przez organ podatkowy postępowania w przedmiocie ich uchylenia. Zaistniała zatem przesłanka, o której mowa w art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), w związku z czym organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania. Organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokami z dnia 15 lutego 2012 r. I SA/Bd 909/11 i I SA/Bd 910/11 oraz z dnia 28 lutego 2012 r. I SA/Bd 2/12 oddalił skargi na ww. postanowienia. Podniesiona w zażaleniu okoliczność nieistnienia w dacie złożenia wniosku prawomocnych wyroków oddalających skargę na postanowienia wskazane we wniosku, zdaniem organu, nie jest argumentem przemawiającym za jego uwzględnieniem. Skuteczne wniesienie skargi do sądu stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym. Nie może bowiem równolegle w tej samej sprawie toczyć się postępowanie administracyjne i sądowe. W takim przypadku organ podatkowy jest uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zdaniem skarżącego, organ nie miał podstaw do odmowy wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia [...] r. z powodu wniesienia skargi do sądu na wymienione w treści wniosku postanowienia. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podniósł, że zgodnie z art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), organ do dnia rozpoczęcia rozprawy, czyli do dnia 15 lutego 2012 r. i do dnia 28 lutego 2012 r. uprawniony był do działania w sprawie uwzględnienia skargi w całości, czego dotyczyło wszczęte w dniu [...] r. postępowanie. Zamiast dopiero w dniu [...] r. wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, Dyrektor Izby Skarbowej w B. w zakresie swojej właściwości mógł bez przeszkód przed dniem rozpoczęcia rozprawy prowadzić postępowanie, w którym wystąpiły inne dowody i okoliczności niż te, które rozpatrywał Sąd wydając wyroki w dniach 15 i 28 lutego 2012 r. oddalające skargi na wymienione we wniosku postanowienia. Dlatego, zdaniem strony, postępowanie zainicjowane w dniu [...] r. powinno zostać przeprowadzone i zakończone merytoryczną decyzją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 powołanej ustawy p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi oraz postanowienie je poprzedzające nie naruszają przepisów prawa. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie organ podatkowy odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania dotyczącego uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych na poczet zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz postanowień tego organu z dnia [...] i [...] r. w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług na poczet zaległości z tytułu podatku od towarów i usług w sytuacji, gdy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez skarżącego do organu po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na wymienione postanowienia organu podatkowego. W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia z sytuacją, w której strona po zakończeniu postępowania, dąży w trybie nadzwyczajnym do wzruszenia postanowień organu odwoławczego, po złożeniu skargi do sądu administracyjnego, a organ rozpatrując wniosek strony, odmawia wszczęcia postępowania w tym trybie z powodu niemożności prowadzenia równoległego postępowania administracyjnego i sądowego w tej samej sprawie. Dla rozpatrzenia niniejszej sprawy decydujące znaczenie ma treść art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, dalej "ord. pod."). Stosownie do tego przepisu, gdy żądanie wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Użyty we wskazanym przepisie zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (por. wyrok NSA z dnia 03 lutego 2012 r. II FSK 1250/10, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2009 r. I SA/Sz 153/07, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 02 grudnia 2008 r. I SA/Po 1228/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 07 marca 2007 r. III SA/Wa 2207/06). W niniejszej sprawie takimi przepisami stojącymi na przeszkodzie wszczęcia postępowania podatkowego są art. 45 § 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja"). Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Tę konstytucyjną zasadę prawa do sądu uzupełnia drugi ze wskazanych przepisów stanowiąc, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Realizacja tej naczelnej zasady konstytucyjnej w przedmiotowej sprawie przejawia się w stwierdzeniu, że nie jest dopuszczalne prowadzenie dwóch równoległych postępowań, w stosunku do tych samych aktów. Oznacza to, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego wykluczona jest możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego w trybie nadzwyczajnym. Rozwiązanie to służy zapobieżeniu dwutorowości postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005, s. 153 -154; T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 269 - 270, J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2006, s. 170). W orzecznictwie sądów administracyjnych również jest wyrażany pogląd, że prowadzenie przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności jest niedopuszczalne po wniesieniu skargi w tej samej sprawie do sądu administracyjnego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 09 grudnia 2009 r. I SA/Wr 1565/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2006 r. III SA/Wa 2624/06, z dnia 03 czerwca 2005 r., Il SAB/Wa 76/05, z dnia 23 stycznia 2006 r., VII SA/Wa 1138/05, wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 marca 2007 r., I SA/Łd 1813/06, wyrok NSA z dnia 02 października 2007 r., I FSK 974/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 listopada 2007 r., I SA/Bd 608/07). Powyższe wnioski uzasadniają zarówno względy ekonomii postępowania organów państwowych, jak i ochrona autorytetu ich orzeczeń, które nie zezwalają na dopuszczenie możliwości zajmowania się tą samą sprawą oraz wydania rozbieżnych orzeczeń przez organ administracji publicznej i sąd administracyjny. Po wniesieniu skargi do sądu prowadzenie postępowania przez organ podatkowy jest dopuszczalne jedynie w granicach określonych w art. 54 § 3 p.p.s.a. Przepis ten zezwala organowi, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, uwzględnić w zakresie swojej właściwości skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Każda ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczająca poza dyspozycję tego przepisu, jest niedopuszczalna jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2007 r. I FSK 1470/06 oraz z dnia 02 października 2007 r. I FSK 974/07, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 lipca 2012 r. I SA/Ol 354/10, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 września 2010 r. I SA/Bd 573/10). Możliwość prowadzenia dwutorowego postępowania wyłącza również treść art. 170 p.p.s.a., w którym jest mowa o związaniu prawomocnym wyrokiem sądowym. Zgodnie z tym przepisem, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podmioty wymienione w powołanym przepisie są zatem faktem i treścią orzeczenia związane, co skutkuje uwzględnieniem prawomocnego wyroku w wydanych rozstrzygnięciach, gwarantując zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych. Tak więc sformułowany w powołanym przepisie pozytywny skutek prawomocności wyroku sądowego statuujący jego moc erga omnes wyłącza możliwość uruchomienia wewnątrzadministracyjnego postępowania kontrolnego przez organy administracji publicznej. Nie mogłaby bowiem w tym postępowaniu zapaść inna decyzja niż wyrok sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 09 kwietnia 2008 r. I OSK 468/07). W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia postanowienia z dnia [...] r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz postanowień z dnia [...] i [...] r. w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług uznając, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie uchylenia tych postanowień, albowiem wnioskodawca na wymienione postanowienia wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W takiej sytuacji prowadzenie postępowania w trybie nadzwyczajnym było niedopuszczalne, a jedynym możliwym działaniem organu było ewentualne uwzględnienie skargi na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. do dnia rozpoczęcia rozprawy. Organ z tej możliwości jednak nie skorzystał i w konsekwencji rozpatrzenia skarg, tut. sąd wyrokami z dnia 15 lutego 2012 r. I SA/Bd 909/11 i I SA/Bd 910/11 oraz z dnia 28 lutego 2012 r. I SA/Bd 2/12 skargi te oddalił. Rozpatrując stanowisko skarżącego z punktu widzenia nowych dowodów, które w jego ocenie wystąpiły w sprawie, należy stwierdzić, że skarżący nie wskazał dowodów spełniających kryteria art. 240 § 1 pkt 5 ord. pod. Za nowy dowód w sprawie istniejący w dacie wydania postanowień nie może być bowiem uznany powołany przez stronę wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., ponieważ nie ma on związku ze sprawą. Należy zauważyć, że wskazana decyzja dotyczy innych okresów rozliczeniowych niż zaskarżone postanowienia. Ponadto, wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji został złożony w dniu 03 stycznia 2012 r., natomiast postanowienia o zaliczeniu nadpłaty i zwrocie podatku zostały wydane w dniach [...] i [...] r. Zatem również rozbieżność dat niweczy uznanie tego wniosku za istotny dla sprawy nowy dowód. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.). M. Łent L. Kleczkowski D. Dudra