I SA/Bd 74/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz pełnomocnika skarżącego z Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu I SA/Bd 74/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] Nr [...] udzielającą H. R. ulgi w postaci umorzenia części zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych za lata 2002-2008 w kwocie 2.621,55 oraz umorzenia odsetek od tej zaległości w kwocie 2.078 zł. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż pismem z dnia [...] H. R. wystąpił do Prezydenta Miasta T. z wnioskiem o umorzenie zaległości w podatku od środków transportowych za lata 2002-2008. Wnioskodawca wskazał, iż w 1999 r. samochód ciężarowy marki Avia A 31 o nr rej. [...] został "rozkradziony" przez nieznanych sprawców, a z uwagi na fakt, iż przebywał w tym czasie za granicą, nie dokonał zgłoszenia powyższego na policję, a tym samym nie dokonał wyrejestrowania pojazdu, gdyż nie posiadał stosownych dokumentów. Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił stronie udzielenia wnioskowanej ulgi. W wyniku wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta T. udzielił skarżącemu ulgi w postaci umorzenia części zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych za lata 2002-2008 w kwocie 2.621,55 oraz umorzenia odsetek od tej zaległości w kwocie 2.078,00 zł. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie żądając umorzenia całości zadłużenia, tj. włącznie z pozostałą do spłaty kwotą 2.560,00 zł. W uzasadnieniu wniesionego odwołania skarżący wskazał, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi zarówno przesłanka ważnego interesu podatnika jak i przesłanka interesu publicznego, które pozwalają na całkowite umorzenie zaległości z tytułu podatku od środków transportowych. Strona podniosła, iż ma poważne problemy zdrowotne z kręgosłupem i została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za niezdolną do pracy. Obecnie przyznane ma uprawnienie do świadczenia rehabilitacyjnego. Odwołujący się wskazał także, iż jego żona oraz syn (świeżo upieczony absolwent) są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, a jego dochody tytułem świadczenia rehabilitacyjnego wynoszą ok. 1500 zł brutto miesięcznie. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy wskazując na treść art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił zakres pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", dodał również, iż decyzje wydawane na podstawie powyższych przepisów są decyzjami uznaniowymi, a więc ocena czy w konkretnej sprawie istnieją przesłanki uzasadniające żądanie podatnika, należy do organu podatkowego, co nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia organu. Organ podatkowy jest bowiem związany przepisami prawa materialnego oraz proceduralnego. Organ wyjaśnił, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, dokonując oceny ważnego interesu podatnika należy przede wszystkim ustalić sytuację majątkową podatnika oraz skutki ekonomiczne, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ podatkowy rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie, zaległości podatkowej. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej (por. WSA w Warszawie w wyroku z 22.03.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 53/06, niepubl.). Za ważny interes podatnika należy uznać sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych wskutek utraty możliwości zarobkowania lub utraty majątku (por. wyrok NSA z dnia 22.04.1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, póz. 168). W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (S. Babiarz i in.: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 253). W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał stwierdzić, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest ciężka, ale stabilna i umożliwia mu wywiązanie się z nie umorzonych zobowiązań publicznoprawnych (zaległość podatkowa wynosi 2.500 zł). Skarżący obecnie otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne, którego wysokość wynosi ok. 1.500 zł brutto. Na utrzymaniu pozostaje żona oraz syn. Organ jednocześnie podkreślił, że syn ma 28 lat, ukończył studia i może podjąć pracę. Ponadto podzielił stanowisko skarżącego, iż ocena jego sytuacji materialnej i zdrowotnej powinna mieć decydujący wpływ na rozważenie kwestii ważnego interesu podatnika, ale nie jest to czynnik jedyny i decydujący. Wskazano, iż z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika m.in., iż podatnik pracował za granicą, a zatem mógł zgromadzić środki pieniężne na zapłatę zaległości podatkowej. Zdaniem SKO podatnik powinien wykazać odpowiednią aktywność w kierunku uzyskania takich dochodów, które pozwolą na spłatę zobowiązań podatkowych. Umorzenie zaległości podatkowej jest bowiem instytucją nadzwyczajną, a zasadą jest płacenie podatków. Nie można z umorzenia zaległości czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty podatku. Ponadto organ podkreślił, że za powstanie przedmiotowej zaległości w podatku od środków transportowych, niemal wyłączną winę ponosi skarżący. Już bowiem w decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] umarzającej stronie zaległość w podatku od środków transportowych za lata 1997-2000, organ administracji publicznej wskazał, iż - stosownie do regulacji ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych - obowiązek podatkowy od środków transportu ciążył będzie na właścicielu środków transportu do momentu, w którym pojazd zostanie na stałe wycofany z ruchu (wyrejestrowany) lub zbyty. Wprawdzie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż podatnik podejmował czynności zmierzające do wyrejestrowania, jednakże później je zaniechał i dopiero w 2008 r. wyrejestrował przedmiotowy pojazd. Zdaniem organu przyznanie w całości ulgi, o której mowa, nie uzasadnia też interes publiczny. Jak przyjmuje się w doktrynie, interes taki należy rozumieć jako "...respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (bądź np. ogółu mieszkańców gminy), takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego, korekta jego błędnych decyzji, itd." (zobacz B. Brzeziński w: B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa. Komentarz, TNOiK Toruń 2002, s. 253-254). W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji organu I instancji jest prawidłowa, gdyż organ ten wydając decyzję na podstawie przepisu art. 67a § l Ordynacji podatkowej działał w oparciu o instytucję uznania administracyjnego i nawet jeżeli istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny nie był zobligowany do wydania decyzji umarzającej zaległości podatkowe z tytułu podatku od środków transportowych w rozpatrywanym przypadku. Organ pierwszej instancji zastosował w stosunku do podatnika ulgę w postaci częściowego umorzenia zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych. Organ odwoławczy podkreślił, że w zaskarżonej decyzji organ podatkowy I instancji, zwrócił stronie uwagę, że w przypadku braku środków materialnych na jednorazową zapłatę pozostałej części zaległości, widzi możliwość udzielenia dalszej pomocy poprzez rozłożenie zaległości na miesięczne raty. W skardze skierowanej do Sądu podatnik wskazał, że 30 listopada 2008r. włamano się do kiosku prowadzonego przez jego syna, który pozostaje na utrzymaniu skarżącego w wyniku czego poniósł on stratę w wysokości 8.000 zł. Podkreślił, iż jego sytuacja majątkową oraz zdrowotna uniemożliwiają mu zapłacenie zaległości podatkowej. Ponadto strona przywołał liczne orzecznictwo sadów administracyjnych dotyczących umorzenia zaległości podatkowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto wskazano, że zarzuty podnoszone w skardze dotyczą sytuacji faktycznej zaistniałej po wydaniu rozstrzygnięcia w związku z czym nie było możliwe merytoryczne ustosunkowanie się do wpływu kradzieży dokonanej w dniu 30 listopada 2008r. na sytuacje majątkową strony postępowania. Jednocześnie organ wskazał, że strona ma możliwość zwrócenia się z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej z uwagi na zmianę okoliczności faktycznych pociągających za sobą zmianę sytuacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargę należało uznać za nieuzasadnioną. Na wstępie należy zauważyć, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.s.a.), które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i formalnym. W niniejszej sprawie, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, ani tez przepisów prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej zwana Op.) organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie nie budzi wątpliwości. Oznacza on, iż nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Zaznaczyć należy, że zastosowanie tej instytucji prawa podatkowego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis prawa uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to, korzystając z uznania administracyjnego, organ wydający decyzję dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może - mimo istnienia przesłanek - odmówić uwzględnienia wniosku strony. Ulgi w spłacie należności stanowią - aczkolwiek dopuszczone przez ustawodawcę i niezbędne z punktu widzenia kompletności systemu podatkowego - to jednak odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania. Dlatego też równie wyjątkowy charakter muszą mieć okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych, skutkujące wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, co oznacza w istocie rezygnację Skarbu Państwa z należnych mu wpływów (wyrok WSA z dnia 16 lipca 2008r. sygn. akt I SA/Ol 157/08, opubl. LEX nr 411865). Stąd też przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika i że umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 kwietnia 2004r., I SA/Wr 735/02, LEX nr 129659). Natomiast pojęcie "interesu publicznego", o jakim mowa w art. 67a § 1 Op., powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 maja 2006r., III SA/Wa 1964/05, niepubl.). Zatem sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00 opubl. LEX nr 46473). Stwierdzenie, że decyzja nie jest dowolna, bo ma oparcie w zebranym materiale dowodowym i jego ocenie, wyklucza ingerencję Sądu w swobodny wybór dokonany przez organ podatkowy (wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2007r., sygn. akt I SA/Lu 636/06). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe obu instancji rozważały argumenty skarżącego w odniesieniu do przesłanek "ważnego interesu podatnika", jak też brały pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Wskazuje na to zarówno sposób, jak też charakter prowadzenia postępowania wyjaśniającego w danej sprawie. Także ocena argumentów skarżącego pod kątem przywołanych wyżej ustawowych przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 O.p., znalazła swój wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Sądu, ustalony przez organ stan faktyczny w sposób wyczerpujący przedstawia trudną sytuację skarżącego. Organ podatkowy stwierdzając, że zapłata przez podatnika wszystkich zaległości podatkowych mogłaby zagrozić egzystencji skarżącego, przyznał ulgę w postaci częściowego zadłużenia oraz odsetek za zwłokę. Organy podatkowe zasadnie skoncentrowały się na przyczynach powstania zaległości podatkowej, sytuacji zdrowotnej oraz majątkowej skarżącego oraz podejmowanych przez niego osobistych decyzji, jako tych elementach, które miały znaczenie dla treści rozstrzygnięcia. Zasadnie stwierdzono, iż winę za powstanie przedmiotowej zaległości podatkowej ponosi wyłącznie skarżący, który pomimo, iż w decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...], którą umorzono mu zaległość w podatku od środków transportowych za lata 1997-2000 wskazano, iż stosownie do regulacji ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych obowiązek podatkowy od środków transportu ciążył będzie na właścicielu środków transportu do momentu, w którym pojazd zostanie na stałe wycofany z ruchu (wyrejestrowany) lub zbyty, skarżący nie wyrejestrował pojazdu który został mu skradziony. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż podatnik podejmował czynności zmierzające do wyrejestrowania, jednakże później je zaniechał i dopiero w 2008 r. wyrejestrował przedmiotowy pojazd. Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy stwierdzić, iż organy podatkowe dokonały koniecznych i wyczerpujących ustaleń w sprawie, które to ustalenia były wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. Nie kwestionują też trudnej sytuacji podatnika, o czym świadczy częściowe umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami. Skoro dokonanej przez nich ocenie stanu faktycznego nie można zarzucić dowolności, to wyprowadzenie z takiej oceny wniosku czy należy umorzyć w całości zaległości podatkowe, jest zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli Sądu administracyjnego sprawującego tylko kontrolę legalności, czyli zgodności decyzji organów administracyjnych z prawem. Odnosząc się do okoliczności zawartych w skardze dotyczących kradzieży z dnia 30 listopada 2008r. oraz wynikłej z tego tytułu straty na kwotę 8. 000 zł, to należy wskazać, że powyższe zdarzenie miało już miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji w związku z czym organy nie miały możliwości ustosunkowania się do wpływu powyższego zdarzenia na sytuację skarżącego. Podkreślenia wymaga fakt, że wniosek o umorzenie zaległości podatnik może składać nawet po uzyskaniu decyzji odmownej (która stała się prawomocna), gdy w międzyczasie zaszły okoliczności uzasadniające umorzenie (III SA 398/99 wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2000r. Lex nr 40399 z tezą: "Odmowa umorzenia zaległości podatkowych (art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy art. 67 Ordynacji podatkowej) nie stwarza stanu res iudicata i na podstawie powołanych przepisów można żądać umorzenia zaległości podatkowej tak długo, jak długo zaległość ta istnieje" Należy więc wskazać, iż niniejsza sprawa w przypadku odmowy umorzenia pozostałej zaległości nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej i wniosek o umorzenie przedmiotowej zaległości można składać, do czasu, gdy zaległość owa istnieje, co oznacza, że w przypadku pogorszenia sytuacji podatnika złożenie takiego wniosku będzie uzasadnione. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę. D. Dudra T. Liwacz M. Łent