I SA/Bd 825/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. akt I SA/Bd 825 /10 na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od października 2007 do kwietnia 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 9 września 2011r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek (formularz PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz synami w wieku 21 oraz 24 lat. Skarżący wymienił jako majątek dom o powierzchni 87 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 5 ha oraz działki budowlane. Jako źródło dochodu wnioskodawca podał, że prowadzi działalność gospodarczą, która za ostatnie 7 miesięcy 2011r. przyniosła stratę. Strona podała ponadto, że posiada kredyt budowlany w kwocie [...] CHF, kredyt firmowy w kwocie [...] zł oraz kredyt kupiecki w PKN Orlen w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza w piśmie z dnia 20 września 2011r. oświadczył, że działalność gospodarcza przyniosła w okresie 7 miesięcy 2011r. stratę wysokości [...] zł. Podał ponadto, że uzyskuje dochód z tytułu najmu w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą około [...] zł. Poza tym poinformował, że łącznie raty kredytu hipotecznego miesięcznie wynoszą około [...] zł a źródłem jego spłaty jest działalność gospodarcza. Następnie oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Z przedłożonego zeznania PIT-36L za 2010 r. wynika, że dochód wyniósł [...] zł, z kolei według zeznania PIT-38 dochód za 2010 r. wyniósł [...] zł. Ponadto wnioskodawca podał, że od 2010r. znajduje się w rozdzielności majątkowej z żoną, która nie osiąga dochodów. Natomiast synowie prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Wnioskodawca przedstawił też, wyciąg z konta bankowego prowadzonego na jego nazwisko w PKO BP za okres od 01 lipca 2011r. do 20 września 2011r. Postanowieniem z dnia 27 września 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uzasadniając, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. W sprzeciwie z dnia 6 października 2011r. pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że referendarz sądowy błędnie uznał, że dochód skarżącego w roku 2010 wyniósł [...] zł. miesięcznie. Podał, że J. N. w roku 2010, pomniejszając swój majątek sprzedał stację benzynową będąca składnikiem jego firmy M. N. Otrzymał za to kwotę [...] zł. Z kwoty tej w 2010 r. zapłacił na rzecz Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. ok. [...]zł tytułem zaległości w podatku VAT oraz uiścił na rzecz Fortis Banku kwotę [...] zł tytułem spłaty jednego z kredytów. Podkreślono, że skarżący w roku 2011 poniósł stratę z tytułu działalności gospodarczej ok. [...]zł. i w chwili obecnej nie posiada środków finansowych, które pozwoliłyby mu na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie pełnomocnika referendarz nie ustalił rzeczywistej sytuacji majątkowej J. N. we wrześniu 2011r., badając tylko rok 2010. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie wskazuje się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu przedstawione przez stronę we wniosku oraz kolejnych pismach (w tym sprzeciwie) informacje o sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz wyrażona argumentacja są niewiarygodne i nie pozwalają właściwie ocenić możliwości finansowych wnioskodawcy. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że jedynym źródłem dochodu skarżącego jest prowadzona działalność gospodarcza w zakresie sprzedaży paliw. Skarżący podał przy tym, że za ostatnie 7 miesięcy 2011r. przyniosła stratę. W tym kontekście wskazać należy, że jak w skazuje się orzecznictwie sądowo-administracyjnym sam fakt ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza, że strona utraciła płynność finansową. Okoliczność ta nie przesądza bowiem o braku możliwości poniesienia przez wnioskodawcę wymaganych kosztów sądowych w sprawie. Strata w zakresie prowadzonej przez stroę działalności jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, a jej wystąpienie nie oznacza braku środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11, Lex nr 783832). Odwołując się do orzecznictwa, poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli strona posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 921/10, Lex nr 659009). Podkreślić w tym miejscu należy, że wnioskodawca akcentując fakt poniesienia straty z działalności gospodarczej wskazuje jednocześnie, że jest ona jedynym źródłem dochodu, z którego ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu w wysokości około [...] zł. oraz z tytułu spłat rat kredytu hipotecznego w kwocie [...] zł miesięcznie. Na uwagę zasługuje fakt, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza o przedstawienie wyciągów i wykazów rachunków bankowych skarżący przedstawił jedynie wyciąg z prowadzonego na jego nazwisko w PKO BP konta bankowego za okres od 01 lipca 2011r. do 20 września 2011r. Wskazać należy, że operacje uwidocznione w wyciągu dotyczą wyłącznie obciążeń z tytułu spłat kredytu i opłat bankowych i dwie wpłaty: w wysokości [...]zł (opisana jako "wpłata własna") i [...]zł (opisana jako "wpłata"). Wnioskodawca nie podał źródeł tych wpłat. Należy przy tej okazji podnieść, że rachunek ten nie odzwierciedla operacji gospodarczych odpowiadających skali prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. W kontekście tym trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity z 2010 r., Dz. U. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) przedsiębiorca ma obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności w obrocie profesjonalnym (z innymi przedsiębiorcami w związku z wykonywaną działalnością) za pośrednictwem rachunku bankowego. Bez wątpienia zatem, ujawniony rachunek bankowy, nie może być rachunkiem bankowym obejmującym operacje firmy skarżącego. Wskazać należy, że na wcześniejszym etapie postępowania strona przedstawiała wyciągi z kont firmy. Dla oceny sytuacji materialnej strony nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż jest ona posiadaczem domu o powierzchni 87 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 5 ha oraz działek budowlanych. Ponadto z decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. wynika, że wraz z żoną jest posiadaczem domu o powierzchni 706 m2 w S. Przy ul. [...](k. nr 314 akt sądowych). Strona wykazała tę nieruchomość we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 sierpnia 2010r. W kontekście powyższego bez znaczenia pozostaje fakt, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. W tym kontekście przywołać należy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008r., sygn. akt II FZ 146/08, w którym podkreślono, iż zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Jednocześnie w ocenie Sądu istotne znaczenie dla oceny sytuacji skarżącego jest to, że strona nie podała czy w chwili obecnej jako przedsiębiorca jest w posiadaniu jakichkolwiek nieruchomości czy też innych środków trwałych związanych z prowadzoną działalnością. Wskazać należy, że zgodnie z przedstawionym przez stronę w dniu 28 września 2010r. bilansem firmy skarżącego na dzień 31 lipca 2010r. wartość rzeczowych aktywów trwałych wynosiła [...] zł, w tym środków trwałych - [...] zł, środków trwałych w budowie [...] zł zaś nieruchomości [...] zł. Powyższe świadczy o niekompletności i w dalszej kolejności niewiarygodności przedstawionych przez stronę informacji dot. jej kondycji finansowej, w szczególności w kontekście pozyskiwania z działalności gospodarczej znacznych środków służących pokryciu bieżących wydatków i kredytów. Odnosząc się zaś do kwestii wydatków ponoszonych z tytułu zaciągniętych kredytów stwierdzić należy, że sam fakt spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zdaniem Sądu koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym kwestia ta była już wielokrotnie omawiana. Wypada tu wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 512/08 oraz z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 664/06. W tym pierwszym orzeczeniu Sąd, za niezasługujące na aprobatę uznał stanowisko strony wskazujące na preferowanie przez spółkę zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których należy obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. W drugim zaś podkreślił, że koszty ponoszone na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi kosztami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze w stanie faktycznym sprawy, zgodzić się wypada z tezą wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2011 r. (sygn. akt II OZ 1361/10; Lex nr 743829), że to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny i mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne oraz niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. W świetle powyższego Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych