I SA/Bd 827/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada środków niezbędnych do uiszczenia wpisu. Oświadczył, że mieszka w mieszkaniu użyczonym przez rodziców i nie posiada dochodu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz papierów wartościowych i innych praw majątkowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał "brak zobowiązań (poza określonymi przedmiotową decyzją)". Zarządzeniem z dnia 13 grudnia 2016r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] grudnia 2016r. oświadczył, że w związku z wezwaniem o uzupełnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wnosi o przyjęcie w sprawie dokumentów złożonych do akt sprawy I SA/Bd 686/16. Ponadto pełnomocnik wskazał, że sytuacja rodzinna, materialna oraz finansowa skarżącego nie uległa zmianie. Do akt sprawy I SA/Bd 689/16 skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2014-2015 z których wynika, że za 2014r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał stratę w kwocie [...]zł, natomiast za 2015r. osiągnął dochód w kwocie [...]zł; zeznania podatkowe żony za lata 2014-2015. z których wynika, że za powyższe okresy uzyskała dochód w kwotach [...]oraz [...] zł; tytuł wykonawczy; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego; umowę rozdzielności majątkowej; postanowienie Sądu Okręgowego orzekającego separację; zgłoszenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej; wyciąg z rachunku bankowego. W piśmie z dnia [...] października 2016r. skarżący oświadczył, że nie uzyskuje świadczeń z pomocy społecznej; nie posiada statutu osoby bezrobotnej; nie posiada zobowiązań kredytowych; nie posiada oszczędności; jest zameldowany u rodziców i nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem; drobnej pomocy na utrzymanie udziela skarżącemu jego żona w kwocie ok. [...] zł miesięcznie; zarówno skarżący jak również jego żona nie posiadają żadnych samochodów i pojazdów; zarówno skarżący jak również jego żona nie posiadają nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych powyżej [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że Referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] grudnia 2016r. oświadczył, że w związku z wezwaniem o uzupełnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wnosi o przyjęcie w sprawie dokumentów złożonych do akt sprawy I SA/Bd 686/16. Ponadto pełnomocnik wskazał, że sytuacja rodzinna, materialna oraz finansowa skarżącego nie uległa zmianie. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy I SA/Bd 689/16 – zeznanie podatkowe skarżącego za 2014r. – skarżący w 2014r. prowadził działalność gospodarczą znacznego rozmiaru. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przyniosła za powyższy okres znaczny przychód tj. [...] zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Orzekający dostrzega fakt, że skarżący obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej i jak podkreśla nie posiada żadnego majątku oraz dochodów. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego w pierwszej kolejności wskazać należy, że nie przedłożył aktualnego zaświadczenia o zarobkach żony. Co prawda skarżący wskazał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i na powyższą okoliczność do akt sprawy I SA/Bd 689/16 przedłożył stosowny dokument, jednakże jak wynika z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2015r. poz. 583) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustalenie prawidłowej sytuacji finansowej żony skarżącego jest o tyle istotne, że jak wskazał skarżący korzysta z jej wsparcia finansowego jak to określił w kwocie [...]zł miesięcznie – drobna pomoc na utrzymanie. Tymczasem jak wynika z zeznania podatkowego żony skarżącego za 2015r. uzyskała dochód w kwocie [...]zł. Kwota ta bez wątpienia nie wystarcza nie tylko na bieżące utrzymanie żony skarżącego ale również na pomoc finansową skarżącemu. Jak wskazał skarżący jego żona posiada jeden rachunek bankowy i przedłożył wyciąg z tego rachunku za okres ostatnich trzech miesięcy (akta sprawy I SA/Bd 689/16). Jak wynika z historii operacji finansowych na tym rachunku bankowym w dniu [...] lipca 2016r. oraz w dniu [...] września 2016r. na ten rachunek bankowy dokonano wpłaty we wpłatomacie w kwotach [...]zł i [...] zł. Skoro skarżący nie osiąga dochodów a jego żona jak wynika z zeznania podatkowego za 2015r. uzyskała dochód w kwocie [...]zł nie wiadomo skąd pochodziły środki finansowe które wpłacono na ww. rachunek bankowy. Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej pomimo, że jak podaje jego sytuacja jest tak dramatyczna. Osoby, które nie uzyskują żadnego dochodu, nie posiadają żadnego majątku oraz oszczędności – tak oświadczył skarżący - zwracają się do ośrodków pomocy społecznej. Tym samym uprawniony jest wniosek, że sytuacja finansowa skarżącego była i jest na tyle dobra, że nie musi korzystać z pomocy społecznej. Zdaniem orzekającego zadziwiające również w sprawie jest to, że skoro skarżący podnosi, że jego sytuacja finansowa jest tak dramatyczna to skarżący nie dopełnił elementarnego obowiązku, aby uzyskać status osoby bezrobotnej i ewentualnie - za pośrednictwem Urzędu Pracy – stosowne zatrudnienie. Orzekający podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2016r. sygn. akt I SA/Bd 689/16 (...) Tut. Sąd zauważa jednak, że skarżący nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, co potwierdził w piśmie z dnia 26 października 2016r. (nie przedstawił aktualnego zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, punkt 14. wezwania Referendarza). Takie postępowanie nie może spotkać się z aprobatą Sądu w odniesieniu do domagania się przyznania prawa pomocy. Z jednej strony bowiem skarżący nie zgłasza się do właściwego organu i nie rejestruje się jako osoba bezrobotna, czyli poszukująca pracy, a z drugiej uważa, że to ze środków publicznych, a zatem pochodzących od innych podatników, należy sfinansować należny od niego wpis sądowy. W ocenie tut. Sądu, dotychczasowa postawa skarżącego wskazuje, że jego zamiarem jest przerzucenie obowiązku finansowania kosztów związanych z udziałem w sprawie na Skarb Państwa, przy pozostawaniu biernym w poszukiwaniu samodzielnego rozwiązania swej sytuacji. Sąd nie znalazł przy tym podstaw do uwzględnienia argumentacji skarżącego, że poszukiwanie przez niego pracy jest utrudnione z uwagi na jego wiek i lokalny rynek pracy. Wskazać bowiem należy, że samo zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna byłoby przejawem próby polepszenia swojej sytuacji. Skarżący natomiast w sprzeciwie wyraźnie usprawiedliwia brak prób podjęcia pracy oraz skorzystania z pomocy społecznej, gdyż odgórnie zakłada, że i tak nie dysponowałby kwotami potrzebnymi do uiszczenia wpisu. Mając na uwadze obowiązujący w Polsce wiek emerytalny, skarżący jest osobą stosunkowo predysponowaną (rocznik 1970), gdy chodzi o podjęcie pracy i powinien aktywnie poszukiwać pracy, tym bardziej, że nie wykazuje, aby istniały ku temu przeszkody zdrowotne, niepełnosprawność w stopniu uniemożliwiającym czy utrudniającym podjęcie zatrudnienia. Skarżącego nic nie zwalnia z obowiązku aktywnego poszukiwania pracy odpowiadającej jego umiejętnościom, a jeżeli takiej pracy na rynku nie ma, do podjęcia wszelkich kroków w znalezieniu jakiejkolwiek innej pracy, która pozwoli nie tylko na samodzielne utrzymanie, ale także zdobycie środków na finansowanie sporów sądowych związanych z zakończoną działalnością gospodarczą, a przynajmniej częściowego pokrycia wpisu. Prowadzenie spraw sądowych jest bowiem immanentnie wpisane we wszelką działalność gospodarczą i musi być uwzględniane, nawet przez prawidłowo funkcjonującego przedsiębiorcę. Natomiast w oświadczeniach skarżącego próżno znaleźć dowody na aktywne poszukiwanie pracy. W szczególności nie przedłożył do akt dokumentów wykazujących, że odmówiono mu zatrudnienia, nie przedstawiono żadnej oferty pracy lub np. Powiatowy Urząd Pracy odmówił skierowania na staż lub przeszkolenie zawodowe w ramach instytucji rynku pracy. Sądzić należy, że skarżący zwolnił się sam z obowiązku starań o uzyskiwanie środków na finansowanie procesu uznając, że sąd będzie przyznawał mu pomoc prawną i zwolnienie od wszelkich kosztów sądowych. Obecnie, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, wielu pracodawców poszukuje pracowników, a wskaźnik bezrobocia spada, stąd nie można z góry wykluczyć, że otrzymałby propozycję pracy. Stanowisko powyższe ma oparcie w orzecznictwie NSA np. w postanowieniu z 28 stycznia 2016r., I FZ 562/15, w którym stwierdzono, że "osoba, która nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej i nie wskazuje w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na starania w znalezieniu stałego zatrudnienia, a także pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie może oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niej pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy." Końcowo wskazać również należy, że skarżący, choć jak podaje nic nie ma, samodzielnie podjął decyzję o sfinansowaniu udziału profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. jak podaje skarżący braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał zasadności swojego wniosku. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji