I SA/Bd 930/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 stycznia 2012r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę W złożonym wniosku o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne skarżący podniósł, że odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym. Zaznaczył, że jego aktualne zarobki nie pozwalają na uregulowanie powstałych zaległości składkowych. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę [...] zł. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał na swoją trudną sytuację życiową. Zaznaczył, że zakończenie odbywania kary pozbawienia wolności nastąpi w dniu [...] r. Podniósł, że do tego czasu pracując w Zakładzie Karnym i posiadając z tego tytułu do dyspozycji kwotę 250-300 zł miesięcznie nie jest w stanie spłacić naliczonych odsetek od powstałych zaległości. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, iż sytuacja materialna skarżącego nie uległa zmianie. Ponowna analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie Zakładu, w dalszym ciągu nie daje podstaw do umorzenia odsetek za zwłokę w opłaceniu składek za okres prowadzonej przez stronę działalności. Wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę stanowiska zajętego przez Zakład w pierwszej instancji. Organ przyznał, że strona znajduje się obecnie w szczególnej sytuacji życiowej, ponieważ odbywa w Zakładzie Karnym karę pozbawienia wolności. Zdaniem organu, okoliczność ta nie stanowi jednak samoistnej przesłanki umożliwiającej umorzenie należności z tytułu składek. Pozostając w Zakładzie Karnym zobowiązany wykonuje pracę, uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie. Skarżący zadeklarował również możliwość spłaty należności głównej w formie miesięcznych rat. Ponadto organ zaznaczył, że umorzenie odsetek od należności składkowych jest uzasadnione wyłącznie w sytuacji, w której umarza się należność główną. Zasadnym jest zatem umorzenie odsetek wyłącznie w przypadku i w takiej części, w jakiej zostaje umorzona należność główna. W złożonej skardze strona podniosła, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Skarżący zaznaczył, że zadeklarował spłatę należności składkowych w systemie ratalnym wyłącznie ze względu na rosnące w szybkim tempie odsetki za zwłokę. Podniósł, że nie posiada żadnego majątku, a jego rodzina nie jest w stanie mu pomóc w spłacie zadłużenia. Podkreślił, że jego sytuacja materialna uległa zmianie, albowiem utracił pracę zarobkową w wyniku zmiany miejsca odbywania kary pozbawienia wolności. Wskazał, że z obecnej pracy nie osiąga żadnych dochodów. Mając na uwadze powyższe, skarżący stwierdził, że jego sytuacja życiowa i materialna wskazuje na stan całkowitej nieściągalności, co uzasadnia umorzenie naliczonych odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając zaskarżoną decyzję pod względem zgodności tak z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s., oraz działając w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Kierując się treścią wniosku skarżącego wszczynającym postępowanie administracyjne przede wszystkim zwrócić uwagę należy na art. 28 u.s.u.s. przewidujący ustawowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w uchwale z dnia 06 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi: "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi, umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Zakład ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia. Wobec przywołanej argumentacji, wspartej stosownymi regulacjami, stwierdzić należy, że w przypadku braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie w okolicznościach faktycznych sprawy nie skonkretyzował się żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Należy zauważyć, że organ na etapie wydawania zaskarżonej decyzji skutecznie prowadził postępowanie egzekucyjne z otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia za pracę świadczoną w Zakładzie Karnym, w którym odbywał on karę pozbawienia wolności. Organ zatem mógł uznać już na tym etapie rozpatrywania sprawy, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność należności składkowych. Ponadto, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), zwanego dalej rozporządzeniem. Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy zauważyć, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż skarżący ma [...] lat, jest kawalerem, nie posiada dzieci, dysponuje dobrym stanem zdrowia. Odbywając karę pozbawienia wolności, której termin zakończenia przypada na dzień [...] r., znajduje się na utrzymaniu Skarbu Państwa. Tym samym nie ponosi wydatków na wyżywienie, ubranie, nie obciążają go wydatki na utrzymanie domu. Ponadto, na dzień wydania decyzji skarżący osiągał stałe miesięczne wynagrodzenie za pracę. Uzasadnione zatem, w ocenie Sądu, było stwierdzenie organu, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymieniona w powołanym rozporządzeniu wykonawczym. Otrzymywanie przez osobę ubiegającą się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stałego miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a także młody wiek i dobre zdrowie wskazują na możliwość uzyskiwania dochodów, a co za tym idzie, możliwość poprawy, w określonej perspektywie czasowej, sytuacji materialnej zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 542/10). Rozstrzygnięcie organu w tym zakresie należało zatem uznać za prawidłowe. W tym miejscu odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego w skardze okoliczności utraty pracy zarobkowej w Zakładzie Karnym, w związku z przeniesieniem go do innej jednostki penitencjarnej, należy stwierdzić, iż nie może ona odnieść oczekiwanego przez stronę skutku, albowiem okoliczność ta została podniesiona dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Jest to zatem nowa okoliczność, której Sąd nie mógł uwzględnić przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stosownie bowiem do art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że Sąd rozpatruje sprawę w oparciu o stan faktyczny ustalony w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji i utrwalony w aktach sprawy oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej (por. wyrok NSA z dnia 09 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 508/10; wyrok NSA z dnia 06 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1023/07; wyrok NSA z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 899/09). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji, zasadniczo nie podlega uwzględnieniu (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 284/08). W tej sytuacji, podnoszona przez stronę nowa okoliczność zmieniająca jej sytuację majątkową, rodzinną lub zdrowotną, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek, albowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. H. Adamczewska-Wasilewicz D. Dudra M. Łent