I SA/Bd 95/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 08 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną z którą posiada rozdzielność majątkową. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wypłacanego w kwocie [...]zł. Oświadczył również, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Posiada samochód marki [...] – 10 letni zajęty przez [...]. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył zeznania podatkowe za lata 2014-2015 oraz zaświadczenie o zarobkach. W pismach z dnia [...]. skarżący oświadczył, że: nie posiada rachunków bankowych; nie uzyskuje żadnych świadczeń z pomocy społecznej; nie posiada tytułu prawnego do lokalu w którym zamieszkuje; cały uzyskiwany dochód jest przeznaczany przez skarżącego na utrzymanie domu (gaz, prąd, woda), samochodu, zakup żywności, środków czystości i higieny oraz ubrań; nie posiada oszczędności; utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę; posiada samochód marki [...] rok produkcji 2005 o wartości [...] zł który jest zajęty przez [...]; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada zobowiązań kredytowych; z majątku skarżącego aktualnie nie jest prowadzona egzekucja sądowa ani administracyjna, natomiast żona skarżącego jest w trakcie upadłości. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada z żoną rozdzielność majątkową. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF oraz zaświadczenia o zarobkach obecnie skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wypłacanego w kwocie [...]zł. Nie posiada oszczędności oraz papierów wartościowych. Posiada samochód marki [...] rok produkcji 2005 o wartości [...] zł który jest zajęty przez [...] (na powyższą okoliczność skarżący nie przedłożył żadnego stosownego dokumentu). Zdaniem orzekającego skarżący w sposób lakoniczny wypełnił wezwanie w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych. Otóż nie przedłożył zeznań podatkowych żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych żony a także zaświadczenia o aktualnie otrzymywanym przez żonę wynagrodzeniu. Nadal pozostaje niejasna sytuacja dotycząca lokalu, w którym skarżący zamieszkuje. Jak wynika z treści jego oświadczeń ponosi koszty utrzymania lokalu który nie jest jego własnością i nadal nie wiadomo kto jest jego właścicielem oraz kto jest zameldowany w tym lokalu. Skarżący pomimo wezwania nie przedłożył zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce 2.1 formularza. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności posiadania z żoną rozdzielności majątkowej (nie przedłożono żadnej umowy na powyższą okoliczność) to zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2015r. poz. 583) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzekający zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Referendarza sądowego co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Referendarz sądowy nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 71/09; z dnia 23 lipca 2009r., sygn. akt II FZ 260/09; z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.