I SO/Bd 15/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2015r. postanowił: : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że nieprzewidywalny zbieg okoliczności doprowadził spółkę praktycznie do upadłości. Kontrola skarbowa, a szczególnie szereg czynności nakierowanych do kontrahentów spowodowało załamanie sprzedaży surowców. Spadek obrotów doprowadził do wycofania się banku kredytującego, który odmówił przedłużenie linii debetowej w wysokości [...] zł. Spółka na dzień dzisiejszy posiada przeterminowane należności na kwotę [...]zł. Organy skarbowe wydając decyzje spowodowały blokadę kont spółki co powoduje, że na dzień dzisiejszy spółka nie dysponuje żadnymi środkami kredytowymi. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł.; wartość środków trwałych [...] zł; za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała dochód w kwocie [...]zł. Stan środków spółki na rachunku bankowym w Banku [...] wynosi -[...] zł, natomiast na rachunku bankowym w banku [...] [...] zł. Ponadto wskazano, że stan środków w kasie spółki wynosi [...] zł, strata netto na dzień złożenia wniosku wyniosła [...] zł, zobowiązania długoterminowe wynoszą [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług wynoszą [...] zł, zobowiązania z tytułu podatków wynoszą [...] zł, inne zobowiązania wynoszą [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego w sprawie I SO/Bd 12/17 spółka przedłożyła: raport o środkach trwałych; rachunek zysków i strat porównawczy za okres od 1 stycznia do [...] września 2017r.; wyciągi z rachunków bankowych; deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia do września 2017r.; raporty kasowe za miesiące od kwietnia do września 2017r.; CIT-8 za lata 2015-2016; wezwanie do zapłaty; powiadomienie o realizacji zadłużenia oraz plik faktur. Ponadto prezes zarządu spółki oświadczył, że: spółka posiada zadłużenie wobec: Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie [...]zł, Banku [...] z tytułu kredytu obrotowego w wysokości [...] zł, kontrahentów (zadłużenie przeterminowane) w kwocie [...]; spółka z dniem [...] września 2017r. ze względu na słabą kondycję finansową wypowiedziała wszystkie umowy o pracę z pracownikami; wobec spółki jest prowadzona egzekucja administracyjna przez Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego urzędu Skarbowego w B.; spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby w wysokości ok. [...] zł miesięcznie; środki na finansowanie kosztów pochodzą z wypracowanego zysku z lat ubiegłych; spółka zwracała się do wspólników z żądaniem dopłaty w celu pokrycia kosztów sądowych; spółka posiada wymagalne i niesporne wierzytelności wobec spółki [...] sp. z o.o. w wysokości [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności wskazać należy, że spółka prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, deklaruje wielomilionowe przychody. W latach 2015 i 2016 zaewidencjonowała przychody w kwotach odpowiednio: [...] zł i [...] zł oraz wypracowała zysk o wartościach odpowiednio [...] zł i [...] zł. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Z przedłożonego do akt sprawy I SA/Bd 944/17 wydruku z Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika, aby doszło do zawieszenia, ani likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec spółki postępowania upadłościowego, układowego, bądź naprawczego. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca spółka znacznie wcześniej aniżeli w dniu wniesienia skargi winna poczynić kroki w celu zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Otóż jak wynika z treści zaskarżonej decyzji postanowieniem z dnia [...] października 2016r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. wszczął wobec spółki postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za miesiące od [...] 2015r. W dniu [...] maja 2017r. spółce został doręczony protokół badania ksiąg podatkowych z dnia [...] maja 2017r. Zatem już w 2016r. spółka miała świadomość o toczącym się postępowaniu w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług. Zdaniem orzekającego z dniem doręczenia protokołu badania ksiąg podatkowych spółka powinna poczynić starania celem zabezpieczenia środków na opłacenie ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Skoro za 2016r. rok spółka wygenerowała przychód w kwocie ponad [...] mln zł to mogła poczynić kroki celem zabezpieczenia środków finansowych na poczet ewentualnych przyszłych kosztów postępowania sądowego. Ponadto w okresie od stycznia do [...] września 2017r. spółka osiągnęła przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów w kwocie [...]zł. Wskazać również należy, że choć jak wynika z przedłożonych dokumentów w stosunku do spółki jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, to spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Jak wynika z deklaracji VAT-7 w okresie od kwietnia do września 2017r. spółka dokonała dostawy towarów i usług w łącznej kwocie [...]zł. Ponadto w powyższym okresie spółka dokonała nabycia towarów i usług pozostałych za łączna kwotę [...]zł. Podkreślenia również wymaga, że angażowanie środków w prowadzoną działalność gospodarczą nie może korzystać z pierwszeństwa i usprawiedliwiać obciążenia ogółu obywateli kosztami sprawy wszczętej przez spółkę. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z [...] sierpnia 2016r. o sygn. I FZ 190/16, "nie ma nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze". Kolejną okolicznością, która należy wziąć pod uwagę w przypadku skarżącej spółki, jest to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak też NSA w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy I SO/Bd 12/15 oświadczenia prezesa spółki, spółka zwracała się do wspólników z żądaniem dopłaty w celu pokrycia kosztów sądowych. Jednakże nie wskazano, jaki był efekt tego żądania. Należy, zatem domniemywać, że skoro spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy to wspólnicy odmówili dopłat. Zdaniem jednak orzekającego brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Ponadto z przedłożonych do akt sprawy I SO/Bd 12/15 dokumentów wynika, że spółka posiada wymagalne i niesporne wierzytelności wobec spółki [...] sp. z o.o. w wysokości [...] zł., przy czym na podstawie przekazanych przez stronę informacji i dokumentów nie sposób ustalić, czy wierzytelność ta została zajęta przez organ egzekucyjny. Skarżąca nie wskazała przy tym, aby nie była możliwa choćby częściowa spłata długu przez spółkę [...] i uiszczenie z tej kwoty wpisu sądowego. Reasumując w ocenie referendarza sądowego oceniając zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie można tracić z pola widzenia celu instytucji prawa pomocy, którym jest realizacja zasady prawa do sądu w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych, których sytuacja majątkowa obiektywnie nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Sprzeczne zarówno z tym celem jak również z treścią art. 199 p.p.s.a., określającego zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, byłoby udzielenie prawa pomocy takiej spółce z o.o., która miała możliwość zgromadzenia wymaganych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych od zainicjowanego postępowania, a ponadto jej wspólnicy są osobami, które są wspólnikami w innej spółce ([...] P. D. S. [...] oraz [...] sp. z o.o.) i można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że ich sytuacja majątkowa (dochody) pozwala na zasilenie majątku i udzielenie skarżącej spółce w razie czego dopłat lub pożyczek, co pozwoliłoby spółce ponieść koszty sądowe bez konieczności występowania o udzielenie pomocy ze strony Skarbu Państwa. Ponadto wskazać należy, że skarżąca spółka posiada również udziały w innej spółce prawa handlowego tj. S. [...] sp. z o.o. – 125 udziałów o łącznej wartości [...] zł. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.