II SA/Bd 1099/11
WyrokWSA w Bydgoszczy2011-11-17
Skład orzekający: Grzegorz Saniewski, Renata Owczarzak, Jarosław Wichrowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy, stwierdzając, że osoba wnosząca odwołanie nie jest stroną postępowania administracyjnego, powinien umorzyć postępowanie odwoławcze, czy też wydać decyzję merytoryczną?Ratio decidendi
Organ odwoławczy, stwierdzając, że osoba wnosząca odwołanie nie jest stroną postępowania administracyjnego, powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Wydanie decyzji merytorycznej w takiej sytuacji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę pięciu elektrowni wiatrowych. Skarżący S. O. i spółka G. zarzucali naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędne ustalenie obszaru oddziaływania inwestycji i brak uwzględnienia ich interesów jako właścicieli sąsiednich nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił poprzednią decyzję Wojewody z przyczyn proceduralnych, wskazując na konieczność prawidłowego ustalenia stron postępowania i obszaru oddziaływania obiektu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewodę, który uchylił decyzję w części dotyczącej obszaru oddziaływania i orzekł o jego ograniczeniu, skarżący ponownie wnieśli skargę, zarzucając organowi błędną wykładnię przepisów i nierzetelne zbadanie obszaru oddziaływania.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję, stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, i zasądza od Wojewody na rzecz każdego ze skarżących zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2011 r. sprawy ze skargi S. O. oraz [...] [...]Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz każdego ze skarżących [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Po rozpatrzeniu wniosku spółki z o.o. P. z siedzibą we W. z dnia [...] o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielnie pozwolenia na budowę, Starosta L. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 81 ust. 1, art. 82 ust. 1, art. 28, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 4 i art. 36 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 156, poz. 1118 ze zm., dalej powoływanej jako prawo budowlane) oraz art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej powoływanej jako k.p.a.), zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia: na budowę pięciu elektrowni wiatrowych o mocy 2,0 MW każda, na terenie gminy D., w miejscowościach: L. - na działkach nr [...], Z. - na działkach nr [...], i D.- na działkach nr [...]; oraz na budowę urządzeń do przesyłania energii elektrycznej w miejscowościach: D. - działki nr [...], L. - działki nr [...], Z. - działki nr [...] i B. - działki nr [...]. Organ wskazał, że wniosek inwestora, po uzupełnieniu braków formalnych, spełniał wszystkie wymogi ustawowe niezbędne do uwzględnienia wniosku. Inwestor złożył oświadczenie o posiadanym prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane, uzyskał niezbędne opinie, uzgodnienia, pozwolenia i inne dokumentu wymagane przepisami szczególnymi, a złożony w czterech egzemplarzach projekt budowlany został wykonany i sporządzony przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane, które w chwili sporządzenia projektu były członkami właściwej izby samorządu zawodowego oraz jest zgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru położonego częściowo w obrębie ewidencyjnym nr [...] Miasta D. oraz w obrębach ewidencyjnych wsi Z., B., P., L. i C. w Gminie D., zatwierdzonego uchwałą Nr V/33/03 Rady Miejskiej Dobrzyń nad Wisłą z dnia 28 kwietnia 2003 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 czerwca 2003 r. Nr 62, poz. 1017), a także z decyzją Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...] o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację planowanego przedsięwzięcia i decyzją Starosty L. z dnia [...] zezwalającą na wyłącznie z produkcji rolniczej gruntów rolnych pod budowę elektrowni wiatrowych. Organ zaznaczył również, że w toku prowadzonego postępowania, na podstawie art. 28 ust. 2 prawa budowlanego oraz art. 10 § 1 k.p.a., zawiadomiono strony o złożeniu przez spółkę P. wniosku o wydanie pozwolenia na budowę przedmiotowej inwestycji, umożliwiając im zapoznanie się z dokumentacją złożoną przez inwestora. Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczętym postępowaniu, jedynie Z. S. i R. W. wnieśli zastrzeżenia do planowanej inwestycji. Po rozpatrzeniu złożonych uwag organ stwierdził, że wniesione zastrzeżenia nie stanowią podstawy do odmowy wydania pozwolenia na budowę. Projekt budowlany został bowiem opracowany zgodnie z ustaleniami w/w miejscowego planie zagospodarowania przestrzennego gminy D., a także zgodnie z obowiązującymi przepisami, a inwestor spełnił wymagania z art. 32 ust. 4, art. 33 ust. 2 prawa budowlane. W związku z tym, jak stwierdził organ, zobligowany był on uwzględnić wniosek spółki P., i zatwierdzić projekt budowlany oraz udzielić pozwolenia na budowę.
Wskazaną decyzję organ I instancji doręczył inwestorowi spółce P. oraz 134 podmiotom, wskazanym w wykazie stron postępowania, stanowiącym załącznik do decyzji organu, w tym S. O.
Od powyższej decyzji odwołał się S. O. wskazując, że planowana inwestycja będzie znajdować się w bardzo bliskiej odległości od należącej do niego działki nr [..], że działka ta przeznaczona jest pod zabudowę przemysłową i rolniczą i że obecnie znajduje się na niej zakład przetwórstwa owoców i warzyw oraz magazyn płodów rolnych. Planowana jest rozbudowa zarówno części przemysłowej jak i rolniczej tej działki. Mają być dobudowane kolejne magazyny płodów rolnych o wysokości do 40 m. Odległość elektrowni wiatrowych usytuowanych na działkach nr [...] wynosić będzie ok. 140 m, zaś na działce nr [...] - 40 m od działki, na której odwołujący planuje w/w rozbudowę. Tak nieznaczna odległość uniemożliwi realizację planowanych inwestycji. Konieczna jest zatem zmiana lokalizacji inwestycji, dla której wydana została decyzja przez Starostę L.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda K. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 82 ust. 3 prawa budowlanego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ zaznaczył, że odwołujący zarówno na etapie sporządzania, na wniosek inwestora, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu objętego planowaną inwestycją, jak i po otrzymaniu zawiadomienia Starosty L. o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, nie wnosił zastrzeżeń podniesionych w odwołaniu. Wskazując, że dla terenu objętego wnioskiem o pozwolenie na budowę uchwalony został miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, określający przeznaczenie tego terenu pod lokalizację obiektów siłowni wiatrowych wraz z infrastrukturą techniczną i komunikacją wewnętrzną, organ podkreślił, że zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 1 prawa budowlanego zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wiążą organ administracji wydający decyzje o pozwoleniu na budowę, w związku z czym tylko niezgodność projektu budowlanego z ustaleniami planu miejscowego oraz niezałączenie do wniosku o pozwolenie na budowę oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane mogłyby stanowić przyczynę do odmowy wydania decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 35 ust. 4 prawa budowlanego). W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka jednak nie zaszła, gdyż projekt budowlany jak i projekt zagospodarowania terenu są zgodne z ustaleniami planu miejscowego. Jak wynika bowiem z projektu zagospodarowania terenu (arkusz nr 3), będące własnością skarżącego działki nr [..], stanowią grunty przeznaczone pod uprawy rolne, a nie pod zabudowę przemysłową oraz rolniczą jak twierdzi skarżący. Na mapie sytuacyjno-wysokościowej brak jest zaś obiektów budowlanych, o których mowa w odwołaniu, co stanowi o niezasadności podnoszonych w odwołaniu zarzutów. Nadto miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w § 11 ustala minimalną odległość wież wiatrowych od budynków wyłącznie mieszkalnych (500 m) oraz ustala, że pozostały teren, z wyjątkiem powierzchni zajmowanych pod konstrukcje wiatrowe i drogi wewnętrzne dojazdowe do siłowni, może być użytkowany rolniczo.
Powyższą decyzję organ II instancji doręczył inwestorowi - spółce P. oraz odwołującemu S. O.
Na powyższą decyzję S. O. i spółka z o.o. G. z siedzibą w D. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając jej naruszenie:
- prawa procesowego poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie administracji publicznej z mocy art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 kpa;
- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 ust. 2 pkt 7 i art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2003 r., Nr 80, poz. 717 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji, która uprawnia do zagospodarowania terenu w sposób naruszający prawo własności osób trzecich.
Z uwagi na powyższe skarżący wnieśli o uchylenia decyzji organu I i II instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że okoliczność, iż dla terenu objętego wnioskiem o pozwolenie na budowę uchwalony jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, nie uprawnia organu do wydawania decyzji administracyjnych w zupełnym oderwaniu od okoliczności faktycznych sprawy, z naruszeniem prawa własności nieruchomości sąsiednich. Interpretacja, jaką przyjął organ II instancji, prowadzi do wniosku, że w sytuacji tak ogólnikowego i szeroko sformułowanego celu planu jak w przedmiotowej sprawie, każdy wniosek o pozwolenie na budowę elektrowni wiatrowej na terenie objętym planem musiałby być załatwiony pozytywnie. Organ zatem nie badał, jak zamierzone inwestycje ograniczają treść prawa własności nieruchomości sąsiednich, jakie będzie oddziaływanie obiektu na sąsiadujące nieruchomości, bowiem w jego ocenie plan miejscowy wiąże organ administracji orzekający w danej sprawie. Z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a zwłaszcza z art. 6 tej ustawy, wynika - jak wskazali skarżący - że w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym należy uwzględniać zwłaszcza prawo własności, że ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości (art. 6 ust. 1), i że każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jednak nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego oraz osób trzecich (art. 6 ust. 2 pkt 1).
Skarżący S. O. wskazywał więc w odwołaniu, iż konieczna jest zmiana lokalizacji zamierzonej inwestycji, bowiem ta, która jest planowana, doprowadzi do znacznego ograniczenia przysługującego mu prawa własności działek sąsiednich, które nie są przeznaczone tylko pod uprawy rolne i na których znajduje się zabudowa przemysłowa i rolnicza (istniejące już przed wszczęciem przedmiotowego postępowania), która ma ulec powiększeniu. W 2006 r. na wniosek S. O. wydana została decyzja o pozwoleniu na rozbudowę hali magazynowej o maszynownię i przedmroźnię oraz na adaptację hali magazynowej na chłodnię do przechowywania owoców i warzyw - na działce nr [...]. Inwestycja ta jest kontynuowana, obecnie planowane jest oddanie do użytku kolejnych obiektów. Skarżący wyjaśnili, że wskazana działka uległa podziałowi na działki [...], i że teraz na tych działkach znajdują się omawiane obiekty. Działka nr [...] zabudowana jest obiektami takimi jak m.in. budynek przechowalni owoców i warzyw, a wszystkie obiekty na tej działce stanowią kompleks Przechowalnia D. Prawo własności zaś tej działki zostało przeniesione aktem notarialnym z dnia [...], Rep. A Nr [...] na rzecz spółki G., która w dniu [...] złożyła wniosek o pozwolenie na budowę na tej działce dwóch magazynów chłodni z łącznikiem i zbiornikiem bezodpływowym. Z powyższego wynika, że planowana jest budowa obiektów o wysokości 40 m (dlatego też tych obiektów jeszcze nie ma na mapie sytuacyjno-wysokościowej) oraz, że w związku ze sposobem użytkowania wskazanych nieruchomości i planowaną ich rozbudową - wskutek realizacji inwestycji, dla której wydana została skarżona decyzja - prawo własności skarżących dozna istotnych ograniczeń, co w ogóle nie zostało rzetelnie zbadane przez orzekający w sprawie organ.
Na tle poczynionych uwag i wskazanych okoliczności faktycznych, skarżący skonstatowali, że oceny zgodności założeń zgłoszonej inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego nie można dokonywać wyłącznie w oparciu o podstawowe cele planu i przewidziane zamierzenia zagospodarowania terenu, że postanowienia planu miejscowego nie powinny być interpretowane w sposób nadmiernie ograniczający prawa właściciela, jak też nadmiernie rozszerzający istniejące ograniczenia praw właścicielskich oraz, że na żadnym innym etapie, jak tylko na tym, na którym wydaje się pozwolenie na budowę, winna być dokonywana prawidłowa ocena, czy zamierzona inwestycja nie narusza praw osób trzecich. To na tym etapie winny zostać rozstrzygnięte wszystkie szczegółowe kwestie dotyczące sposobu zagospodarowania działki inwestorów oraz wpływu planowanej przez nich inwestycji na sposób korzystania z nieruchomości sąsiednich. Tego jednak organ całkowicie w ocenie skarżących zaniechał. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1704/08, skarżący zaznaczyli, że ustawodawca, gwarantując konstytucyjnie ochronę własności i określając ramy korzystania z prawa własności nieruchomości w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, nie przyznał normatywnie, w sferze wykonywania prawa własności, prymatu prawu zabudowy nieruchomości nad prawem do korzystania z nieruchomości sąsiednich, w kontekście znoszenia uciążliwości związanych z zabudową przyległych terenów. Stąd teza o rozstrzyganiu ewentualnych wątpliwości na rzecz swobody inwestowania jest zdaniem skarżących nieuprawniona. Szeroka interpretacja ogólnych postanowień planu miejscowego, bez całkowitego uwzględnienia interesów właścicieli nieruchomości sąsiednich doprowadziła w sprawie do rażącego ograniczenia prawa własności tych nieruchomości i rzeczywiście przyznała prymat prawu zabudowy nieruchomości objętej inwestycją nad prawem do korzystania z nieruchomości sąsiednich. Kwestionowane przedsięwzięcie w ogóle nie uwzględnia interesów właścicieli sąsiednich działek, ingeruje w prawo własności osób trzecich i rażąco je ogranicza. Uciążliwości związane z funkcjonowaniem elektrowni wiatrowej uniemożliwią bowiem realizację planowanych inwestycji na nieruchomościach sąsiednich, które są dokonywane w granicach "dobrego sąsiedztwa", bez naruszania prawa własności osób trzecich.
W ocenie skarżących, w przedmiotowej sprawie, poza wskazanymi powyżej uchybieniami prawa materialnego, naruszono także szereg przepisów proceduralnych, łamiąc przede wszystkim zasadę związania organu administracji publicznej prawem (art. 6 k.p.a.), zasadę praworządności chroniącą interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.), a także art. 77 k.p.a. nakazujący wyczerpujące zebrane i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, całkowicie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i jego argumentację. Dodatkowo organ wskazał, iż skarżąca spółka G. nie była stroną postępowania przed organem administracji architektoniczno-budowlanej, a należąca aktualnie do niej działka nr [...] nie znajduje się w ustalonym przez Starostę L. obszarze oddziaływania obiektu. Skarżący S. O. nie poinformował natomiast organu odwoławczego, iż znajdująca się w obszarze oddziaływania obiektu działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] oraz, że działkę nr [...] sprzedał w dniu [...] drugiej stronie skarżącej. Tym samym bezzasadny jest zarzut skargi braku rzetelnego zbadania przez organ odwoławczy tej kwestii, gdyż to obowiązkiem strony jest informowanie organu administracji, o każdej istotnej zmianie stanu faktycznego zaistniałej w toku postępowania, mającej wpływ na wynik sprawy. W ocenie organu skarżący S. O., dokonując sprzedaży działki nr [...], istotnie ograniczył nadany mu przymiot strony postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie II SA/Bd 1034/10 uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Sąd stwierdził, że decyzję należało uchylić z przyczyn proceduralnych.
W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia o przedmiocie sprawy, uwarunkowana jest stwierdzeniem braku przeciwwskazań formalnych ku temu. Zgodnie z art. art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r., Nr 156, poz. 1118 ze zm.) roboty budowlane - poza wyjątkami z art. 29-31, które w niniejszej sprawie nie mają zastosowania - można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Pozwolenie na budowę obiektu budowlanego w świetle art. 32 ust. 4 prawa budowlanego może być wydane wyłącznie temu, kto:
1) złożył wniosek w tej sprawie w okresie ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym;
1a) złożył wniosek w tej sprawie w okresie ważności pozwolenia, o którym mowa w art. 23 i art. 23a ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej, jeżeli jest ono wymagane;
2) złożył oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Pozwolenie na budowę dotyczy całego zamierzenia budowlanego. W przypadku zamierzenia budowlanego obejmującego więcej niż jeden obiekt, pozwolenie na budowę może, na wniosek inwestora, dotyczyć wybranych obiektów lub zespołu obiektów, mogących samodzielnie funkcjonować zgodnie z przeznaczeniem.
Artykuł 35 ust. 1 prawa budowlanego nakazuje, aby przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego, właściwy organ sprawdził:
1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenie oddziaływania na środowisko;
2) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi;
3) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust. 1 punkt 1b, a także zaświadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 7;
4) wykonanie – w przypadku obowiązku sprawdzenia projektu, o którym mowa w art. 20 ust. 2, także sprawdzenie projektu – przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane i legitymującą się aktualnym na dzień opracowania projektu – lub jego sprawdzenia – zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7.
W razie spełnienia powyższych wymagań oraz wymagań z art. 32 ust. 4, właściwy organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę w prowadzonym w tym przedmiocie postępowaniu administracyjnym (art. 35 ust. 4 prawa budowlanego). Stronami takiego postępowania, w myśl art. 28 ust. 2 prawa budowlanego, regulującego pojęcie strony w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę, mogą być jednak poza inwestorem, wyłącznie właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania planowanego obiektu budowlanego. Możliwość więc merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ administracyjny o spełnieniu warunków z art. 32 ust. 4 i z art. 35 ust. 1 prawa budowlanego i w konsekwencji udzielenie pozwolenia na budowę, powinna być poprzedzona prawidłowym określeniem stron postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, zgodnie z w/w art. 28 ust. 2 prawa budowlanego. Wskazany przepis warunkuje status strony w tymże postępowaniu od spełnienia kumulatywne dwóch przesłanek, tj. określony podmiot musi posiadać tytuł prawny do nieruchomości w postaci prawa własności, użytkowania wieczystego lub trwałego zarządu oraz jego nieruchomość musi znajdować się w obszarze oddziaływania obiektu. Tym samym ustalenie obszaru oddziaływania określonego obiektu ma niezmiernie istotne znaczenie dla ustalenia stron postępowania administracyjnego.
Należy wskazać, iż definicja obszaru oddziaływania obiektu została zawarta w art. 3 pkt 20 prawa budowlanego, zgodnie z którą przez obszar oddziaływania obiektu należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia, w zagospodarowaniu tego terenu. Obszar ten wyznacza się w chwili wszczęcia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę obiektu, mając na uwadze jego rodzaj i charakterystykę, w oparciu o przepisy powszechnie obowiązujące. Do przepisów tych należą, oprócz przepisów zawartych w ustawie prawo budowlane, również przepisy z zakresu ochrony środowiska, przepisy przeciwpożarowe, dotyczące dróg publicznych, ochrony zabytków i inne, a przede wszystkim przepisy wykonawcze do ustawy prawo budowlane określające warunki techniczne dotyczące różnych obiektów. Wskazane przepisy winny przewidywać ograniczenia w zagospodarowaniu terenu z powodu powstania w ich sąsiedztwie określonego obiektu budowlanego, a więc np. zawierać regulacje odnoszące się do odległości obiektów i urządzeń budowlanych od innych obiektów i granic nieruchomości. Zatem tylko ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości wynikające z konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, dają podstawę do uczestnictwa w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym pozwolenia na budowę. Należy zaznaczy również, iż obszarem oddziaływania obiektu, w zależności od sytuacji faktycznej, mogą być objęte nieruchomości nawet znaczenie oddalone od danego obiektu, ale też niekiedy oddziaływanie planowanego obiektu może ograniczać się do działki, na której będzie on zrealizowany.
W przedmiotowej sprawie organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku spółki P., wydał w dniu [...], zgodnie z wnioskiem inwestora, decyzję zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę pięciu elektrowni wiatrowych oraz urządzeń do przesyłania energii elektrycznej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na terenie gminy D., którą doręczył inwestorowi spółce P. oraz 134 podmiotom, wskazanym w wykazie stron postępowania, stanowiącym załącznik do decyzji organu, w tym S. O. Wskazane w wykazie podmioty zostały również wcześniej zawiadomione o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. Organ II instancji natomiast, po rozpatrzeniu odwołania S. O. od wskazanej decyzji organu I instancji, doręczył wydaną w dniu [...] decyzję utrzymującą w mocy w/w decyzję organu I instancji, wyłącznie inwestorowi - spółce P. oraz podmiotowi wnoszącemu odwołanie od decyzji organu I instancji – S. O. Jednocześnie organ II instancji nie odniósł się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zarówno do przyczyn uznania za stronę postępowania w sprawie pozwolenia na budowę wskazanej inwestycji odwołującego S. O, jak i do przyczyn nie uznania za strony tegoż postępowania pozostałych podmiotów wymienionych w wykazie stron postępowania, stanowiącym załącznik do decyzji organu I instancji. Nie przytoczył również żadnego konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, dającego podstawę do uczestnictwa w charakterze strony S. O. w postępowaniu dotyczącym pozwolenia na budowę przedmiotowego zamierzenia inwestycyjnego z uwagi na ustawowe ograniczenia w zagospodarowaniu jego działek z powodu powstania w ich sąsiedztwie wskazanej inwestycji. Organ II instancji nie określił także obszaru oddziaływania wskazanej inwestycji.
Należy zaznaczyć, że także na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie sposób jednoznacznie ustalić obszaru oddziaływania obiektu na nieruchomości sąsiednie. Zdaniem Sądu z dokumentów i dowodów zebranych w sprawie wyłania się uzasadnione przypuszczenie, że obszar oddziaływania obiektu ogranicza się do działek, na których będzie on zrealizowany, a przynajmniej nie obejmuje on – z uwagi na przeznaczenie rolne - należącej pierwotnie do S. O. działki nr [...], zlokalizowanej na terenach oznaczonych w planie miejscowym symbolami [...] oraz [...], na której obecnie znajduje się zakład przetwórstwa owoców i warzyw oraz magazyn płodów rolnych i na której to planowana jest rozbudowa zarówno co do części przemysłowej jak i rolniczej, a która uległa podziałowi na działki [..]; niemniej jednak z uwagi na brak jednoznacznego ustosunkowania się organu do tej kwestii, nie można poczynić w tym zakresie niebudzących wątpliwości, definitywnych ustaleń.
W niniejszej sprawie organ II instancji nie czyniąc ustaleń co do kręgu podmiotów mogących być stronami prowadzonego postępowania administracyjnego i w konsekwencji nie badając, czy odwołujący S. O. był rzeczywiście legitymowany do wniesienia odwołania, tj. czy jego nieruchomość znajduje się w obszarze oddziaływania przedmiotowej inwestycji, i nie wskazując dlaczego tylko on ze 134 osób będących stronami postępowania pierwszoinstancyjnego został uznany przez organ II instancji za stronę prowadzonego postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, pomimo konsekwentnie podnoszonych przez inwestora zarzutów odnośnie uznania S. O. za stronę postępowania, rozpatrzył odwołanie wskazanego podmiotu, przyznając mu tym samym ten status, i opierał swoje rozstrzygnięcie na merytorycznym przesądzeniu o zgodności projektu budowlanego inwestora z ustaleniami planu miejscowego, z uwagi na przeznaczenie działki nr [...] pod uprawy rolne, a nie pod zabudowę przemysłową czy rolniczą (art. 35 ust. 1 pkt 1 prawa budowlanego), i o spełnieniu warunków z art. 32 ust. 4 prawa budowlanego, a w konsekwencji o braku podstaw prawnych do odmowy wydania decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 35 ust. 4 prawa budowlanego). Należy wyraźnie zaznaczyć, że aktywność procesowa podmiotu wyrażająca się we wniesieniu odwołania nie czyni go automatycznie stroną postępowania, natomiast brak tej aktywności nie pozbawia ją tego statusu. O tej ostatniej okoliczności decyduje bowiem na etapie postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie pozwolenia na budowę przepis prawa materialnego ograniczający możliwości zagospodarowania nieruchomości, z powodu powstania w jej sąsiedztwie określonej inwestycji (art. 28 ust. 2 prawa budowlanego).
Zdaniem Sądu, wskazany sposób procedowania organu II instancji rażąco naruszył przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy bowiem nie ustalając obszaru oddziaływania obiektu i nie wyjaśniając zarzutu inwestora co do kręgu stron postępowania, naruszył wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, albowiem nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, do czego obliguje go art. 77 § 1 k.p.a. Z obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywniej wynika powinność organów, na każdym etapie postępowania, poszukiwania i przeprowadzania dowodów służących dokładnemu wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, w szczególności w sytuacji gdy istnieją w tym zakresie wątpliwości stron postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy "stronie" odwołanie tylko do jednej instancji. Krąg stron postępowania w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę określa, jak wskazano powyżej, art. 28 ust. 2 prawa budowlanego, stanowiący lex specialis w stosunku do art. 28 k.p.a. Tyko prawidłowe określenie strony postępowania daje podstawę prawną do rozpatrzenia przez organ II instancji odwołania od decyzji organu I instancji. Brak znajdujących odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia ustaleń organu odwoławczego w tym zakresie, w sytuacji zarówno podnoszenia przez inwestora zarzutów co do kręgu stron postępowania, jak i pozbawienia przez organ II instancji statusu strony wszystkich poza odwołującym podmiotów mających ten status przed organem I instancji stanowi o istotnym naruszeniu również wskazanych przepisów, tj. art. 127 § 1 k.p.a. i art. 28 ust. 2 prawa budowlanego, oraz przepisu art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Brak wyjaśnienia przyczyn pozbawienia statusu strony postępowania podmiotów uznanych za strony postępowania przed organem I instancji, w sytuacji nie wyjaśnienia kwestii obszaru oddziaływania obiektu czyni aktualnym zarzut pozbawienia tychże podmiotów prawa do dwuinstancyjnego postępowania (prawa do uczestniczenia w tymże postępowaniu, prawa do otrzymania na piśmie decyzji organu II instancji i w efekcie prawa do jej zaskarżenia do sądu administracyjnego).
Odnosząc się zaś do kwestii legitymacji procesowej spółki G., należy wskazać, że w przypadku uznania, iż działka nr [..] znajdowała się pierwotnie w obszarze oddziaływania kwestionowanej inwestycji, w sytuacji zmiany podmiotowej w toku postępowania prawa własności części tejże nieruchomości, w wyniku jej podziału na działki nr [...] i przeniesienia aktem notarialnym z dnia [...] prawa własności działki nr [..] na rzecz spółki G., nie można co do zasady, tak jak to uczynił w sprawie organ II instancji, z góry pozbawić nowego właściciela, tj. spółki G., jako następcy prawnego - w myśl art. 30 § 4 k.p.a. – S. O. w zakresie prawa własności działki nr [...] i uprawnień procesowych w prowadzonym postępowaniu administracyjnymi i sądowo-administracyjnym legitymacji procesowej do występowania w przedmiotowej sprawie w charakterze strony postępowania. Ustalenie w tym zakresie zdeterminowane winno być bowiem ustaleniem obszaru oddziaływania inwestycji zarówno odnośnie działki nr [...] – stanowiącej własność S. O., jak i odnośnie działki nr [...] stanowiącej aktualnie własność spółki G. Tym samym chybiony jest argument organu II instancji, że skoro spółka nie była stroną postępowania przed organem administracji architektoniczno-budowlanej, to należąca aktualnie do niej działka nr [...] nie znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu, oraz że S. O., dokonując sprzedaży działki nr [...], istotnie ograniczył nadany mu przymiot strony postępowania.
Wojewoda K. decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 82 ust. 3 ustawy Prawo budowlane po ponownym rozpoznaniu odwołania S. O. od decyzji Starosty L. z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej obszaru oddziaływania obiektu wyznaczonego w pkt 6 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł: obszar oddziaływania obiektu, o którym mowa w art. 28 ust. 2 ustawy - Prawo budowlane, obejmuje nieruchomości: działki nr [...].
W uzasadnieniu organ II instancji wywodził, że istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu. Organ odwoławczy ma obowiązek podjęcia zgodnych z prawem czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego. Nie będąc związany granicami postępowania przed pierwszą instancją, powinien w miarę potrzeby rozszerzyć je w takim zakresie, aby doprowadzić do pełnego wyjaśnienia sprawy, w którym mieści się również ustalenie co do przyznania odwołującemu legitymacji strony. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy ustalił, iż organ I instancji w zaskarżonej decyzji błędnie ustalił obszar oddziaływania inwestycji. Ze względu na rolne przeznaczenie działek sąsiednich, w tym działek odwołującego się, nie może być mowy o negatywnym oddziaływaniu planowanej inwestycji na zabudowę na tych działkach, które nie są działkami budowlanymi. Stąd organ odwoławczy będąc przede wszystkim związany oceną prawną Sądu (str. 11 wyroku) w kwestii obszaru oddziaływania planowanego obiektu, rozpatrując ponownie sprawę rozstrzygnął, jakim podmiotom przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Mając na uwadze, że jedynym możliwym czynnikiem oddziaływania elektrowni wiatrowych na tereny rolnicze przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod lokalizację elektrowni wiatrowych może być hałas, inwestor załączył w dniu [...] raport wpływu hałasu projektowanych siłowni wiatrowych na środowisko i zdrowie ludzi. Wynika z niego, że dopuszczalny poziom hałasu dla pory dziennej będzie przekroczony w odległości do 120 m od osi poszczególnych siłowni wiatrowych. Jest to jednak teren, na którym zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego występuje zakaz budowy mieszkaniowej. Natomiast w porze nocnej dopuszczalny poziom hałasu będzie przekroczony w odległości do 380 m od poszczególnych siłowni, na którym to terenie nie występuje zabudowa mieszkaniowa.
Mając jednak na uwadze, że ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jednak wyłącznie wskutek wniesienia odwołania, to organ odwoławczy w przypadku ustalenia, że osoba wnosząca odwołanie nie jest stroną, może w zależności od okoliczności sprawy uchylić decyzję organu I instancji w części i orzec co do istoty na podstawie art. 138 ust. 1 pkt 2 k.p.a., bądź umorzyć postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 ust. 1 pkt 3 k.p.a. W okolicznościach niniejszej sprawy mając na uwadze wiążący organ administracji wyrok Sądu nie ma podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego, lecz konieczne jest zastosowanie instytucji reformacji i wydanie decyzji orzekającej co do istoty sprawy. Wprawdzie w orzecznictwie istnieje stanowisko, że umorzenie postępowania odwoławczego winno być podjęte w przypadku ustalenia, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania administracyjnego, jednakowoż nie jest ono aktualne wówczas, gdy w sprawie poza wnoszącym odwołanie występują inni adresaci decyzji. W rozpatrywanej sprawie Starosta L. ustalił wiele stron postępowania, którym przymiot strony nie powinien być nadany. Wydanie zatem decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. rozstrzygałoby tylko co do legitymacji wnoszącego odwołanie, a nie rozstrzygałoby tej kwestii w stosunku do pozostałych stron ustalonych przez organ I instancji. Mając na uwadze stanowisko Sądu, iż obszar oddziaływania obiektu ogranicza się do działek, na których obiekty te będą realizowane, wydanie decyzji w trybie art. 138 ust. 1 pkt 3 k.p.a. jest w niniejszej sprawie niedopuszczalne, bowiem pozostawiałoby w obiegu prawnym decyzję organu I instancji wydaną z naruszeniem prawa procesowego w części dotyczącej błędnie ustalonego obszaru oddziaływania obiektu. Nie zachodzą też w sprawie okoliczności, które powodowałyby konieczność przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Należy przy tym podnieść, że odmienne ustalenie przez organ II instancji obszaru oddziaływania obiektu nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, która może wyłącznie zakończyć się wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę.
Odnośnie natomiast poruszonej przez Sąd kwestii posiadania przymiotu strony przez G. Sp. z o. o. należy zauważyć, iż oczywistym jest, że spółka nie wnosiła odwołania oraz nie była uczestnikiem postępowania przed organami I i II instancji. Spółka stała się właścicielem działki nr [...] w dniu [...], jak wynika z aktu notarialnego, który został załączony dopiero do skargi na uchyloną przez Sąd decyzję Wojewody K. z dnia [...]. Działki nr [...] powstały w dniu [..] w wyniku podziału działki nr [..] stanowiącej w dniu wniesienia odwołania własność odwołującego się. O zaistniałym fakcie odwołujący się nie poinformował organu odwoławczego. Natomiast Sąd rozważył zmiany w stanie faktycznym, które nastąpiły po wydaniu zaskarżonej decyzji Starosty i rozpoznał skargę G. Sp. z o. o. na decyzję Wojewody z dnia [....], co doprowadziło do rozpoznania nowej sprawy, bowiem, jak opisano wyżej, spółka nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. Po ponownym ustaleniu obszaru oddziaływania zamierzenia w zakresie nowych działek kierując się stanowiskiem Sądu (jak powyżej opisano) ustalono, że działki nr [...] nie znajdują się w obszarze oddziaływania planowanego obiektu.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyli S. O. i G. sp. z o.o. w D., wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 20 i art. 28 ust. 2 Prawo budowlane poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie znajdują się w obszarze oddziaływania inwestycji i nie przysługuje im przymiot strony,
2. przepisów postępowania - art. 7 k.p.a., 8 k.p.a., 77 k.p.a. poprzez nierozważnie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, działanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że Sąd administracyjny wydając rozstrzygnięcie w sprawie nałożył na organ administracji obowiązek zbadania, jaka jest rzeczywiście sfera oddziaływania obiektów objętych planowanym przedsięwzięciem. Zadanie organu nie powinno ograniczać się do zmiany tej części decyzji, aby "wpasować się" do wytycznych Sądu. Organ zobowiązany był rzetelnie zbadać, jaki jest rzeczywisty obszar oddziaływania obiektu. Raport wpływu hałasu przedłożony przez inwestora nie wydaje się wystarczającym dokumentem do całkowitej zmiany obszaru oddziaływania obiektu. Z tego raportu wynika tylko, jaka jest emisja hałasu. To, że według planu nie jest przewidziana na tym terenie zabudowa mieszkaniowa, nie jest jedynym argumentem na to, aby te normy hałasu zaakceptować. Hałas pochodzący z siłowni wiatrowych jest tylko jednym z wielu czynników, jakie oddziałują na sąsiednie tereny o przeznaczeniu rolniczym. Wskaźniki hałasu są wysokie, to w istotny sposób ogranicza prawo własności ościennych działek. Produkcja rolnicza wiąże się z pracami wykonywanymi przez osoby fizyczne na zewnątrz i wewnątrz obiektu, to powoduje, że emisja hałasu przez całą dobę będzie nadmiernie uciążliwa.
Poza emisją hałasu kolejnym ograniczeniem jest niemożność wybudowania obiektów rolniczych o znacznej wysokości, bowiem to będzie wpływać na cyrkulację powietrza. Siłownie wiatrowe położone w pobliżu terenów rolniczych będą istotnym ograniczeniem słupa powietrza nad powierzchnią ziemi na ościennych działkach rolniczych (tym bardziej, że będzie je dzielić odległość ok. 40 i 140 m). Te niedogodności wskazują, że działka oznaczona pierwotnie nr [...] bez wątpienia znajduje się w obszarze oddziaływania planowanego obiektu. Rozstrzygnięcie organu, które modyfikuje obszar oddziaływania obiektu w ogóle nie jest poparte konkretnymi i rzeczowymi dowodami i analizą organu. Obszar oddziaływania planowanej inwestycji nie ogranicza się wyłącznie do obszaru, na którym będzie usytuowana elektrownia wiatrowa. Planowana jest budowa aż pięciu elektrowni wiatrowych i towarzyszących im urządzeń i instalacji przesyłowych. Rozmiar inwestycji wskazuje, że będzie to rozległy kompleks budowlano-techniczny składający się m.in. z fundamentów, masztów, turbiny, generatora, urządzeń sterowniczych, itd. Praca elektrowni wiatrowej, jej rozmiar, charakter zabudowy pokazują, że będzie ona oddziaływać na działki sąsiednie.
W świetle powyższego skarżący znajdują się bezpośrednio w obszarze oddziaływania inwestycji i słusznie wywodzą, że planowane przedsięwzięcie w bardzo istotny sposób ograniczy przysługujące im prawo własności do działek sąsiednich. Stanowisko organu wykluczającego ich z obszaru oddziaływania jest błędne.
Za chybione uznać należy też twierdzenie organu, że Spółka G. nie jest stroną tego postępowania. K.p.a. nie przewiduje terminu, do którego mogą wstąpić do sprawy nowe podmioty w charakterze strony. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy wynik postępowania. Jeżeli w toku postępowania ujawni się, że dany podmiot ma przymiot strony, może on zażądać dopuszczenia do udziału w sprawie. Wskutek przekształcenia podmiotowego skoro działki wydzielone z nieruchomości o numerze [...] znajdują się w obszarze oddziaływania inwestycji ich właściciele mają uprawnienia strony.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę powyższy brak związania Sądu granicami skargi należało ustalić, czy nie naruszono przepisu art. 127 § 1 k.p.a., który daje uprawnienie do złożenia odwołania od orzeczenia organu administracji publicznej pierwszej instancji tylko stronie (w przedmiotowej sprawie stronie w rozumieniu art. 28 ust. 2 prawa budowlanego).
Sąd zauważa, iż jeżeli w wyniku rozpoznania odwołania organ stwierdziłby, że skarżący nie mają w sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku, to wówczas winien był wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydanie 8, C.H.Beck 2006, s. 597). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów NSA sformułował pogląd prawny, według którego "stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a." (uchwała z 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, ONSA 1999, z. 4, poz. 119; również wyrok WSA w Warszawie z 1 czerwca 2010 r., VII SA/Wa 291/10, Lex nr 644023; wyrok NSA z 10 marca 2009 r., II OSK 316/08, Lex nr 526409; uchwała NSA w Warszawie z dnia 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, LEX 37956).
Pogląd ten sąd administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela. W przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom organu zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z uzasadnienia wyroku WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 1034/10 nie wynika w żaden sposób to, aby Sąd związał w nim organ innym poglądem, tj. że nie ma możliwości umorzenia postępowania odwoławczego. Sąd bowiem wyraził tam stanowisko, że organ winien dokonać ustaleń dotyczących tego, kto faktycznie posiada przymiot strony w postępowaniu. Organ II instancji orzekając merytorycznie ustalił, że skarżący nie są stronami postępowania. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że planowana inwestycja w żaden sposób nie będzie oddziaływała na nieruchomości stanowiące własność skarżących, co w świetle art. 28 ust. 2 prawa budowlanego pozwala na przyjęcie, że nie są oni stronami postępowania toczącego się przed organami. Zgodnie z cyt. przepisem bowiem stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Ustalając, że działki będące własnością skarżących nie znajdują się w obszarze oddziaływania, organ uznał równocześnie, że nie są one stronami postępowania.
Odnośnie skargi G. Sp. z o. o. zważyć należy, iż o przymiocie strony postępowania administracyjnego nie decyduje wola organu prowadzącego to postępowanie. Samo więc skierowanie do określonej osoby przez organ wydanej w sprawie decyzji, mimo nielegitymowania się opartym na przepisie prawa materialnego interesem prawnym, nie jest przesłanką uzyskania przez taką osobę statusu strony. Z tego też względu doręczenie skarżącym decyzji nie czyni ich stronami postępowania. Jednym bowiem z podstawowych obowiązków organu, do którego wniesiono odwołanie, jest ustalenie, czy środek ten został wniesiony przez podmiot legitymowany, nie tylko w sensie formalnym, jako adresata doręczonego mu rozstrzygnięcia, ale również czy pochodzi on od strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. (czy też w przedmiotowej sprawie w rozumieniu art. 28 ust. 2 prawa budowlanego) – vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 lipca 2011 r., I SA/Wa 148/11. Ustalenie zaś w toku postępowania odwoławczego, że odwołanie to nie zostało wniesione przez osobę, której przysługuje przymiot strony, nakładało na rozpoznający je organ obowiązek umorzenia zainicjowanego nim postępowania w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Reasumując, Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie NSA (vide wyrok z 18 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1225/06, LEX Nr 360339, wyrok z 3 sierpnia 2010 r., I OSK 1536/09), że nie można zaakceptować stanowiska, iż wniesienie skargi do sądu przez podmiot, który organ administracji publicznej potraktował jako stronę postępowania i do którego skierował decyzję administracyjną, przesądza o istnieniu interesu prawnego skarżącego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., a tym samym zwalnia sąd z badania tego interesu w znaczeniu materialnym. Skierowanie decyzji przez organ do danego podmiotu, który nie posiadał w postępowaniu administracyjnym interesu prawnego, jedynie formalnie czyni z tego podmiotu stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Ponadto organ w zaskarżonej decyzji ponownie dopuścił się niekonsekwencji uznając za strony postępowania skarżących poprzez doręczenie im decyzji, a z kolei pominął zupełnie, wbrew wyraźnym wskazaniom Sądu zawartym w w/w wyroku w sprawie II SA/Bd 1034/10, pozostałe podmioty, które wcześniej organ I instancji uznał za strony postępowania. W tym zakresie organ II instancji nie zawarł w uzasadnieniu decyzji żadnych ustaleń ani argumentów. Ponownie organ II instancji nie odniósł się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zarówno do przyczyn uznania za stronę postępowania w sprawie pozwolenia na budowę wskazanej inwestycji odwołującego S. O. i G. Sp. z o. o., jak i do przyczyn nie uznania za strony tegoż postępowania pozostałych podmiotów wymienionych w wykazie stron postępowania, stanowiącym załącznik do decyzji organu I instancji. Nie przytoczył również żadnego konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, dającego podstawę do uczestnictwa w charakterze strony S. O. i w/w spółki w postępowaniu dotyczącym pozwolenia na budowę przedmiotowego zamierzenia inwestycyjnego z uwagi na ustawowe ograniczenia w zagospodarowaniu ich działek z powodu powstania w ich sąsiedztwie wskazanej inwestycji.
Reasumując, wniesienie odwołania obliguje organ drugiej instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy (od nowa) i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego (co do istoty sprawy) albo utrzymującego w mocy decyzję pierwszej instancji - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (jeżeli się zgadza ze stanowiskiem organu pierwszej instancji), albo uchylającego decyzję pierwszej instancji (jeżeli nie zgadza się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji) na zasadach określonych w art. 138 § 1 pkt 2 lub § 2 k.p.a. Jednakże postępowanie odwoławcze umarza się (art. 138 § 1 pkt 3), gdy odwołanie zostało wniesione przez osobę, która nie jest stroną postępowania administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organ II instancji dopuścił się naruszenia art. 28 ust. 2 prawa budowlanego oraz art. 127 § 1 k.p.a.
Ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.) z uwzględnieniem uiszczonych przez skarżącego wpisu w kwocie 500 zł oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło