II SA/Bd 237/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji postanowił: oddalić wniosek. W dniu 5 maja 2014 r. (częściowo uzupełniony 2 czerwca 2014 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) T. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z żoną oraz uczącym się synem w wieku 21 lat. Powołał się na rozdzielność majątkową z żoną. Utrzymują się z dochodu w wysokości [...] zł oraz ,,pomocy rodzicielskiej", która polega na zakupie podstawowych artykułów. Podał, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 obciążone hipotecznie zaś jego żona dom. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie budownictwa (zawieszona od 1 lutego 2014 r.). Według zeznania podatkowego PIT-36L wnioskodawca w 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] oraz stratę w wysokości [...] zł zaś według zeznania podatkowego PIT-37 wnioskodawca za 2013 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Żona skarżącego według zeznania podatkowego PIT-37 za 2013 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Zarządzeniem z dnia 14 maja 2014 r. zobowiązano stronę skarżącą do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Wezwanie zostało doręczone w dniu 21 maja 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie - na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/06). Prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. Pojęcie utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. rozumieć trzeba ściśle, a zatem w jego zakres wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz ewentualnie koszty leczenia. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, powinien udowodnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (żona, syn). Powyższe może bowiem w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność wskazana przez skarżącego, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym bowiem wskazuje się, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową nie wpływa na ocenę tego wniosku (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12). Podnosi się też, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, iż sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11). W świetle przedstawionej przez zainteresowanego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazał on zasadności swojego wniosku. Z przedstawionych przez skarżącego informacji w sprawie orzekający nie był w stanie dokonać zestawienia jego i małżonka dochodów z ponoszonymi wydatkami. Szczególnie należy mieć na uwadze, że same tylko koszty związane z utrzymaniem domu czy mieszkania mogą pochłonąć znaczne koszty. W tych okolicznościach brak jest zatem możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich wydatków zwłaszcza, że skarżący oświadczył, że obecnie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i nie osiąga żadnych stałych dochodów oraz nie posiada zgromadzonych oszczędności. Dochód osiąga jedynie tylko jego żona oraz uzyskują ,,pomoc rodzicielską", która polega na zakupie podstawowych artykułów. Ustalenia te nasuwają wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, ponieważ nie przedstawił zeznań podatkowych za 2012 r. do czego był zobowiązany zarządzeniem z dnia 14 maja 2014 r. Odnośnie zaś wykazywanych strat w działalności gospodarczej skarżącego, to sam fakt wykazywania strat nie przesądza automatycznie o spełnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy, chociażby w części. Przemawia za tym aktualne orzecznictwo sądowe, jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, niepublikowane, Program Lex nr 783893, zamieszczone także w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, że "Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych." Prowadzi to zatem do oceny, że skarżący pomimo wykazywanych strat jest w stanie opłacić koszty sądowe, a jedyny wymagany koszt obecnie jest to wpis od skargi w kwocie 200 zł. Dodatkowo za taką oceną przemawia fakt, że skarżący nadal, prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę (zawieszenie działalności nie jest równoznaczne z jej zaprzestaniem), wynikającą z przedłożonych zeznań w podatku dochodowym od osób fizycznych. Ponadto co do wykazywanych przez skarżącego strat, należy też zauważyć, że ich powody mogą być różne. Mogą to być np. zbyt duże koszty administracyjne, materiałów i inne. Różnorodność zdarzeń mogących powodować stratę w działalności gospodarczej prowadzi do wniosku, że sam fakt jej generowania, jak zaznaczono już wyżej, nie implikuje automatycznie dla skarżącego powstania po jego stronie przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto, jak wykazał skarżący w PIT-37 za 2013 r., uzyskał wówczas dochód w ww kwocie. Podobnie jego żona. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.