II SA/Bd 311/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 maja 2012r. sprawy ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., na podstawie art. 104 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej zwanej k.p.a.), art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 2001 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 142 poz. 1591 z późn. zm.), § 7 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.), działając z upoważnienia Wójta Gminy W., p.o. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. odmówił K. P. następujących świadczeń: 1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad matką U. P.; 2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką; 3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką. Jako podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia, organ I instancji wskazał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych argumentując, że .' . matka wnoszącej o przyznanie świadczeń pozostaje w związku małżeńskim. Od powyższej decyzji K. P. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa poprzez błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że samo tylko pozostawanie w związku małżeńskim, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, podczas gdy oprócz powyższej przesłanki konieczne są jeszcze inne ustalenia w tym zakresie. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 kwietnia 2011 r. (II SA/Ol 135/11) odwołująca się wywodziła, że norma prawna zawarta w cyt. przepisie wymaga dopełnienia przez dodanie wyrażenia: "o ile współmałżonek jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności opiekuńcze w celu zaspokojenia codziennej egzystencji". Takie dopełnienie normy prawnej czyni ją zgodną z konstytucyjnym wzorcem wynikającym z art. 32, art. 67 ust. 1 i art. 71 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Nie można bowiem utracić z pola widzenia człowieka, który wymaga pomocy innej osoby do codziennego funkcjonowania (por. także wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 marca 2010 r., II SA/Rz 922/09). Dalej skarżąca twierdziła, iż rzeczywiście z brzmienia analizowanego przepisu wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jednak literalne odczytywanie tej normy prawa może być podstawą do stwierdzenia, że w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej. Taka interpretacja tego przepisu nie może zasługiwać na aprobatę. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy tego przepisu niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07 w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek nie może lub nie chce takiej opieki świadczyć. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia tylko z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę, w związku małżeńskim. Trzeba mieć na uwadze, że gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu jej stanu zdrowia (także wobec braku woli sprawowania takiej opieki), nie jest w stanie sprawować opieki, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby, gdyby innych członków rodziny nie było. Tak rozumiany przepis oznaczałby bowiem swoistą sankcję dla osób wymagających opieki, a mających kilku członków rodziny, z których zobowiązani w pierwszej kolejności nie sprawują nad nimi opieki. Taka interpretacja w istocie niweczyłaby cel ustawowej regulacji przepisów o pomocy społecznej w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, byłaby sprzeczna z ratio legis ustawy i jednocześnie z powołanymi powyżej przepisami Konstytucji RP. Zatem osoby posiadające krewnych pierwszego stopnia zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, lecz z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu ich stanu zdrowia, nie będących w stanie sprawować opieki, powinny być traktowane jednakowo, tak jak osoby, które takich krewnych nie mają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r., III SA/Kr 931/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/09). Mając na uwadze powyższe okoliczność, że U. P. jest mężatką, nie może stanowić jedynej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., decyzją znak: [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentując swoje stanowisko organ przytoczył treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że nie ulega wątpliwości fakt, iż na skarżącej, jako osobie będącej córką U. P., ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, a tym samym może być ona osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W pierwszej kolejności jednak do wzajemnej pomocy zobowiązani są małżonkowie, a dopiero w sytuacji, gdy współmałżonek nie może jej sprawować, obowiązek ten obciąża dzieci. Istota możliwości zastosowania wyjątku przewidzianego w powołanym przepisie polega na wykazaniu, czy mąż U. P. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze stanu faktycznego ustalonego przez organ pierwszej instancji wynika, że J. P. nie jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności i może sprawować opiekę nad chorą żoną. W sprawie nie zaistniały więc, zdaniem organu odwoławczego, pozytywne przesłanki, umożliwiające przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie o przyznaniu wnioskowanych świadczeń oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że samo tylko pozostawanie w związku małżeńskim oraz to, że współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, podczas gdy oprócz powyższej przesłanki, konieczne są jeszcze inne ustalenia w tym zakresie. Skarżąca powieliła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania administracyjnego. Kwestie związane z ustaleniem prawa do świadczenia reguluje przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jest to szczególny rodzaj wsparcia finansowego, które przysługuje co do zasady matce albo ojcu, a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny lub opiekunowi faktycznemu dziecka pod warunkiem, że osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 cyt. ustawy). Organ słusznie wywiódł, iż nie ulega wątpliwości fakt, że na skarżącej, jako osobie będącej córką U. P., ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, a tym samym, przy wystąpieniu innych, niezbędnych przesłanek, może ona być osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności jednak do wzajemnej pomocy zobowiązani są małżonkowie, a dopiero w sytuacji, gdy współmałżonek nie może pomocy sprawować z uwagi na legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności, obowiązek ten obciąża dzieci. Zastosowanie ma tu więc zasada pierwszeństwa, od której jedynym odstępstwem, mającym znaczenie dla przedmiotowej sprawy, jest zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w/w ustawy mówiący, iż z prawa ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wyłączony jest małżonek chorego legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero w warunkach zaistnienia w/w przesłanki, prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zstępnym chorego, w niniejszej sprawie skarżącej. Jak nadmieniono na wstępie, Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu, związany jest przepisami obowiązującego prawa i jego kontrola nie może obejmować oceny wypełniania przez organy administracji poza systemowych kryteriów słuszności, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych. Brak w orzeczeniach sądu miejsca na uznaniowość. Dlatego stanowisko skarżącej nie może być uznane za zasadne. Treść analizowanego przepisu jest jasna i jego wykładnia gramatyczna nie pozostawia żadnych wątpliwości co do jego treści. Słusznie zatem organy uznały, że to właśnie mąż w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dostarczenia środków utrzymania. Obowiązek ten wynika z art. 128 oraz art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepisy te (art. 23 i 27 k.r.o.) stanowią, że małżonkowie zobowiązani są do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, z którego wynika, że wprawdzie ustawodawca nie posłużył się dla regulacji wzajemnych obowiązków między małżonkami expressis verbis pojęciem obowiązku alimentacyjnego, to jednak przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego należy stosować wprost, bądź w drodze analogii, także w przypadku rozważania wzajemnych obowiązków między małżonkami, w tym do obowiązku opieki nad chorym, niepełnosprawnym małżonkiem (vide: wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt. II SA/Łd 1000/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn akt I SA/Wa752/10, postanowienie NSA z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II GZ93/10). Odnosząc się z kolei do przytoczonego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, podkreślić należy, że orzekł on o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy tylko w zakresie, w jakim przepis ten uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, opiekującej się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, wyłączającego z grona podmiotów uprawnionych, osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnymi pozostającymi w związku małżeńskim. Przekładając powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy należy stwierdzić, że małżonek U. P. deklaruje wolę opiekowania się nią, co świadczy o tym, że nie zachodzi możliwość pozostawania jej bez opieki, która ewentualnie aktualizowałaby konieczność sprawowania opieki przez skarżącą. W związku z powyższym należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.