II SA/Bd 378/25
WyrokWSA w Bydgoszczy2025-07-22
Skład orzekający: Joanna Janiszewska-Ziołek, Tomasz Wójcik, Mariusz Pawełczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy dla przyznania świadczenia wychowawczego na podstawie art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, konieczne jest orzeczenie sądu rodzinnego o opiece naprzemiennej, czy też wystarczające jest ustalenie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w porównywalnych i powtarzających się okresach?Ratio decidendi
Dla przyznania świadczenia wychowawczego na podstawie art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, konieczne jest orzeczenie sądu rodzinnego ustanawiające opiekę naprzemienną. Sam fakt faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w porównywalnych i powtarzających się okresach, nawet jeśli wynika z ustaleń faktycznych lub ugody niezatwierdzonej przez sąd, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia w trybie opieki naprzemiennej. Organy administracji publicznej nie są uprawnione do badania sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem, gdyż jest to kompetencja sądu powszechnego.Stan faktyczny
Skarżący M. G. domagał się przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko P. G. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Organy ZUS odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że skarżący nie sprawuje wyłącznej ani naprzemiennej opieki nad dzieckiem, co wynika z orzeczenia sądu powszechnego. Skarżący argumentował, że ugoda zawarta po wyroku rozwodowym wskazuje na opiekę naprzemienną i że aktywnie uczestniczy w życiu syna. Organy odwoławcze utrzymały w mocy decyzję odmowną, podkreślając, że ugoda nie została zatwierdzona przez sąd, a istniejące orzeczenia sądowe nie ustanawiają opieki naprzemiennej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Wójcik asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] maja 2025 r. nr [...], postępowanie nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.
1. Decyzją z dnia 12 listopada 2024 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ I instancji") odmówił M. G. (dalej "strona", "skarżący") przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na dziecko – P. G..
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 11 marca 2024 r., sygn. akt I C 278/22 ustalono, że strona nie sprawuje wyłącznej bądź naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Jednocześnie ZUS wyjaśnił, że nie jest organem właściwym do rozstrzygania kwestii związanych z ustaleniem sprawowania opieki nad dzieckiem i organy administracji publicznej związane są orzecznictwem sądu powszechnego.
2. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie wskazując, że decyzja nie jest zgodna ze stanem faktycznym, zaś organ I instancji nie poczynił stosownych ustaleń. Skarżący podniósł, że po wyroku rozwodowym rodzice P. G. w dniu 3 kwietnia 2024 r. zawarli ugodę w sprawie kontaktów. W ocenie strony z ugody wynika opieka naprzemienna, czego ZUS nie uwzględnił wydając zaskarżoną decyzję.
3. Decyzją z dnia 13 maja 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z dołączonym do wniosku strony wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 11 marca 2024 r. w sprawie o sygn. akt I C 278/22, którym Sąd rozwiązał przez rozwód małżeństwo strony z matką dziecka – M. G., miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowo miejsce zamieszkania matki. Ponadto Sąd ustalił kontakty strony z dziećmi, w tym z P. G., a także zobowiązał oboje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dzieci, zasądzając od skarżącego alimenty w wysokości 300 zł miesięcznie na każde z dzieci.
Dalej Prezes ZUS wyjaśnił, że w dniu 3 lutego 2024 r. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na ten sam okres, na dziecko – P. G. wystąpiła jego matka. ZUS przyznał jej prawo świadczenia wychowawczego zgodnie z wnioskiem w wysokości 800 zł miesięcznie. Następnie organ odwoławczy wskazał, że przedstawiona przez skarżącego w odwołaniu ugoda nie została zatwierdzona przez sąd, zatem nie stanowi środka dowodowego przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia wychowawczego.
W toku postępowania organ odwoławczy ustalił, że postanowieniem z dnia 23 stycznia 2025 r. Sąd Rejonowy w Toruniu, sygn. akt III Nsm 1127/24 zmienił orzeczenie w przedmiocie kontaktów strony z dziećmi. Ponadto wyrokiem z dnia 23 stycznia 2025 r. Sąd Rejonowy w Toruniu, sygn. akt III RC 673/24, oddalił powództwo strony o uchylenie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka P. G.. Sąd ustalił, że dziecko mieszka na stałe z mamą w G., natomiast ze skarżącym ma ustalone kontakty – w środę od zakończenia zajęć w szkole do godz. 19.00 oraz od piątku po szkole do niedzieli do godz. 19.00, zaś w następnym tygodniu w środę, czwartek i piątek od zakończenia zajęć w szkole do godz. 19:00 każdego dnia. Matka dziecka ponosi wszelkie wydatki w zakresie potrzeb szkolnych syna, opłaca szkolne wyjścia i wycieczki. Matka zadeklarowała wydatki rzędu 500 zł na zakup odzieży i obuwia dla syna co sezon, oraz 50 zł miesięcznie na środki czystości i kosmetyki. Syn nie przyjmuje leków na stałe, a w razie choroby leki opłaca ten z rodziców, u którego syn aktualnie przebywa. Ponadto dziecko uczestniczy w zajęciach piłki nożnej, które opłaca matka. Ojciec ponosi koszt utrzymania telefonu dziecka w wysokości 50 zł miesięcznie oraz abonamentu za Playstation w wysokości 50 zł miesięcznie. Ponadto ojciec przekazuje dziecku 200 zł kieszonkowego miesięcznie i organizuje atrakcyjnie czas dziecku, co generuje kolejne wydatki. Sąd zważył, że zmiana w przedmiocie kontaktów strony z dzieckiem w zasadzie nie zmieniła czasu sprawowania opieki nad dzieckiem.
Prezes ZUS stwierdził, że zgodnie z planem spotkań z dzieckiem ustanowionym orzeczeniem Sądu Rejonowego w Toruniu to matka dziecka w przeważającej części roku sprawuje opiekę na dzieckiem i wymiar ten jest większy niż skarżącego. Czas sprawowania opieki nad dzieckiem przez skarżącego nie zmienił się co do długości, zaś zmiana dotyczy tylko dni i godzin spotkań. Wobec faktu, że w obiegu prawnym jest prawomocne orzeczenie sądowe określające zasady opieki nad dzieckiem, organ odwoławczy zobowiązany był do jego uwzględnienia. Zdaniem Prezesa ZUS na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie ma podstaw do stwierdzenia, że nad dzieckiem została ustanowiona opieka naprzemienna. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że to matka dziecka spełnia warunki przyznania świadczenia wychowawczego.
4. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżący wniósł o zmianę (uchylenie) decyzji ZUS z dnia 12 listopada 2024 r., decyzji Prezesa ZUS z dnia 13 maja 2025 r. i przekazanie do ponownego rozpoznania przez ZUS. Ponadto skarżący wniósł o zapoznanie się przez Sąd z uzasadnieniem w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 868/24. Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 stycznia 2025 r. Sąd Rodzinny potwierdził systematyczne sprawowanie opieki przez obojga rodziców. Podkreślił, że oboje rodzice są zobowiązani do ponoszenia kosztów bez wyróżnienia procentowego, zaś skarżący ze względu na wyższy dochód płaci 300 zł alimentów na syna. Skarżący ponosi koszty na syna, wyremontował mu pokój, kupił meble, płaci za jedzenie, opłaca mieszkanie, zabiera go na piłkę, czy na basen, a także kupuje mu gadżety związane z piłką nożną. Wszystkie ferie syn spędza po połowie z każdym z rodziców. Skarżący wskazał, że jest zaangażowany i każdego dnia uczestniczy w życiu syna. Ponadto nie ma ograniczonych praw rodzicielskich, każdy z rodziców z osobna sprawuje pieczę nad synem. Miejsce zamieszkania dziecka jest u mamy, ale syn przebywa w porównywalnych okresach u obojga rodziców.
5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
6. W pismach procesowych z dnia 10, 12 i 23 czerwca 2025 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz przedstawił szczegółowe zestawienie wydatków ponoszonych w związku opieką nad synem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:
7. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Rozpoznając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
8. Przedmiot kontroli Sądu stanowi decyzja Prezesa ZUS z dnia 13 maja 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia 12 listopada 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na dziecko – P. G.. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było przyjęcie przez organy, iż skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad swoim synem, gdyż nie przedłożył orzeczenia sądu ustalającego taką opiekę, ani stosownej ugody zatwierdzonej przez sąd.
Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm. – dalej: "ustawa").
Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742, 743 i 858).
Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Skoro zatem uprawnionymi są albo matka albo ojciec dziecka, to przyznanie jednemu z nich tego świadczenia wyklucza możliwość jego przyznania drugiemu na tożsamy okres, za wyjątkiem sytuacji, gdy mamy do czynienia ze sprawowaną przez nich opieką naprzemienną, prowadzącą do odpowiedniego podziału świadczenia. Zbieg uprawnień obojga rodziców do świadczeń wychowawczych reguluje przepis art. 22 ustawy zgodnie z którym, świadczenie wypłaca się temu rodzicowi, który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek. Wykluczona została zatem możliwość przyznania prawa do świadczeń wychowawczych w pełnej wysokości jednocześnie obojgu rodzicom. Wyłączona tym samy jest również prawna możliwość ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego rodzicowi dziecka w warunkach, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja przyznająca drugiemu rodzicowi prawo do tego świadczenia na to samo dziecko i na ten sam okres. Orzekanie o prawie do świadczenia wychowawczego na rzecz tego rodzica możliwe będzie jedynie pod warunkiem uprzedniej eliminacji z obrotu prawnego decyzji o wcześniej przyznanym prawie do świadczenia wychowawczego drugiego rodzica. Względnie uznaniu, że wypłacone temu drugiemu świadczenie było nienależnie pobrane, co z kolei stosownie do art. 25 ust. 1 u ustawy wiąże się z obowiązkiem jego zwrotu.
9. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie ww. przepisów złożył ojciec dziecka, a podstawą odmowy przyznania mu tego świadczenia było uznanie przez organy, że dziecko skarżącego, którego miejsce zamieszkania zostało przez sąd ustalone przy matce, nie znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a co za tym idzie - nie ma podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy. Ponadto niekwestionowaną okolicznością jest, że matce P. G. w efekcie rozpoznania wcześniej od skarżącego złożonego wniosku przyznano prawo do świadczeń wychowawczych na ww. dziecko na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Decyzja przyznająca te świadczenie została wykonana i pozostaje w obrocie prawnym. W tym stanie rzeczy Prezes ZUS musiał uwzględnić konsekwencje prawne z tego wynikające, w postaci zaistnienia przeszkody faktycznej i prawnej uniemożliwiającej przyznanie skarżącemu na tożsamy okres prawa do wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Sądu ten pogląd Prezesa ZUS jest trafny. Skarżący podnosi, iż sprawuje faktyczną opiekę naprzemienną nad swoim dzieckiem wraz ze swoją byłą żoną. Jednak zgodnie z powołanym wyżej przepisem na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, opieka ta musi wynikać z orzeczenia sądu. W przypadku skarżącego takim orzeczeniem mógłby być wyrok sądu powszechnego, ustanawiający opiekę naprzemienną.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1161/21: "Do orzekania w sprawach wykonywania władzy rodzicielskiej uprawnione są sądy powszechne, zatem stwierdzenie, że dziecko pozostaje w opiece naprzemiennej właśnie zgodnie z orzeczeniem sądu, oznacza orzeczenie sądu powszechnego. Rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej rozwodzących się rodziców lub z innych powodów żyjących w rozłączeniu w postaci ustanowienia opieki naprzemiennej jest rozwiązaniem, które mieści się aktualnie w dyspozycjach art. 58 § 1 i 1a oraz art. 107 § 2 k.r.o. Forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem (por. wyrok NSA z 29 września 2021 r., I OSK 4362/18)".
Tymczasem dołączone do akt sprawy administracyjnej orzeczenia, tj. wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 11 marca 2024 r., sygn. akt I C 278/22 oraz postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt III Nsm 1127/24, nie zawierają orzeczenia w kwestii opieki naprzemiennej. Również ugoda zawarta w dniu 3 kwietnia 2024 r. nie może zostać uwzględniona, ponieważ nie zawiera zapisu wskazującego na ustanowienie opieki naprzemiennej, a co więcej nie została zatwierdzona przez sąd.
Wskazać należy, iż pojęcie "opieki naprzemiennej" wprowadzone zostało do systemu prawa polskiego dopiero ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie jest ono znane Kodeksowi rodzinnemu i opiekuńczemu, ani Kodeksowi postępowania cywilnego, w którym pewien odpowiednik można odnaleźć jedynie w przepisach statuujących, że sąd może określić, iż: "dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" (art. 582(1) § 4).
Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OPS 1/21, odmówił podjęcia uchwały na pytanie "Czy w świetle art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku opieki naprzemiennej nad dzieckiem, warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego rodzicowi jest orzeczenie sądu rodzinnego o opiece naprzemiennej czy też wystarczające jest ustalenie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w porównywalnych i powtarzających się okresach?". W uzasadnieniu NSA wskazał, że przyjmując, iż zarysowana linia orzecznicza opiera się o dwa stanowiska – w pierwszym przypadku koniecznym jest orzeczenie o opiece naprzemiennej (element konieczny), natomiast w drugim elementem wystarczającym jest stan faktyczny polegający na naprzemiennym wykonywaniu tej czynności. Druga z koncepcji pozwala założyć, że przesłanka opieki naprzemiennej byłaby ustalana mimo braku wyraźnych rozstrzygnięć sądu powszechnego w przedmiocie tej opieki, w sytuacji milczenia sądu w tej sprawie, czy wręcz braku jakichkolwiek orzeczeń. NSA podał, że wnioskodawca pytania nie dostarczył przykładów sądów administracyjnych, w których wyrażone byłoby stanowisko odpowiadające twierdzeniu, że jeżeli rozwiedzeni rodzice, żyjący w separacji lub rozłączeniu, w równym zakresie sprawują faktyczną opiekę nad dzieckiem, to uznanie faktu sprawowania opieki naprzemiennej nie musi wynikać z orzeczenia sądu lub ugody mającej moc wyroku sądowego, ale może podlegać interpretacji organu i sądu administracyjnego.
Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednoznacznie, że fakt ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu musi wynikać z orzeczenia sądu, aby wywołać określony w tym przepisie skutek prawny. Pojęcie to, wynikającej z przepisów ustawy, ma bowiem charakter szczególny oraz powinno być interpretowane ściśle i zawężająco. Nie jest zatem uprawnione badanie przez organy administracji publicznej, w jakim stosunku do siebie pozostaje czas spędzony przez dzieci z ojcem i z matką.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd.
Ponadto również samo brzmienie art. 5 ust. 2a ustawy jest jasne i nie nastręcza trudności interpretacyjnych, a tylko niejasność przepisów uprawniałaby do korzystania z innych metod wykładni aniżeli językowej (gramatycznej).
Zgodnie z treścią art. 5 ust. 2a ustawy fakt ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu musi wynikać z orzeczenia sądu, aby wywołać określony w tym przepisie skutek prawny. Językowa wykładnia tego przepisu nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, dlatego co do zasady nie jest dopuszczalne dokonywanie jakiejkolwiek innej wykładni tego przepisu, w tym wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej lub systemowej, jeżeli prowadzi to do odmowy zastosowania literalnej treści przepisu. Nie można bowiem nadać stronie uprawnienia nieprzyznanego przez ustawę w sytuacji jednoznacznie opisanej w przepisie, poprzez dokonywanie takiej wykładni przepisu, która – wbrew jego literalnej treści – przyzna to uprawnienie. Byłaby to bowiem nieuprawniona wykładnia rozszerzająca.
W konsekwencji pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu.
Należy wskazać, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi, jako ściśle powiązane z funkcjonowaniem rodziny, są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy zatem do właściwości sądu powszechnego. Zgodnie bowiem z art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, kodeks ten normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisu Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Wprawdzie, po myśli art. 2 § 3 k.p.c., nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów, ale w omawianej materii brak jest tego rodzaju przepisów. Powyższe oznacza zatem, że na zasadzie art. 2 § 1 k.p.c. ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 947/17; z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 778/17; z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. I OSK 1046/17; z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1506/17; z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1807/17; z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2302/17; z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2088/17; z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2640/17; z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2997/17; z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1678/21).
Skoro powyższa interpretacja przepisów prawa materialnego dotyczących pojęcia opieki naprzemiennej wskazuje na to, że jedynie orzeczenie sądu kreuje taką opiekę z punktu widzenia przepisów ustawy, a skarżący takiego orzeczenia bezspornie nie przedłożył, to nie były usprawiedliwione te zarzuty skargi, które odnosiły się do postępowania dowodowego w takim zakresie, w jakim organy administracji nie prowadziły go w odniesieniu do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej przez skarżącego. Badanie przez organ administracji sprawy faktycznego sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez skarżącego, nie zastępuje bowiem – o czym już była mowa wyżej – wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu.
Jeszcze raz należy podkreślić, iż w realiach niniejszej sprawy brak było obiektywnych podstaw do przyjęcia, że syn skarżącego pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców, skoro zarówno w wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 11 marca 2024 r., sygn. akt I C 278/22, jak i w postanowieniu Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt III Nsm 1127/24, brak jest zapisów regulujących opiekę naprzemienną nad synem skarżącego. Zapisów takich nie uwzględniono także w ugodzie z dnia 3 kwietnia 2024 r., która ponadto nie została zatwierdzona przez sąd.
W związku z powyższym należy stwierdzić, iż organy administracyjne zasadnie uznały, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad małoletnim synem P. G., a w konsekwencji nie przysługuje mu prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy. Oceny tej nie mogła zmienić argumentacja skargi. Sam fakt wykonywania władzy rodzicielskiej poprzez wspólne, regularne spędzanie czasu z synem w ramach ustalonych przez sąd kontaktów, nie jest tożsame ze sprawowaniem opieki naprzemiennej, która to okoliczność – jak już wyżej podniesiono – musi wynikać z orzeczenia, o którym mowa w art. 5 ust. 2a ustawy.
10. Podsumowując stwierdzić należy, że organy orzekające w sprawie wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy, uzasadniły też przekonująco swoje decyzje, mając na względzie przepis art. 107 § 3 k.p.a., a Sąd w całości podzielił ich stanowisko.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
J. Janiszewska-Ziołek T. Wójcik M. Pawełczak
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło