II SA/Bd 51/25
WyrokWSA w Bydgoszczy2025-07-09
Skład orzekający: Jerzy Bortkiewicz, Grzegorz Saniewski, Joanna Janiszewska-Ziołek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji może zmienić wysokość świadczenia wychowawczego na podstawie orzeczenia sądu i ugody mediacyjnej dotyczącej opieki naprzemiennej nad dzieckiem, pomijając postanowienia ugody mediacyjnej dotyczące uprawnionego do pobierania świadczenia?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej jest związany treścią orzeczenia sądu oraz zatwierdzonej ugody mediacyjnej, które określają sposób sprawowania opieki nad dzieckiem i uprawnienia do pobierania świadczenia wychowawczego. W przypadku gdy ugoda mediacyjna stanowi, że świadczenie przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców, organ nie może jednostronnie zmieniać tego stanu rzeczy, przyznając świadczenie obojgu rodzicom. Niedopełnienie obowiązku uwzględnienia wszystkich istotnych ustaleń ugody mediacyjnej oraz brak należytego uzasadnienia decyzji stanowi naruszenie prawa materialnego i proceduralnego, które wpływa na wynik sprawy i uzasadnia uchylenie decyzji.Stan faktyczny
Ż. S. otrzymała decyzję ZUS o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. w wysokości 800 zł miesięcznie na okres od czerwca 2024 do maja 2025. Następnie ZUS zmienił wysokość świadczenia na 400 zł miesięcznie, uznając, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców na podstawie wyroku sądu i ugody mediacyjnej. Skarżąca zakwestionowała tę decyzję, wskazując na błędne ustalenia faktyczne i prawne oraz pominięcie istotnych postanowień ugody mediacyjnej, w szczególności dotyczących uprawnionego do pobierania świadczenia.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z listopada 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z kwietnia 2024 r. Zasądził od Prezesa Zakładu na rzecz Ż. S. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2025 r. sprawy ze skargi Ż. S. na decyzję Prezesa Zakładu [...] z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2024r. nr [...] 2. zasądza od Prezesa Zakładu [...] na rzecz Ż. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dalej zwany: "ZUS", informacją z dnia [...] lutego 2023 r., poinformował Ż. S., zwaną dalej: "Skarżącą" o przyznaniu uprawnienia do świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. w wysokości 800 zł na okres od 1 czerwca 2024r. do 31 maja 2025r. miesięcznie.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r., znak sprawy [...], postępowanie: [...], ZUS zmienił wysokość świadczenia wychowawczego przyznanego Ż. S. na M. S. w ten sposób, że świadczenie wychowawcze ustalono na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 400 zł miesięcznie.
Organ stwierdził, że na podstawie wyroku sądu sygn. akt [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. oraz ugody mediacyjnej z dnia [...] marca 2022 r. ustalił, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r., o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421 t.j.), zwana dalej: "ustawą o pomocy", w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano ustawę o pomocy.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wniosła o uchylnie w całości zaskarżonej decyzji i pozostawienie świadczenia wychowawczego zgodnie z informacją z dnia [...] marca 2023 roku.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1/ art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a, art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania organów administracji publicznej, brak wszechstronnej analizy materiału dowodowego, w szczególności poprzez pominięcie dyspozycji § 4 ust. 3 ugody mediacyjnej oraz błędne ustalenie wobec treści wyroku i ugody mediacyjnej, ze dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną;
2/ art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 61 § 4 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie postępowania administracyjnego wzięcia należytego udziału w postępowaniu, w szczególności poprzez niepoinformowanie skarżącej o wszczęciu postępowania i uniemożliwienie jej wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów;
3/ art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z § 3 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie decyzji, w szczególności poprzez brak wskazania przyczyn uznania, iż w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające orzeczenie o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego;
4/ art. 5 ust. 2a, art. 25, art. 27 ust.1 ustawy o pomocy państwa, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie;
5/ art. 4 ust.1 ustawy o pomocy państwa, poprzez jego niezastosowanie;
6/ art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie.
Prezes ZUS decyzją z [...] listopada 2024 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:
Wniosek o przyznanie ww. świadczenia na ww. dziecko i okres świadczeniowy 2024/2025 r. złożył również ojciec dziecka M. S., załączając wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] czerwca 2022 r., sygn. akt [...] wraz z ugodą mediacyjną sporządzoną w dniu [...] marca 2022 r., zatwierdzoną przez Sąd w pkt.5 ww. wyroku.
W wyniku mediacji w dniu [...] marca 2022 r., Skarżąca zawarła z ojcem dziecka ugodę mediacyjną, z której wynika, że:
1/ strony zgodnie wnioskowały o pozostawienie obojgu rodzicom pełni władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi M. S. i M. S.,
2/ miejscem zamieszkania małoletnich dzieci stron będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki,
3/ ojciec będzie realizował kontakty z małoletnimi dziećmi w swoim miejscu zamieszkania wg harmonogramu wskazanego w ugodzie:
- w parzystym tygodniu roku ojciec we środę ojciec odbierze małoletnich z placówek edukacyjnych i będą pozostawać do piątku kiedy to rano odprowadzi małoletnich z placówek edukacyjnych. W nieparzyste tygodnie ojciec odbierze małoletnich z placówek edukacyjnych we środę i w poniedziałek następnego tygodnia odprowadzi małoletnich do placówek edukacyjnych.
- realizacja kontaktów ojca z małoletnimi w okresie Bożego Narodzenia, Wielkanocy będzie ustalana z wyprzedzeniem 30 dni, z potwierdzeniem sobie przyjętych ustaleń via SMS lub e-mail.
- sposób sprawowania opieki nad małoletnimi w okresie wakacji letnich i ferii zimowych będzie przez strony każdorazowo ustalany z wyprzedzenie co najmniej 60 dni z potwierdzeniem sobie przyjętych ustaleń via SMS lub e-mail.
- dzień swoich urodzin dzieci będą spędzać pod opieką tego rodzica, któremu wypadnie opieka wg grafiku § 3 i ust. 3, zaś drugi z rodziców będzie mógł celebrować urodziny z dziećmi bezpośrednio "przed" lub tuż po dniu urodzin, w przypadającym jemu czasie sprawowania opieki.
- realizacja kontaktów ojca z małoletnimi w czasie innych dni okolicznościowych, w tym tzw. Długich weekendów będzie ustalana z wyprzedzeniem 30 dni z potwierdzeniem sobie przyjętych ustaleń via SMS lub e-mail.
Pozostałe zapisy ugody dotyczą kosztów utrzymania małoletnich dzieci, oraz zawierają zobowiązanie ojca dzieci M. S. do łożenia tytułem alimentów.
Mając na względzie art. 5 ust. 2a ww. ustawy oraz wobec faktu, że Sąd zatwierdził ugodę mediacyjną w której wprost określono zasady sprawowania opieki nad dzieckiem, ZUS przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenia zobowiązany jest uwzględnić powyższe dokumenty i jest związany ich treścią.
Organ wyjaśnił nadto, że zgodnie z art. 18315 § 1 k.p.c. ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed Sądem. Powyższe oznacza, że w przedmiotowej sprawie ugoda z dnia [...] marca 2022 r., zatwierdzona wyrokiem Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] czerwca 2022 r. sygn. akt [...] ma charakter i powagę rozstrzygnięcia sądowego.
Kontakty określone w pkt 5 ww. ugody mają charakter opieki naprzemiennej. Zgodnie z harmonogramem kontaktów małoletniego z ojcem zawartym w ugodzie, opieka ojca sprawowana jest w powtarzających się i porównywalnych okresach, z okresami sprawowania opieki nad synem przez Skarżącą.
W skardze złożonej do Sądu, Skarżąca (reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika – adwokata) wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 2024 r. i umorzenie postępowania administracyjnego oraz o zwrocie od organu kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1/ naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 kpa, art. 75 § 1 k.p..a, art. 77 § 1 kpa, art. 107 § 3 k.p.c. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania organów administracji publicznej, brak wszechstronnej analizy materiału dowodowego, w szczególności poprzez pominięcie dyspozycji § 4 ust. 3 ugody mediacyjnej oraz błędne ustalenie wobec treści wyroku i ugody mediacyjnej, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną,
2/ naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 61 § 4 k.p.a., art. 80 k.p.a., w zw. z art. 81a k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji, w sytuacji gdy ZUS uniemożliwił stronie postępowania administracyjnego wzięcie należytego udziału w postępowaniu, w szczególności poprzez niepoinformowanie skarżącego o wszczęciu postępowania i uniemożliwienie mu wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów;
3/ naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie;
4/ naruszenie art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ nieprawidłowo ustalił, iż dziecko na podstawie wyroku rozwodowego i ww. ugody jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Tymczasem w wyroku nie orzeczono o kontaktach ojca z dzieckiem, a w rozstrzygnięciu dotyczącym władzy rodzicielskiej, nie ustalono, że rodzicie będą sprawowali nad dzieckiem pieczę naprzemienną w powtarzających się okresach czasu. Także ugoda mediacyjna nie dawała podstaw do ustaleń organu. Podkreślono, że zgodnie z § 3 ust. 2-ust. 5 realizacja kontaktów ojca z dzieckiem w okresie dni wolnych, nie została ustalona w stałych powtarzających się okresach czasu, a jedynie uzgodniono, że będzie to każdorazowo ustalane przez rodziców z wyprzedzeniem, co nie daje podstaw do stwierdzenia przez organ, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną.
Stwierdzono, że również rozstrzygnięcie o alimentach nie daje podstaw, aby uznać, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną, zwłaszcza, że gdyby dziecko faktycznie pozostawało pod opieką naprzemienną to nie byłoby konieczności zasądzania alimentów od ojca na rzecz dziecka. Tymczasem nie dosyć, że w wyroku zasądzono alimenty na rzecz dziecka, to w § 4 ust. 2 ugody mediacyjnej ojciec dziecka zobowiązał się do partycypowania w 1/4 kosztów z zakresu specjalistycznej opieki zdrowotnej, specjalistycznego leczenia, zakupu urządzeń elektronicznych, zakupu odzieży i sprzętu sportowego, co zaprzecza opiece naprzemiennej z uwagi na nierówny zakres ponoszenia ww. kosztów.
Podniesiono, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu (por. wyroki NSA: z 17.11.2017 r., I OSK 1046/17, z 4.10.2017 r., I OSK 778/17, z 22.08.2017 r" I OSK 947/17, z 11.12.2017 r" I OSK 1506/17). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24.05.2018 r., I OSK 2997/17 uznał, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców.
Argumentowano, że gdyby dziecko faktycznie pozostawało pod opieką naprzemienną to nie byłoby konieczności zasądzania alimentów od ojca na rzecz dziecka, a jedynie orzeczenie, że obie strony ponoszą koszty utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron.
Wskazano, że w sytuacji, gdy w orzeczeniu sąd powierzył władzę rodzicielską nad dzieckiem obojgu rodzicom ustalając jego miejsce zamieszkania przy jednym z nich bez dodatkowych ustaleń, wyklucza to przyjęcie, że sprawowana jest opieka naprzemienna zgodnie z orzeczeniem sądu.
Zarzucono, że organ pominął całkowicie, że w § 4 ust. 3 ugody mediacyjnej, zatwierdzonej strony uzgodniły, że do pobierania świadczeń pieniężnych należnych dzieciom (tzw. 500+ lub 300+) będzie matka, a organy administracji nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie. Wytknięto, że Pozbawienie pełnego świadczenia w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku literalnej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy, narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też w niniejszej sprawie należy zastosować celowościową wykładnię tego przepisu.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności oraz okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału i przebiegu postępowania Sąd stwierdza, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie albowiem organy obu instancji błędnie zastosowały przepisy proceduralne oraz prawa materialnego - co miało wpływ na wynik sprawy.
W zakresie zastosowania przepisów procesowych podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy, w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Z powyższego wynika, że organ wydając decyzję administracyjną o zmianie przyznanego stronie prawa do świadczenia wychowawczego zobowiązany został przez ustawodawcę do bezwzględnego stosowania przepisów prawa procesowego, zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, normujących fundamentalne zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z zasad tych wynika, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organy winny wobec tego stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W tym celu organy zobligowane są w sposób wyczerpujący zebrać i wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy, mając na względzie fakt, że dana okoliczność może zostać uznana za udowodnioną dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Kompletny materiał dowodowy powinien stanowić następnie podstawę do ustalenia niewadliwego stanu faktycznego sprawy. Wyniki ustaleń poczynionych przez organy orzekające obu instancji winny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w art. 107 § 3 k.p.a. Mianowicie, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie prawne decyzji nie może ograniczać się wyłącznie do powołania przez organ wydający decyzję jednostkowego przepisu prawa czy też ogólnego wskazania daty, tytułu i publikatora aktu prawnego, na podstawie którego podjęte zostało rozstrzygnięcie. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi w postępowaniu administracyjnym realizację zasady przekonywania, unormowanej w art. 11 k.p.a., według której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej.
Analiza akt administracyjnych w kontrolowanej sprawie dowodzi, że omówionym wyżej wymaganiom proceduralnym organy orzekające obu instancji na gruncie rozpatrywanej sprawy nie zdołały sprostać. Motywy decyzji organu I instancji ograniczają się bowiem do przytoczenia art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy i wyjaśnienia, że na podstawie orzeczenia sądu z [...] czerwca 2022 r., ZUS ustalił, iż dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Decyzja organu odwoławczego nie zawiera szerszej argumentacji, nie wskazuje podstawy prawnej zmiany prawa do świadczenia wychowawczego. Ogólnikowa i lakoniczna treść powyższych decyzji bez wątpienia uniemożliwia jednoznaczne poznanie i zrozumienie zarówno motywów natury faktycznej jak i prawnej, którymi kierował się ZUS podejmując zaskarżone rozstrzygnięcia - co stanowi uchybienie, które już z powyższego powodu mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a co z kolei spełnia przesłanki wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły zaś przepisy ustawy o pomocy. Należy zatem wskazać na z art. 27 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym ZUS może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
W rozpoznawanej sprawie decyzje wydane przez organy obu instancji rozstrzygały sprawę zmiany wysokości świadczenia ze skutkiem na przyszłość, a przedmiotem sporu wydaje się być wyłącznie ocena wyrażonych przez strony skutków prawnych ugody mediacyjnej zawartej [...] marca 2022r. Zdaniem organów wyraża ona opiekę naprzemienną sprawowaną przez rodziców małoletniego M. – co kwestionuje Skarżąca.
Na tle tak zarysowanego sporu w orzecznictwie zarysowały się zasadniczo dwa stanowiska.
Pierwsze z nich, to powołany w skardze pogląd, że opieka naprzemienna winna zostać wprost orzeczona w wyroku wyspecjalizowanego sądu, jakim jest sąd rozstrzygający o władzy rodzicielskiej, a samodzielne rozstrzyganie o opiece naprzemiennej przez organ administracji właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego jest nieuprawnione. Potwierdzają to wyroki powołane w skardze.
Drugi nurt orzecznictwa wskazuje, że podzielone świadczenie wychowawcze przysługuje obojgu rodzicom, jeżeli orzeczenie sądu (lub zatwierdzona przez sąd ugoda stron) w przedmiocie opieki nad dzieckiem przewiduje sprawowanie przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem w porównywalnych powtarzających się okresach, przy czym obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków czy czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1327/21, z 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18, czy z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 279/22), ale sprawowaną opiekę ma cechować cykliczność i naprzemienność opieki (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1161/21).
W ocenie Sądu należało opowiedzieć się za drugim stanowiskiem orzecznictwa, które jest aktualnie zresztą dominujące (vide: wyroki NSA z 21.01.2025 r. sygn. akt I OSK 133/24; z dnia 3.02.2022 r., sygn. akt. I OSK 843/20).
Przesądza o tym, porównywalne okresy sprawowania przez rodziców małoletniego M. opieki nad nim, w których każdy z rodziców sprawuje nad dzieckiem pieczę przez pełnych pięć dni w okresie każdych dwóch tygodni. Nie ma przy tym znaczenia, czy okresy te są identyczne co do sumy godzin sprawowanej pieczy przez każdego z rodziców, albowiem wystarczającym jest by okresy te były porównywalne, co wynika z opisanej przez organy ugody. Nie są więc zasadne zarzuty skargi kwestionujące stałość i powtarzalność okresów opieki, albowiem zarzuty te odnoszą się jedynie do okresów wakacji i świąt, a więc okresów wyjątkowych w skali roku, a ponadto zawarty w ugodzie warunek potrzeby uprzedniego uzgodnienia konkretnych okresów opieki na ww. czas, nie wykazuje ani braku stałości ani braku powtarzalności kontaktów w tych okresach.
W przedmiotowej sprawie problem ten jednak – jakkolwiek stanowiący zasadniczą część sporu pomiędzy stronami - nie wpływał na wynik sprawy z uwagi na treść § 4 ust. 3 ugody mediacyjnej. Wynika z niej, że strony uzgodniły, iż do pobierania świadczeń pieniężnych należnych dzieciom (tzw. 500+ lub 300+) będzie matka. Okoliczność ta została podniesiona w skardze, organy zaś w ogóle pominęły fakt istnienia tej regulacji ugody. W tych warunkach nieobjęcie tej okoliczności ustaleniami faktycznymi organów, jak i brak oceny znaczenia dla sprawy § 4 ust. 3 ugody mediacyjnej, stanowił naruszenie art. 6, 7, 8 i 80 k.p.a., co z kolei przekłada się na zaistnienie przesłanek do uchylenia decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a.
Ustosunkowując się więc do podniesionego w skardze zarzutu nieuwzględnienia przytoczonej treści ugody mediacyjnej, należy zarzut ten uznać za zasadny. W świetle treści § 4 ust. 3 ugody mediacyjnej, zagadnienie, czy rodzice małoletniej M. wykonują władzę rodzicielską naprzemiennie, nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Wobec zawarcia bowiem przez rodziców dziecka porozumienia co do faktu, które z nich uprawnione będzie do pobierania świadczeń pieniężnych należnych dziecku, uregulowanie takie wyłącza możliwość orzekania przez organy w sposób sprzeczny z ww. regulacją ustaloną przez rodziców dziecka. Wynika to z faktu, że sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem, które stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji nie są uprawnione negować (vide: wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 25.09.2024 r., sygn.. akt: II SA/Gl 687/24 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia 8.01.2025 r., sygn.. akt: II SA/Bd 683/24). W ww. § 4 ust. 3 ugody mediacyjnej, w istocie ojciec dziecka zrzekł się pobierania świadczeń należnych dziecku. Regulacja ta weszła do obrotu prawnego, skoro stała się częścią wyroku sądu powszechnego. Przyjęcie więc przez organy, że ojciec małoletniej M. ma prawo do połowy spornego świadczenia byłoby w istocie niedopuszczalnym zakwestionowaniem rozstrzygnięcia sądu powszechnego poprzez wprowadzenie do obrotu prawnego rozstrzygnięcia sprzecznego z obowiązującym wyrokiem tego sądu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c, p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty składają się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zastosują się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło