I SA/Gd 613/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do sierpnia 2010 roku postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, złożonym na formularzu PPPr w dniu 13 czerwca 2016 r., pełnomocnik strony skarżącej zwróciła się o przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do wniosku dołączono odpisy: (-) bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r., (-) umowy kredytu w rachunku bieżącym udzielonego przez [...] w dniu 14 stycznia 2015 r. wraz z przedsądowym wezwaniem do zapłaty kwoty 409.222,58 zł z dnia 2 marca 2016 r.; (-) harmonogram spłat kredytu zaciągniętego w [...] w kwocie 408.250,82 zł na okres od 1 listopada 2015 r. do 1 października 2016 r.; (-) listy blokad na łączną kwotę 175.998,21 zł dokonanych na rachunku spółki w [...]; (-) zawiadomień z dnia 12 października 2015 r. oraz z dnia 15 stycznia 2016 r. o zajęciu (w tym zabezpieczającym) odpowiednio do kwoty 152.619 zł i 164.989,81 zł z tytułu należności podatkowych spółki; (-) decyzji Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia 19 października 2015 r. i 29 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach spółki pełnomocnik podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość jej środków trwałych wynosi 0 zł, ostatni rok obrotowy zakończyła stratą w wysokości 206.674,96 zł, na dzień złożenia wniosku spółka nie posiadała środków pieniężnych w kasie ani też na rachunku w [...], którego saldo jest ujemne i wynosi 420.000 zł (konto to związane było z udzielonym kredytem i zostało zamknięte). Pełnomocnik wyjaśniła, że na skutek postępowań egzekucyjnych spółka naruszyła postanowienia umowy kredytu bankowego, co skutkowało koniecznością jego natychmiastowej spłaty. Z tej przyczyny spółka znalazła się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej i nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dołączonych dokumentów wynika, że w roku 2015 przychody spółki ze sprzedaży wyniosły 7 mln 738.539,88 zł netto, uzyskała ona także przychody operacyjne w wysokości 284.236,59 zł i osiągnęła zysk wysokości 99.647,81 zł netto, zaś podana przez pełnomocnik strata została poniesiona w latach ubiegłych, spółka posiadała aktywa obrotowe o łącznej wartości 1 mln 661.004,38 zł. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2016 r. pełnomocnik strony skarżącej nadesłała: - odpis zeznania podatkowego za rok 2015 (CIT-8), w którym wykazała stratę w wysokości 164.265,66 zł, deklarując przychody w kwocie 7 mln 761.098,38 zł i koszty ich uzyskania w wysokości 7 mln 925.364,04 zł; - odpis informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2015; - odpisu rachunku zysków i strat sporządzonego na koniec kwietnia i maja 2016 r., z którego wynika, że przychody netto spółki ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów ww. miesiącach wyniosły odpowiednio 299.373,28 zł, zaś w maj br. – 342.986,71 zł, jednocześnie spółka poniosła stratę o wartości netto 30.282,93 zł i 32.009,91 zł; - odpisów deklaracji VAT-7 za grudzień 2015 r. i styczeń 2016 r., w których zadeklarowała dostawę towarów odpowiednio o wartości 602.800 zł i 226.760 zł; - kopie wyciągów z rachunków bankowych w [...] oraz w [...] za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016 r., których salda końcowe wynosiły odpowiednio -707,50 zł i 0 zł; - odpis bilansu sporządzonego na koniec kwietnia i maja 2016 r., z którego wynika, że wartość aktywów trwałych spółki wynosi 0 zł, spółka posiada aktywa obrotowe, które wynoszą 1 mln 643.394,81 zł, w tym należności o wartości 786.020,77 zł, natomiast jej zobowiązania wynoszą 1 mln 299.404,87 zł; - dodatkowe oświadczenie spółki, w którym podała, że do jej stałych wydatków należą obsługa księgowa, wynagrodzenia pracowników oraz opłaty za lokal i są one finansowane z przychodów spółki. Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Według poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika sytuacja finansowa spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Przeciwko przyjęciu, że spółka nie ma realnych możliwości finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości świadczą znaczne przychody ze sprzedaży krajowej i zagranicznej, jakie uzyskała ona w roku 2015 (ponad 7 mln zł) oraz uzyskuje nadal (w kwietniu i maju br. wyniosły one łącznie 642.259,99 zł), fakt, że pomimo barku środków w kasie i na rachunkach bankowych, z których wyciągi przedłożyła, posiada ona środki na pokrycie stałych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz okoliczność, że pomimo trudności wciąż prowadzi działalność w znacznym rozmiarze. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Podkreślić przy tym należy, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad osiągniętym przychodem, a to oznacza jedynie brak dochodu do opodatkowania (brak obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Wykazanie straty nie jest natomiast równoznaczne z brakiem środków finansowych, co zresztą potwierdzają zapisy w sprawozdaniu finansowym spółki za rok 2015, w którym spółka wykazała zysk netto w wysokości 99.647,81 zł, mimo że w zeznaniu podatkowym za ten rok wykazała stratę w wysokości 164.265,66 zł. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a stałe wydatki związane z jej wykonywaniem (przy czym nie podała ich wysokości) finansuje z osiąganych bieżących przychodów, pomimo że wykazuje stratę. Pełnomocnik skarżącej podnosi, że spółka znalazła się w trudnej sytuacji finansowej ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne oraz konieczność natychmiastowej spłaty kredytu zaciągniętego w [...]. Argumentacji tej przeczy przedstawiona dokumentacja. Referendarz sądowy zauważa, że powoływane przez pełnomocnik okoliczności zaistniały już w roku 2015, a mimo to spółka podjęła decyzję o kontynuacji działalności gospodarczej w dotychczasowym rozmiarze, bez konieczności jej ograniczania (pkt 2 ppkt 4 dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego za rok 2015). Co więcej, egzekucja prowadzona z rachunku bankowego spółki w [...] na podstawie tytułów z dnia 13 maja, 29 września, 4 października i 8 grudnia 2015 r. oraz 11 stycznia 2016 r. – jak wynika z opisu blokady – została zawieszona. Natomiast kredyt zaciągnięty w [...] na podstawie umowy z dnia 14 stycznia 2015 r. spółka była zobowiązana spłacić do 31 grudnia 2015 r., co wynika wprost § 3 pkt 2 umowy. Przedsądowe wezwanie do zapłaty należności z tego tytułu zostało skierowane do spółki w dniu 2 marca 2016 r. Stwierdzić zatem należy, że kredyt ten nie został spółce – jak podnosi pełnomocnik – wypowiedziany nagle. Spółka była zobowiązana do jego spłaty do dnia 31 grudnia 2015 r., o czym wiedziała w momencie zawarcia umowy. Referendarz sądowy zwraca uwagę, że skarżąca posiada także kredyt w [...], którego miesięczna spłata wynosi 4.967,59 zł, uiszcza raty leasingu za dwa samochody osobowe marki BMW 420 o wartości 211.382,11 zł i BMW 3 o wartości 162.601,63 zł w wysokości 6.553,48 zł, a także korzysta na podstawie umów najmu, dzierżawy z działki o powierzchni 1400 m2 zabudowanej budynkiem usługowym o powierzchni 305,20 m2 oraz wiatą magazynową o powierzchni 49,45 m2 oraz z pomieszczenia biurowego o powierzchni 12 m2, co ustalono na podstawie dodatkowej informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego spółki za rok 2015. Brak jest przy tym dowodów, że spółka zaprzestała regulowania swoich zobowiązań z ww. tytułów. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale – jak wskazano powyżej – musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia. Należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 Kodeksu spółek handlowych). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, jej udziałowcy mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.