II SA/Gd 1003/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 sierpnia 2024 r., nr SKO.420.116.2024 w przedmiocie uchylenia prawa do zasiłku stałego oddala skargę. H. S., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 sierpnia 2024 r. nr SKO.420.116.2024 w przedmiocie odmowy uchylenia prawa do zasiłku stałego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 18 marca 2021 r. nr MOPR.III.5100-003666/21 przyznano H.S. zasiłek stały na okres od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2023 r. Następnie decyzją z dnia 11 stycznia 2022r. nr MOPR.III.5100-000908/22 powyższa decyzja uległa zmianie w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego. Kolejną decyzją z dnia 5 kwietnia 2023r. nr MOPR.III.5100-003323/23 zmieniono pierwotną decyzję z dnia 18 marca 2021 r. w części dotyczącej okresu pobierania zasiłku stałego, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Następnie, na wniosek skarżącego z dnia 15 czerwca 2023r. i w związku z otrzymaniem nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, decyzją z dnia 16 czerwca 2023r. nr MOPR.III.5100-005717/2023 przyznano H. S. zasiłek stały na okres od 1 czerwca 2023r. do 30 czerwca 2025r. Wnioskiem z dnia 23 sierpnia 2022r. H. S. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku, wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Decyzją z dnia 30 września 2022 r., nr MOPR.VI-5211/31053/SP/09/2022/O Prezydent Miasta Słupska odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r., nr SKO.421.938.2022 utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych organy uznały, że pobieranie przez skarżącego zasiłku stałego stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrokiem z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 165/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję organu II instancji. Sąd wskazał, że w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest wyraźna rezygnacja z przysługującego świadczenia przez zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. O możliwości dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia organ winien stronę każdorazowo poinformować. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 15 lutego 2024r. wezwało skarżącego do przedłożenia decyzji uchylającej zasiłek stały. W dniu 29 lutego 2024r. H. S. złożył oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego przyznanego decyzją nr MOPR.III.5100-003666/21, następnie zmienioną na decyzję nr MOPR.III.5100-000908/22, od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tj. od 23 sierpnia 2022r.). MOPR w Słupsku w piśmie z dnia 4 marca 2024r. poinformował skarżącego o braku możliwości uchylenia zasiłku stałego wstecz, gdyż decyzje (pierwotna i zmieniające) nie są już w obrocie prawnym. Organ wyjaśnił, iż zasiłek stały był i jest nieprzerwanie pobierany przez H. S. od marca 2021r. W reakcji na ponaglenie strony na bezczynność organu, Prezydent Miasta Słupska wydał w dniu 4 czerwca 2024r. decyzję nr MOPR.III.5100.005166.2024 o odmowie uchylenia pomocy w postaci zasiłku stałego. Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że art. 155 k.p.a. nie można stosować dla uchylenia lub zmiany decyzji, przy wydaniu której organ nie posiadał żadnego luzu decyzyjnego, gdyż bezwzględnie obowiązujący przepis prawa materialnego zobowiązywał go, przy ustaleniu istnienia określonych w nim przesłanek, do wydania takiej decyzji. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 2018r. sygn. akt I OSK 3333/18 decyzja o przyznaniu zasiłku stałego nie jest decyzją uznaniową i to zarówno co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Właściwy organ administracji publicznej nie posiada żadnej swobody w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia, gdyż jego uzyskanie uzależnione jest jedynie od spełnienia przez osoby samotnie gospodarującej lub osoby pozostającej w rodzinie wszystkich warunków wynikających z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym niemożliwe jest uwzględnienie w przedmiotowej sprawie naruszenia przepisu art. 155 k.p.a., gdyż nie mógł mieć on tu zastosowania. Nie podlegał uwzględnieniu również argument dotyczący możliwości uchylenia decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, na jej wniosek, również z mocą wsteczną i również w przypadku, gdy decyzji ta w momencie złożenia przez stronę wniosku nie jest już realizowana. Jakkolwiek bowiem Kolegium nie kwestionuje możliwości wystąpienia takich okoliczności, że konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną, to jednak odnosi się to do sytuacji, kiedy weryfikowana decyzja wywołuje w dalszym ciągu skutki prawne, tj. np. kiedy beneficjent korzysta z przyznanych mu uprawnień. Wywołanie skutków wstecz możliwe jest jedynie, gdy decyzja przyznająca świadczenie obowiązuje i wywołuje skutki w chwili jej weryfikacji. W takim kontekście orzekał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych przez odwołującego się sprawach o sygn. akt I OSK 101/23, I OSK 162/22,1 OSK 1435/23, I OSK 2096/22 oraz I OSK 1716/22. Tam decyzja o zasiłku stałym nie została jeszcze w całości zrealizowana w momencie złożenia wniosku o jej uchylenie dla celów wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne, choć pobrano zasiłek stały za okres poprzedzający złożenie oświadczenia o rezygnacji z tego zasiłku. Mając na uwadze powyższe, Kolegium wskazało, że tryb uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej nie znajdzie zastosowania do decyzji już zrealizowanej, takiej, której skutki zostały już skonsumowane. Istotą uchylenia decyzji w tym trybie jest całkowite pozbawienie strony prawa do otrzymywania świadczenia w postaci zasiłku stałego. Nie można zaś pozbawić prawa, które wygasło na skutek jego skonsumowania. Tym samym, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego z dnia 29 lutego 2024r. względem decyzji przyznającej zasiłek stały na okres od 1.03.2021 r. do 31.03.2023r. W konsekwencji Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. H. S., w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję, wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 155 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż brak jest możliwości uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały skarżącemu; art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezasadne zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo że nie doszło do spełnienia przesłanek w tym przepisie określonych, co było skutkiem nie wzięcia pod uwagę faktu, iż skarżący o uchylenie decyzji przyznającej mu zasiłek stały samodzielnie zawnioskował, co powinno było zostać uznane za żądanie uchylenia decyzji w trybie art. 155 k.p.a. art. 155 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż brak jest możliwości uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku stałego w sytuacji, w której okres realizacji tej decyzji zakończył się (nie pozostaje ona w obiegu prawnym), podczas gdy uznać należało, iż możliwe jest uchylenie decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, na jej wniosek, również z mocą wsteczną i również w przypadku, gdy decyzja ta w momencie złożenia przez stronę wniosku nie jest już realizowana. W uzasadnieniu skargi wskazano, że wniosek strony o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do zasiłku stałego wynika z tego, że w ramach odrębnego toczącego się postępowania administracyjnego strona domaga się przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli wnioskodawca uprawniony jest m.in. do zasiłku stałego, jednak przeszkoda ta nie jest nieusuwalna, bowiem możliwa jest rezygnacja z zasiłku uniemożliwiającego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w najnowszym orzecznictwie w tego typu sprawach, np. w wyroku z dnia 07.12.2022 r., sygn. akt I OSK 162/22 stwierdza, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz z art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18). Kwestia ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i ostatecznie przyjęto, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się z wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1263/21, źródło CBOSA). Za stanowiskiem analogicznym opowiedział się również WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 165/23, stwierdzając, że sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest wyraźna rezygnacja z przysługującego świadczenia przez zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Dodatkowo, zgodnie poglądami NSA przedstawionymi m.in. w wyrokach z dnia 26.01.2022r., sygn. akt I OSK 916/21 i z dnia 03.02.2022 r., sygn. akt I OSK 1062/21 to na organie administracji prowadzącym postępowanie w sprawie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które umożliwi stronie skarżącej pełne zrealizowanie przysługującego jej na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa wyboru świadczenia, które chce pobierać oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 tej ustawy. Jak wskazuje NSA w wyroku z dnia 22.02.2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20, w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednym z proponowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach z dnia 22.02.2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20 czy też z dnia 03.02.2022 r., sygn. akt I OSK 1062/21 rozwiązań kwestii spornej w przedmiotowej sprawie jest uchylenie decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z mocą wsteczną. W kontekście powyższego orzecznictwa stwierdzić należy, iż bez znaczenia dla możliwości uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku stałego jest fakt pozostawania jej w aktualnym obrocie prawnym, przez co organ odwoławczy rozumie realizację decyzji, która ma zostać uchylona, w formie wypłaty przyznanego nią świadczenia pomocowego. Bez znaczenia przecież pozostałaby ta okoliczność, gdyby stwierdzono, że skarżący w analogicznym okresie (tzn. okresie, w którym obowiązywała skonsumowana już na ten moment decyzja przyznająca mu zasiłek stały) odkryto, że jednak przekroczył on kryterium dochodowe. W sytuacji takiej z pewnością żaden organ nie miałby wątpliwości, że fakt skonsumowania decyzji pozostaje bez wpływu na możliwość jej weryfikacji i uchylenia z mocą wsteczną, mimo że na moment weryfikacji nie była już ona aktywnie realizowana. Przedstawiony przez Kolegium warunek aktywnej realizacji decyzji nie wynika też ani z podstawy prawnej uchylenia wskazanej przez organ I instancji ani z art. 155 k.p.a., zatem za chybione uznać należy stanowisko Kolegium, jakoby dla uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały konieczne byłoby pozostawanie tej decyzji w bieżącym obrocie prawnym. Ponadto nie sposób jest wymagać od skarżącego, aby już ponad rok temu podejmował on działania (a więc w okresie obowiązywania poprzedniej decyzji przyznającej zasiłek stały) w celu uchylenia przysługującego mu zasiłku stałego. Skarżący nie miał podstaw ku temu, aby przypuszczać, że postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego zakończy się w bliższej lub dalszej przyszłości. Skarżący nie mógł wiedzieć czy i kiedy właściwe organy ostatecznie stwierdzą, że należne mu jest świadczenie, przyznania którego się domaga. W sytuacji rezygnacji z zasiłku stałego jeszcze w okresie obowiązywania poprzedniej decyzji przyznającej ten zasiłek skarżący pozbawiłby się jakichkolwiek dochodów na ponad rok oczekiwania na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Stawianie takich oczekiwań wobec skarżącego jawi się jako szczególnie niezasadne biorąc pod uwagę fakt, że niniejsze postępowanie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego (które jest co do zasady postępowaniem dość prostym, nieskomplikowanym, niewymagającym szczególnie rozbudowanego postępowania dowodowego i innych czynności procesowych) wszczęte zostało dwa lata temu i wciąż nie zostało zakończone, a przyczyny tak długiego trwania sprawy wynikają tylko i wyłącznie z opieszałego i zbędnie formalistycznego prowadzenia postępowania przez organy. Ponadto podkreślić należy, iż w okresie obowiązywania poprzedniej decyzji przyznającej zasiłek stały skarżący nie mógł w ogóle przypuszczać, że otrzyma świadczenie pielęgnacyjne, skoro SKO w Słupsku w decyzji z dnia 09.12.2022 r. nr SK0.421.938.2022 stwierdziło, że skarżącemu, jako osobie uprawnionej do zasiłku stałego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w ogóle. Zagadnienie to wyjaśnione zostało dopiero wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 18.10.2023 r. sygn. akt II SA/Gd 165/23 i dopiero wówczas zasadnym okazało się podjęcie działań mających na celu uchylenie decyzji przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku stałego, do czego też skarżący niezwłocznie przystąpił. W niniejszej sprawie należałoby przyjąć, że skarżący wyboru świadczenia dokonał już w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc w okresie, w którym obowiązywała jeszcze poprzednia decyzja przyznająca mu ten zasiłek. Organy administracji badając treść żądania wnioskodawcy nie powinny poprzestawać na samej treści wniosku o przyznanie świadczenia. Za poglądem takim opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27.10.2023 r. sygn. akt I OSK 1863/22. Skoro zatem już z samego wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego można było wyinterpretować jego wolę w zakresie wyboru świadczenia jakie chce pobierać, to stwierdzić należy, iż wyraził on ją jeszcze w okresie obowiązywania poprzedniej decyzji przyznającej mu zasiłek stały i organy powinny były podjąć działania mające na celu jej realizację (ciężar czego, jak wskazano w przywołanym orzecznictwie, spoczywa na organach a nie na stronie postępowania), ewentualnie wezwać skarżącego do doprecyzowania swojego stanowiska w przypadku powzięcia przez organ jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie. W tak przedstawiającym się stanie faktycznym i prawnym stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja, jako naruszająca zarówno przepisy prawa materialnego jak i procesowego nie może się ostać i powinna zostać uchylona. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawa niniejsza zainicjowana została pismem H. S. z dnia 29 lutego 2024r. zawierającego oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego przyznanego decyzją nr MOPR.III.5100-003666/21, następnie zmienioną na decyzję nr MOPR.III.5100-000908/22, od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tj. od 23 sierpnia 2022r.). Wskazane w ww. piśmie decyzje, to decyzja z dnia 18 marca 2021 r. nr MOPR.III.5100-003666/21 przyznająca H. S. zasiłek stały na okres od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2023 r. oraz decyzja z dnia 11 stycznia 2022r. nr MOPR.III.5100-000908/22 zmieniająca decyzję z 18 marca 2021 r. w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego. Dodać należy, że decyzją z dnia 5 kwietnia 2023r. nr MOPR.III.5100-003323/23 zmieniono pierwotną decyzję z dnia 18 marca 2021 r. w części dotyczącej okresu pobierania zasiłku stałego, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (23 sierpnia 2022r.) wskazane decyzje pozostawały zatem w obrocie prawnym, tj. na ich podstawie wypłacano skarżącemu zasiłek stały. Natomiast w dacie złożenia przez skarżącego oświadczenia o rezygnacji z zasiłku stałego (29 lutego 2024r.), decyzja z 18 marca 2021 r. nie pozostawała już obrocie prawnym, bowiem wygasła w związku z upływem okresu na jaki została wydana (zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności). Zasiłek stały był natomiast skarżącemu wypłacany na podstawie decyzji z dnia 16 czerwca 2023r. nr MOPR.III.5100-005717/2023 przyznającej tenże zasiłek na okres od 1 czerwca 2023r. do 30 czerwca 2025r. Nie można się przy tym zgodzić z twierdzeniem skargi, że samo złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego traktować należy jako złożenie oświadczenia o rezygnacji z pobierania zasiłku stałego. Pogląd, że z faktu złożenia wniosku o przyznanie jednego ze świadczeń wskazanych w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., w sytuacji opisanej w nim kolizji z innym realizowanym już uprawnieniem, może dostatecznie jasno wynikać uzewnętrznienie woli strony, zarówno w zakresie dokonania wyboru jednego spośród zbiegających się świadczeń, jak i w zakresie rezygnacji z wcześniej przyznanego świadczenia rzeczywiście bywa wyrażany w orzecznictwie, m.in. w powołanym w skardze wyroku NSA z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1863/22, ale co istotne, jest on wyrażany na gruncie takich stanów faktycznych, w których już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona oświadcza, że na podstawie art. 27 ust 5 u.ś.r. z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do konkurencyjnego świadczenia od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taka sytuacja w tej sprawie nie miała miejsca. Skarżący oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego złożył po raz pierwszy w dniu 29 lutego 2024r. i taką też datę organy prawidłowo przyjęły. Niniejsza sprawa, zgodnie z jednoznacznym oświadczeniem skarżącego, dotyczy rezygnacji z zasiłku stałego wypłacanego na podstawie decyzji z dnia 18 marca 2021 r. Żądanie skarżącego organ I instancji rozpatrzył na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024r., poz. 1283). Zgodnie z tym przepisem, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Choć nie wynika to wprost z decyzji, domniemywać należy, że organ uznał za zmianę sytuacji osobistej dokonanie przez skarżącego wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i jednoczesną rezygnację z pobierania konkurencyjnego świadczenia tj. zasiłku stałego. W skardze strona podnosi, że jej żądanie powinno było zostać rozpatrzone na podstawie art. 155 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Obie regulacje stanowią niezależne tryby postępowania. Tryb zmiany ostatecznej decyzji wydanej w sprawie z zakresu pomocy społecznej w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. jest niezależny od innych trybów przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego. Jest to odrębny tryb, który ani nie wyłącza, ani nie zastępuje tych "kodeksowych". Porównując brzmienie art. 155 k.p.a. i art. 106 ust. 5 u.p.s. nie sposób nie zauważyć, że inne są przesłanki zastosowania obydwu tych przepisów. Niemniej jednak w tej sprawie spór nie dotyczy tych przesłanek, ale tego, czy dopuszczalne jest dokonanie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na wniosek strony, w sytuacji, w której decyzja ta w dacie złożenia takiego wniosku już nie funkcjonuje w obrocie prawnym, bowiem wygasła na skutek upływu czasu, na jaki została wydana. Jest to wspólny mianownik decyzji wydawanych na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jak i decyzji wydawanych na podstawie art. 155 k.p.a., stąd też spór co do tego, czy dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacja z pobierania konkurencyjnego świadczenia (tu: zasiłku stałego) oceniana powinna być jako zmiana sytuacji osobistej strony w rozumieniu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej czy też jako słuszny interes strony w rozumieniu art. 155 k.p.a., ma charakter wtórny. Sąd podzielił w niniejszej sprawie stanowisko organów. Zrealizowanie przyznanych decyzją uprawnień stanowi negatywną przesłankę zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja wydawana w tym trybie tworzy nową sytuację prawną podmiotu w zakresie nabytego przez niego na podstawie decyzji konstytutywnej uprawnienia, przez co również jest decyzją konstytutywną. Pomijając w tym miejscu problematykę możliwości wywoływania decyzją konstytutywną skutków z mocą wsteczną, jako niemającą znaczenia w niniejszej sprawie, uznać należy, że bez względu na przyjęty w tym zakresie pogląd, wywoływanie skutku w zakresie zmiany wysokości przyznanego świadczenia przez decyzję zmieniającą możliwe jest jedynie, gdy decyzja przyznająca świadczenie obowiązuje i wywołuje skutki w chwili jej weryfikacji (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 980/13). W wyniku wykonania decyzji, decyzja ta przestaje natomiast oddziaływać na sytuację prawną strony, której przestaje przysługiwać prawo żądania realizacji uprawnienia. Na skutek zrealizowania uprawnienia wygasa przedmiotowy element stosunku administracyjnoprawnego, nawiązanego na podstawie decyzji, w postaci prawa do zasiłku, a tym samym wygasa też stosunek administracyjnoprawny ukształtowany decyzją przyznającą świadczenie. Z kolei brak stosunku administracyjnoprawnego powoduje brak podstaw prawnych do dokonania jego zmiany. Również w przypadku decyzji wydawanych na podstawie art. 155 k.p.a. wskazuje się, że zastrzeżenie terminu w decyzji ma ten skutek, że po jego upływie decyzja wygasa, co oznacza, że nie kształtuje ona już sytuacji prawnej strony. W konsekwencji, skoro po upływie zastrzeżonego w decyzji terminu decyzja nie określa już sytuacji prawnej jej adresata w znaczeniu przyznania mu uprawnienia lub nałożenia obowiązku, to niemożliwa staje się jej zmiana lub uchylenie przy zastosowaniu art. 155 k.p.a. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "decyzja ostateczna na mocy której strona nabyła prawo" oznacza że określone w decyzji uprawnienie lub obowiązek musi być określone decyzją (kształtować sytuację strony) w dacie dokonywania jej zmiany lub uchylenia. Nie można uchylić lub zmienić decyzji w sytuacji gdy z uwagi na upływ terminu nastąpiło jej wygaśnięcie. Taka decyzja bowiem nie kształtuje już sytuacji prawnej strony. Celem unormowania zawartego w art. 155 k.p.a. jest zniesienie, zawężenie, rozszerzenie lub zmodyfikowanie praw i obowiązków. Skoro tak, to takie działanie jest możliwe wyłącznie w odniesieniu do tych praw i obowiązków które w chwili dokonywania zmiany określa (kształtuje, tworzy) decyzja administracyjna, bo to właśnie owa decyzja jest źródłem prawa lub obowiązku podlegającego zmianie lub uchyleniu. Ponadto nie można pomijać, że uregulowanie zawarte w tym przepisie służy uwzględnieniu przez organ słusznego interesu strony. To uwzględnienie słusznego interesu polega na tym, że mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, niepozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ działając w granicach uznania administracyjnego przyjmuje ten sposób orzekania, zmieniając decyzję mniej korzystną dla strony na korzystniejszą. Dlatego, jak wskazuje się w orzecznictwie, przepis art. 155 k.p.a. ma zastosowanie do takich decyzji, które nie zostały jeszcze "skonsumowane", a zatem takich, których cel nie został jeszcze całkowicie zrealizowany. Wspomniane powyżej wymogi odnoszące się do istnienia decyzji oraz jej "nieskonsumowania" wynikają z założenia, zgodnie z którym art. 155 k.p.a. stosuje się wówczas, gdy uchylenie decyzji ostatecznej zmieni na przyszłość sytuację prawną strony, co do wykonywania przez nią uprawnień lub obowiązków wykreowanych wcześniej wydaną decyzją ostateczną (por. wyroki NSA z 13 stycznia 2015 r. o sygn. akt II OSK 134/14, z dnia 14 czerwca 2016 r. o sygn. akt II OSK 2468/14, z 22 czerwca 2022r. o sygn. akt I OSK 1154/20). Na gruncie spraw dotyczących świadczeń rodzinnych, w orzecznictwie pojawił się pogląd, iż możliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej ze skutkiem ex tunc w sytuacji, gdy zdarzenie (okoliczności faktyczne), z którego wystąpieniem wiążą się skutki prawne skutkujące uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej wystąpią przed datą wydania decyzji zmieniającej/uchylające, niemniej nadal dotyczy do sytuacji, gdy w chwili tego zdarzenia decyzja ostateczna wciąż kształtowała uprawnienia lub obowiązki strony. W niniejszej sprawie takim zdarzeniem, które miało stanowić podstawę uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłku stałego było wybranie przez skarżącego konkurencyjnego świadczenia pielęgnacyjnego (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Wyboru korzystniejszego świadczenia skarżący dokonał jednak już po upływie terminu na jaki zasiłek stały został mu przyznany decyzją z 18 marca 2021 r. Tym samym organy prawidłowo przyjęły, że brak było podstaw do uchylenia czy to w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej czy to w trybie art. 155 k.p.a. decyzji, która nie wpływała już na uprawnienia lub obowiązki skarżącego, bowiem wygasła. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).